3-4تعریف عملیاتی متغیرها63
3-5قلمرو زمانی و مکانی تحقیق66
3-6جامعه آماری، نمونه و روش گردآوری داده ها67
3-6-1جامعه تحقیق67
2-6-3روش گردآوری داده ها و اطلاعات 68
3-7چگونگی انجام آزمون فرضیه ها68
3-8خلاصه فصل69
فصل چهارم: یافته های تحقیق70
4-1مقدمه71
4-2آزمون فرضیههای تحقیق71
4-2-1آمار توصیفی71
4-2-2تجزیه و تحلیل همبستگی72
4-3آمار استنباطی75
4-4خلاصه فصل85
فصل پنجم: نتایج تحقیق86
1-5مقدمه 87
2-5نتایج آزمون فرضیه ها87
3-5خلاصه تحقیق و نتیجه گیری89
4-5محددیت های تحقیق90
5-5پیشنهادات تحقیق90
6-5خلاصه فصل91
چکیده
تحقیقات نشان می دهد که شرکت ها اطلاعات مثبت را خیلی سریعتر از اطلاعات منفی گزارش می دهند (به عبارتی اخبار خوب را زودتر از اخبار بد گزارش می کنند) این پژوهش اثر تغییر اظهارنظر حسابرسی را بر روی زمانبندی افشای اطلاعات را بررسی می کند که در آن بهبود در اظهارنظر حسابرسی به عنوان یک خبر خوب در نظر گرفته می شود. این پژوهش هم مسیر و هم میزان تغییر در اظهارنظر حسابرسی را با مقیاسی که میزان فاصله این اظهارنظر ها را از یک اظهارنظر مقبول اندازه گیری می کند (برای مثال یک اظهارنظر مقبول با بند توضیحی از یک اظهار نظر مشروط به یک گزارش با اظهارنظر مقبول نزدیک تر است). در تحقیق حاضر 117 شرکت از شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در سال های 1387 تا 1391 بررسی شد. برای جمع آوری داده از نرم افزار رهاورد نوین و صورت های مالی و برای تجزیه و تحلیل داده از نرم افزارSPSS نسخه 20 و نرم افزار اکسل 2007 استفاده گردید. آزمون های آماری مورد استفاده در تجزیه و تحلیل داده، آزمون ناپارامتریک کروسکال والیس و رگرسیون چندگانه است. نتایج تحقیق در دو فرضیه تحقیق نشان دهنده عدم تحقق روابط پیش بینی شده و معنیدار نبودن ضرائب در هر دو فرضیه و در نهایت تایید نشدن فرضیه ها است.
واژه های کلیدی: اظهارنظر حسابرسی، تغییر در اظهارنظر حسابرسی، افشای اطلاعات، عایدات غیر منتظره، به موقع بودن.
فصل اوّل
کلیات
1-1 مقدمه
به موقع بودن گزارشگری مالی، یکی از ویژگی های مهم اطلاعات حسابداری می باشد. اطلاعات حسابداری کهنه، در تصمیم گیری های اقتصادی و مالی فاقد ارزش هستند (Owusu, Ansah, 2000). به عقیده دایر و مک هیو (1975) به موقع بودن گزارشگری به عنوان عنصر اصلی افشای اطلاعات کافی، بر ارزش صورت های مالی اثر دارد. با این وجود، وجود خبر نامطلوب در مورد شرکت می تواند در نتیجه افشای سریع این خبر نامطلوب، خطر افت ارزش شرکت را به همراه داشته باشد. افت ارزش شرکت ممکن است باعث افزایش هزینه سرمایه واحد تجاری و کاهش پاداش مدیریت شود. به عقیده بگلی و فیشر (1998)، این عوامل می تواند در مدیریت ایجاد انگیزه کند که افشای اطلاعات صورت های مالی را به تاخیر بیاندازد و به دنبال آن باعث کاهش ارزش این گزارش خواهد شد. بیور (1968) عقیده داشت که سرمایه گذاران خرید و فروش سهام را تا زمان رویت گزارشهای مالی به تاخیر خواهند(Cullinan et al 2012).
مدیران به عنوان مسئول تهیه صورت های مالی با وقوف کامل بر وضعیت مالی شرکت و با برخورداری از سطح آگاهی بیشتر نسبت به استفاده کنندگان صورت های مالی، به طور بالقوه سعی دارند که تصویر واحد تجاری را مطلوب جلوه دهند (کردستانی، بیگی لنگرودی، 1387) از این رو با توجه به اخبار خوب یا بد ناشی از نوع اظهارنظر حسابرس در سال های مختلف بر صورت های مالی شرکت، مدیریت ممکن است با تغییر زمان انتشار عمومی صورت های مالی از انتشار به موقع این اخبار جلوگیری کند. حسابرسی می تواند تضاد منافع بین مدیر و مالکان واحد تجاری را کاهش دهد(Chen, Su & Wu, 2010). حسابرسی را نیز می توان به عنوان ابزاری اطمینان بخش در زمینه کیفیت صورت های مالی دانست که باعث می شود استفاده کنندگان از صورت های مالی بر اساس آن اطلاعات تصمیمات سودمندی را اتخاذ نمایند. در این پژوهش، به بررسی رابطه میان بهبود در نوع اظهارنظر حسابرس و زمان بندی افشای اطلاعات شرکت ها در بورس اوراق بهادار تهران می پردازیم.
1-2 بیان و تشریح موضوع
گزارش دهی به هنگام و افشای مناسب اطلاعات، به عنوان عنصری اصلی بر ارزش صورت های مالی اثر می گذارد (Dyer & McHugh,1975) اگر اخبار بد از درآمدها وجود داشته باشد، مدیریت ممکن است نسبت به کاهش قیمت سهام هراس داشته باشد که از افشای سریع اخبار بد نشات می گیرد.کاهش قیمت سهام می تواند هزینه سرمایه شرکت را افزایش دهد و منجر به کاهش پاداش مدیران شود. این عامل مدیران را تشویق می کند تا افشای اطلاعات نتایج مالی خود را به تاخیر بیندازند (Begley & Fischer, 1998) و این موضوع موجب کاهش ارزش این گزارش ها خواهد شد. طبق تحقیقات انجام شده، سرمایه گذاران همواره تصمیم خرید و فروش سهام خود را به تاخیر می اندازند تا زمانی که گزارشهای مالی را ببینند (Beaver, 1968 ).
حسابرسی موجب کاهش تضاد منافع میان صاحبان سرمایه و مدیریت می شود (Chen, Su & Wu, 2010) ووسیله ای برای اطمینان بخشی در مورد کیفیت صورت های مالی به استفاده کنندگان می باشد و به آنها در تصمیم گیری بر اساس اطلاعات کمک خواهد کرد. در تحقیقات (Chen, Su & Zhao, 2000 ؛ Chow & Rice, 1982 ؛ Dopuch, Holthausen & Leftwich, 1986 ؛ Elliott, 1982 ؛ Fleak & Wilson, 1994 ؛ Jones, 1996 ؛ Menon & Williams, 2010 ) مشخص شده است که سرمایه گذاران نسبت به گزارشهای تعدیل شده حسابرسی واکنش منفی داشته و این گزارش ها به عنوان خبرهای بد برای آنها تلقی می شود. تحقیقات بیانگر آن است که سرمایه گذاران اظهارنظرهای مقبول حسابرسی را ترجیح می دهند. مدیریت شرکت با این فرض که اظهارنظرهای تعدیل شده حسابرسی توسط بازار سهام به عنوان خبر بد در نظر گرفته شود، ممکن است در زمان دریافت گزارش تعدیل شده حسابرسی، افشای اطلاعات را به تعویق بیندازد. محققان دریافتند شرکت های دریافت کننده اظهارنظرهای مقبول حسابرسی نسبت به شرکت های دریافت کننده اظهارنظر تعدیل شده حسابرسی، درآمد های خود را سریع تر گزارش می دهند (Elliott, 1982 ; Soltani 2002 ; Whittred, 1980).
1-3 اهمیت ، ضرورت و نتایج احتمالی تحقیق
تمایز میان انواع مختلف گزارشهای تعدیل شده می تواند بر به موقع بودن افشای اطلاعات گزارشهای مالی اثر بگذارد. دراکثر موضوعات مربوط به تاثیرهای بالقوه اظهارنظرها در گزارش حسابرسی روی به موقع بودن افشای اطلاعات درآمدها، گزارشهای حسابرسی صادر شده در سال جاری را مورد بررسی قرار داده شده است و یا اینکه نسبت به گزارش حسابرسی سال قبل اظهارنظر کرده اند که مقالات محدودی در این زمینه وجود دارد(2012 Charles P. Cullinan Fangjun Wang , Bei Yang , Junrui Zhang) طبق رویکرد اتخاذ شده توسط Begley & Fischer (1998) که تغییرات درآمدها را از سالی به سال دیگر اندازه گیری شده است. در این تحقیق، تغییر گزارش از دوره ای به دوره دیگر اندازه گیری می شود. فرض بر این است که این تغییر در اظهارنظر حسابرسی می تواند برای استفاده کنندگان در تصمیم گیری بر اساس به موقع بودن افشای اطلاعات درآمدها مهم باشد.
1-4 اهداف تحقیق
با توجه به تحولات اخیر حرفه حسابرسی در ایران و افزایش موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران، و همچنین گسترش بازارهای مالی و افزایش نیاز روز افزون به اطلاعات مالی به موقع، هدف این تحقیق تعیین تاثیر تغییرات در اظهارنظر حسابرس بر به موقع‏بودن افشای اطلاعات درآمد شرکت‏ها می باشد.
1-5 پرسشهای اصلی و فرعی تحقیق
دراین پژوهش، به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که آیا مسیر ومیزان تغییراظهارنظر حسابرسی نسبت به سال قبل، می‏تواند بر به موقع‏بودن افشای اطلاعات درآمدهای شرکت تاثیر بگذارد؟ در این مورد، در این تحقیق به سه روش به این موضوع پرداخته می شود اولا ماهیت تعدیل اظهارنظر حسابرسی بررسی می شود و با در نظر گرفتن اینکه، آیا انواع مختلف گزارش ها ممکن است روی به موقع بودن افشای اطلاعات درآمدهای شرکت اثر بگذارد؟ ثانیا به جای اینکه تنها ماهیت این گزارش را در سال جاری بررسی شود تغییر در اظهارنظر حسابرسی را آزمایش می شود. همین رابطه میان اظهارنظر حسابرسی و به موقع بودن درآمدها در این جامعه مورد بررسی قرار می گیرد که در برگیرنده تعدادی از تغییرات منظم می باشد (Haw et al. 2003).
1-6 فرضیه یا فرضیه های تحقیق
با توجه به مبانی نظری بیان شده و سؤالات تحقیق، فرضیه های این پژوهش به شرح زیر می‌باشد
فرضیه اول بهبود در نوع اظهارنظر حسابرس موجب گزارش زودتر سود سهام شرکت‏ها می شود.
فرضیه دوم میزان بهبود کم و زیاد در نوع اظهارنظر حسابرس، موجب گزارش زودتر و دیرتر سود سهام شرکت‏ها می شود.
1-7 متغیرهای تحقیق
متغییر وابسته
متغیر وابسته فرضیات تحقیق خلاء گزارشدهی می باشد. برای تخمین متغیر وابسته در این تحقیق، فاصله میان پایان سال مالی و تاریخ اعلام درآمدها را به عنوان خلاء گزارشدهی در نظر گرفته می شود.

متغیرهای مستقل گزارش مقبول UO گزارش مقبول با بند تاکید بر مطلب خاصUOEXP گزارش مشروطQO گزارش مشروط با بند تاکید بر مطلب خاصQOEXP عدم اظهارنظر در گزارش حسابرسیDISC تغییر در اظهارنظر حسابرسی OPNCHG متغیرهای کنترلیدرآمدهای غیرمنتظره که احتمال گزارش سریع تر این درآمدها وجود دارد.UE تغییر حسابرس (تغییر از موسسه ای به موسسه دیگر و بهبود در نوع اظهارنظر شرکت)AS دوگانگی مدیرعامل (احتمال تحریف گزارش ازطریق نفوذ مدیریت)DUAL اهرم مالی (وجود ابهام در تداوم فعالیت و همچنین عدم توانایی در چرخه عملیاتی)LEV 1-8 روش تحقیق
تحقیق حاضر از نوع تحقیقات تجربی است که با توجه به عدم امکان کنترل کلیه متغیرهای نامربوط نمی تواند از نوع تجربی محض باشد، لذا از نوع تحقیقات شبه تجربی می باشد و باتوجه به اینکه داده های مورد استفاده در این پژوهش، اطلاعات واقعی و تاریخی است، روش شناسی تحقیق نیز از نوع پس رویدادی است. همچنین این تحقیق از جنبه هدف از نوع تحقیقات کاربردی به شمار می رود، زیرا نتایج حاصل از این تحقیق می تواند به منظور تعیین سودمندی نوع اظهارنظر حسابرس و همچنین به موقع بودن افشای عایدات شرکت ها به کار رود. از نظر روش شناسی نیز این پژوهش، توصیفی- همبستگی است که در آن برای تائید یا رد فرضیات از اطلاعات تاریخی شرکت ها و روش های آماری استفاده خواهد شد.
1-8-1 قلمرو زمانی و مکانی
داده های این پژوهش از صورت های مالی و گزارش حسابرسی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طول سالهای 1387 تا 1391 است.
1-8-2 جامعه آماری
جامعه آماری این پژوهش، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. علت انتخاب این جامعه آماری، امکان دسترسی به داده های موجود در صورت های مالی و گزارشهای حسابرسی این شرکت ها است.
1-9 روش نمونه گیری
روش نمونه گیری تصادفی خواهد بود. البته از روش نمونه گیری حذفی نیز استفاده خواهد شد. به این صورت، شرکت های دارای ویژگی های مورد نظر انتخاب و نموه های تحقیق با استفاده از نمونه گیری حذفی، انتخاب می شوند.
نمونه های آماری از کلیه شرکت های موجود در جامعه آماری باید حائز معیارهای زیر باشند
1. پایان سال مالی آنها 29 اسفند باشد و در طول دوره پژوهش تغییر دوره مالی نداشته باشند.
2. جزء شرکت های فعال در حوزه فعالیت های مالی، از جمله شرکت های سرمایه گذاری، بانک ها، بیمه ها و موسسات مالی نباشند.
3. در طول یک سال مالی بیش از 6 ماه توقف معاملاتی نداشته باشند.
4. داده های مورد نیاز برای محاسبه متغیرهای تحقیق در طول دوره تحقیق (سالهای 1387 تا 1391) باشد.
1-10 روش های گردآوری اطلاعات
اطلاعات مربوط به پیشینه تحقیق و مبانی نظری از منابع کتابخانه ای و پایگاه های علمی و مقالات خارجی و داخلی جمع آوری خواهد شد. داده های مورد نیاز برای انجام این تحقیق عموماً با استفاده از نرم افزار تدبیر پرداز و رهاورد نوین، پایگاه اطلاع رسانی سازمان بورس اوراق بهادار تهران(www.seo.ir)، صورت های مالی شرکت ها، گزارشهای منتشر شده توسط بورس، گزارشهای حسابرسان مستقل و از سایت های www.irbourse.com و www.rdis.ir بدست خواهد آمد. داده های تحقیق پس از جمع آوری، در صفحه گسترده Excel در جداولی تنظیم می شوند و سپس با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل نهایی قرار خواهند گرفت.
1-11 روش تجزیه و تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل داده ها در دو قسمت آمار توصیفی و آمار استنباطی ارائه می شود.در بخش آمار توصیفی، شاخص های مرکزی و شاخص های پراکندگی مورد ارزیابی قرار می گیرند. تحقیق حاضر از نوع همبستگی است و ارتباط بین متغیر مستقل و متغیر وابسته را مورد آزمون قرار می دهد و برای تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیه های تحقیق از نرم افزار آماری SPSS استفاده می شود.
1-12 واژههای عملیاتی تحقیق
گزارشگری مالی محصول نهایی فرآیند حسابداری مالی، ارائه اطلاعات مالی به استفاده کنندگان مختلف، اعم از استفاده کنندگان داخلی و استفاده کنندگان خارج از واحد تجاری، در قالب گزارشهای حسابداری است. آن گروه از گزارشهای حسابداری که با هدف تامین نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان خارج از واحد تجاری تهیه و ارائه می شود، درحیطه عمل گزارشگری مالی قرار می گیرد(استاندارد های حسابداری، 1389).
تاریخ تائید صورت های مالی تاریخی است که مدیریت، صورت های مالی را به‌طور رسمی و برای آخرین بار به‌منظور انتشار، تأیید می‌کند. فرآیند تأییدصورت های مالی به‌منظور انتشار باتوجه به ساختار مدیریت، الزامات قانونی و روشهای تهیه و نهایی‌کردن صورت های مالی، متفاوت می‌باشد. در اغلب موارد، واحدهای تجاری ملزم هستند صورت های مالی خود را بعد از انتشار، به تصویب مجمع عمومی یا سایر ارکان صلاحیت دار برسانند. در چنین مواردی، تاریخ تأیید صورت های مالی، تاریخ تأیید برای انتشار اولیه است، نه تاریخی که در آن صورت های مالی توسط ارکان یاد شده تصویب شده است(استاندارد حسابداری شماره 5 ، 1389).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

به موقع بودن مربوط بودن اطلاعات گزارش شده به وسیله ویژگی به موقع بودن تحت تاثیر قرار می گیرد. به عبارتی دیگر هرچه از ویژگی به موقع بودن کاسته شود از مفید بودن اطلاعات نیز کاسته خواهد شد(حساس یگانه،1390).
اظهارنظر تعدیل نشده اظهارنظر حسابرس، در مواردی که وی به این نتیجه رسیده است صورت های مالی، ازتمام جنبه های با اهمیت، طبق استانداردهای حسابداری به نحو مطلوب تهیه شده است(استانداردهای حسابرسی، 1386).
اظهارنظر تعدیل شده اظهارنظر حسابرس، در مواردی که حسابرس بر اساس شواهد کسب شده، به این نتیجه برسد که صورت های مالی عاری از تحریف با اهمیت نیست و یا اینکه حسابرس قادر به کسب شواهد کافی و مناسب برای نتیحه گیری در مورد عاری بودن صورت های مالی از تحریف با اهمیت نباشد(استانداردهای حسابرسی، 1386).
اخبارخوب اخبارخوب تغییرات مثبت در اظهارنظرحسابرسی نسبت به سال پایه (Cullinan et al 2012)
اخبار بد اخبار بد تغییرات منفی در اظهارنظر حسابرسی نسبت به سال پایه (Cullinan et al 2012)
1-13 خلاصه فصل و ساختار پژوهش
تحقیق حاضر در پنج فصل ارائه میگردد.
فصل اول، کلیات تحقیق؛ موضوع تحقیق، ضرورت انجام تحقیق، اهداف تحقیق، قلمرو تحقیق، فرضیات تحقیق، روش تحقیق، جامعه و نمونه آماری و تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی تشریح شد. سایر فصلها به شرح ذیل تنظیم و ارائه خواهد شد.
فصل دوم، به ‌‌مرور بر ادبیات و پیشینه تحقیق پرداخته و ضمن اشاره به مباحث نظری مطرح شده، شرح مختصری از تحقیقات مختلفی را ارائه مینماید که به نوعی در ارتباط با موضوع تحقیق هستند.
فصل سوم، روش تحقیق تبیین شده است. فرضیه‌های تحقیق و مبانی اندازهگیری متغیرها تشریح و سپس جامعه و نمونه آماری، منابع گردآوری دادهها و اطلاعات و روش‌های آماری استفاده شده برای تجزیه و تحلیل بیان شده است.
فصل چهارم، به تجزیه و تحلیل اطلاعات و تحلیل یافته‌ها اختصاص یافته است. در این فصل، با استفاده از اطلاعات جمعآوری شده، فرضیههای تحقیق، مورد آزمون قرار خواهد گرفت.
فصل پنجم، شامل خلاصه، نتیجه‌گیری و پیشنهادات می‌باشد. در این فصل، خلاصهای از موضوع تحقیق، روش و یافته‌های تحقیق، نتایج آزمون فرضیات، تجزیه و تحلیل خواهد شد. همچنین پیشنهاداتی ارائه میشود که می تواند در تحقیقات آتی مورد استفاده قرار گیرد.
فصل دوم
ادبیات تحقیق
2-1 مقدمه
برای سالیان متمادی در گذشته، اقتصاددانان می پنداشتند همه گروه های مربوط به شرکت های سهامی مثل مدیران و سهامداران برای یک هدف مشترک فعالیت می کنند. اما از سال1961، موارد بسیاری از تضاد منافع بین گروه ها و چگونگی مواجهه شرکت ها با این تضاد ها توسط اقتصاددانان مطرح شده است این موارد به طور کلی در حسابداری مدیریت به نظریه نمایندگی یا کارگزاری مشهور است (2008 Beretta, Bozzolan and). هسته اصلی نظریه نمایندگی بر این فرض استوار است که مدیران به عنوان نمایندگان سهامداران ممکن است به گونه ای عمل کنند یا تصمیم هایی را اتخاذ کنند که لزوما در راستای بیشینه کردن ثروت سهامداران نباشد. بنابراین طبق این نظریه باید سازو کار کنترلی یا نظارتی کافی برای محافظت سهامداران از تضاد منافع ایجاد شود. در این مورد، موضوع شفافیت صورت های مالی و کیفیت افشای اطلاعات ارائه شده در آن، به عنوان راهکار عملی مورد توجه قرار گرفته است. اغلب استدلال می شود که جریان شفاف و با کیفیت اطلاعات موجب کاهش عدم تقارن اطلاعاتی می شود. عدم تقارن اطلاعاتی به وضعیتی اطلاق می شود که آگاهی مدیران از فعالیت های شرکت نسبت به سهامداران و سرمایه گذاران بالقوه و سایر ذی نفعان بیشتر است. چنین ناقرینگی اطلاعاتی موجب بروز مشکلاتی نظیر مخاطره اخلاقی و انتخاب نادرست می شود (2008, Beretta and Bozzolan).
2-2 افشای اطلاعات شرکت ها
2-2-1 افشای اطلاعات
اصطلاح افشای اطلاعات در گسترده ترین مفهوم خود به معنای ارائه اطلاعات است و در بسیاری از مواقع در کتب و ادبیات حسابداری و حسابرسی به صورت ” افشای اطلاعات ” یا ” افشاییات ” مطح می شود. حسابداران از این عبارت به صورت محدود تری استفاده می کنند و منظور آنان انتشار اطلاعات مالی شرکت در گزارشهای مالی است .(Hendriksen and Van Breda, 1992)در برخی موارد، این مفهوم باز هم محدود تر و به معنی ارائه اطلاعاتی است که در متن صورت های مالی منظور نشده است. در محدود ترین مفهوم، افشای اطلاعات شامل بحث و تجزیه و تحلیل های مدیریت، یادداشت های همراه صورت های مالی و گزارشهای مکمل است. هیأت استاندارد های حسابداری ایالات متحده(1984) نیز در بیانیه مفاهیم حسابداری شماره 5 (شناخت و اندازه گیری در صورت های مالی واحد های تجاری) بین شناخت و افشای اطلاعات تمایز قائل شده و معتقد است که شرکت ها، اطلاعات مالی خود را از دو طریق افشای اطلاعات و شناخت به جامعه سرمایه گذاران ابلاغ می کنند. اشاره به فرآیند ارائه اطلاعات اقلام صورت های مالی از طرق یادداشت ها، جداول تکمیلی یا سایر ابزارها، گفته می شود در حالیکه شناخت به فرآیند رسمی گنجاندن اقلام (در قالب اعداد و ارقام) در صورت های مالی اشاره دارد (2008 Beretta and Bozzolan).
2-2-2 کیفیت افشای اطلاعات
اصطلاح ” کیفیت” افشای اطلاعات حسابداری و “شفافیت” افشای اطلاعات به صورت مترادف و قابل جایگزین به کار می روند و ارائه تعریف دقیقی از “شفافیت” و “کیفیت” دشوار است که بر آن اجماع وجود داشته باشد(.(Hassan , Saleh and Rahman, 2008 در این راستا، تا کنون از سازه های متعددی از قبیل مناسب بودن، جامعیت، آگاهی دهندگی و به موقع بودن به عنوان نماینده کیفیت افشای اطلاعات نام برده شده است ( Wallace,Naser and Mora, 1994). بال و همکاران (2000) شفافیت را به عنوان ترکیبی از ویژگی های به هنگام و محافظه کاری، تقسیر می کنند. به هنگامی به حدودی که رویداد های اقتصادی دوره جاری در صورت های مالی آن دوره گنجانده می شوند و محافظه کاری نیز به سرعت بیشتری دلالت دارد که اخبار بد اقتصادی نسبت به اخبار خوب درگزارشهای مالی منعکس می شوند. بارث و شیپر (2008) ادعا می کنند که صورت های مالی شفاف، صورت هایی هستند که رویداد ها، مبادلات، قضاوت ها و برآورد های اساسی صورت های مالی و کاربرد های آن ها را نشان می دهند. شفافیت، استفاده کنندگان را قادر می سازد تا نتایج و کاربرد های تصمیمات، قضاوت ها و برآورد های تهیه کنندگان صورت های مالی را مشاهده و درک کنند. افشای کامل بر فراهم کردن تمام اطلاعات مورد نیاز برای تصمیم گیری و در نتیجه، حصول اطمینان مبنی بر این دلالت دارد که سرمایه گذاران گمراه نمی شوند. در نهایت، مقایسه پذیری به این معنا است که مبادلات و رویداد های مشابه به گونه ای یکسان، حسابداری و گزارشگری می شوند(Hassan, Saleh and Rahman, 2008).
پژوهش های تجربی، تمایز دقیق و مشخصی بین کمیت و کیفیت افشای اطلاعات قائل نمی شوند. عموما فرض می شود که کمیت اطلاعات افشا شده، شاخصی در تعیین کیفیت آن به شمار می رود. در نتیجه از مقیاس های کمیت افشا برای اندازه گیری کیفیت افشای اطلاعات استفاده می شود. با این وجود، شبهه به این فرض، همچنان باقی است و مشاجره به منظور دستیابی به مقیاسی اثر بخش تر برای اندازه گیری کیفیت افشای اطلاعات همچنان وجود دارد (2008 Beretta Bozzolan and).
در این راستا ژانگ (2005) بین کمیت و کیفیت افشا تمایز قائل می شود و معتقد است که کیفیت بر دقت و صحت افشا دلالت دارد و از طریق افزایش در اجماع و صحت انتظارات سرمایه گذاران در مورد افشا اندازه گیری می شود. وی از پیش بینی های تحلیل گران به عنوان نماینده انتظارات سرمایه گذاران، استفاده می کند.
پژوهشگران در ارزیابی افشای اطلاعات از سه ویژگی دیگر نیز استفاده می کنند(2008 Beretta and Bozzolan).
• بعد زمانی (مربوط به اطلاعات گذشته در مقابل آینده) ،
• بعد مالی (اطلاعات مالی در مقابل غیر مالی) ،
• بعد اندازه گیری( اطلاعات کمی در مقابل کیفی)
با این وجود، اغلب پژوهشگران فرض می کنند که کمیت و کیفیت افشای اطلاعات به طور هم جهت همبسته اند(Botosan, 1997).
2-2-3 مخاطبین و سطوح افشای اطلاعات
میزان اطلاعات و تخصص استفاده کنندگان بر میزان افشای اطلاعات موثراست (2008 Beretta and Bozzolan). افزون بر این، میزان اطلاعات افشا شده به مفاهیم مورد قبول حرفه حسابداری بستگی دارد. مفاهیم پیشنهاد شده در این مورد، شامل افشای کافی(مناسب)، افشای منصفانه و افشای کامل است. افشای کافی اطلاعات بر ارائه حداقل اطلاعات مورد نیاز استفاده کنندگان دلالت دارد به نحوی که صورت های مالی گمراه کننده نباشند. افشای منصفانه به معنای دنبال کردن هدفی اخلاقی است که تمام گروه های استفاده کننده را به یک میزان مورد توجه قرار دهد. افشای کامل اطلاعات نیز به معنی ارائه همه اطلاعات مربوط است، به گونه ای که صورت های مالی، تصویر کاملی از فعالیت ها و رویداد های مالی واحد تجاری را نشان دهند. برخی از صاحب نظران معتقدند که افشای کامل اطلاعات مالی باید رعایت شود حتی اگر احتمال رود که به ارائه صورت های مالی پیچیده منجر شود. از طرف دیگر، برخی نیز افشای کامل اطلاعات را به این دلیل برداشتی نامناسب می دانند که ممکن است به مفهوم ارائه اطلاعات زائد و غیر ضروری تعبیر شود. البته این واقعیت را نباید نادیده گرفت که ارائه اطلاعات بسیار زیاد، از این جهت می تواند زیان آور باشد که ممکن است اطلاعات جزئی و کم اهمیت سبب شوند اطلاعات اصلی و با اهمیت تحت الشعاع واقع و حتی پنهان شوند و در نتیجه، تفسیر صورت های مالی با مشکل مواجه شود. سطح افشای اطلاعات ارائه شده توسط شرکت به سطح افشای اطلاعات در دسترس از سایر منابع نیز بستگی دارد (2008 Beretta and Bozzolan).
2-2-4 انواع افشای اطلاعات
الف) افشای اطلاعات اجباری
اجبار در افشای اطلاعات شرکت ها به دو صورت از طریق استاندارد های حسابداری و یا از الزامات قوانین و مقررات در کشور ها صورت می گیرد.
• الزامات استاندارد های حسابداری
طبق استاندارد حسابداری شماره یک،صورتهای‌ مالی‌ برای‌ پاسخگویی‌ به‌ نیازهای‌ استفاده‌ کنندگانی‌ تهیه‌ می‌شود که‌ در موقعیت‌ دریافت‌ گزارشهای‌ متناسب‌ با نیازهای‌ اطلاعاتی‌ خاص‌ خود نیستند. صورتهای‌ مالی‌ به طور جداگانه‌ یا همراه‌ با سایر گزارشها، جهت‌ استفاده‌ عموم‌ ارائه‌ می‌شود.
صورتهای‌ مالی‌ باید وضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و جریانهای‌ نقدی‌ واحد تجاری‌ را به نحو مطلوب‌ ارائه‌ کند. تقریباً در تمام‌ شرایط‌، اعمال‌ مناسب‌ الزامات‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ همراه‌ با افشای‌ اطلاعات‌ اضافی‌ در صورت‌ لزوم‌، منجر به‌ ارائه‌ صورتهای‌ مالی‌ به نحو مطلوب‌ می‌شود .
برای‌ ارائه‌ صورتهای‌ مالی‌ به نحو مطلوب‌، رعایت‌ موارد زیر الزامی‌ است‌
الف. انتخاب‌ و اعمال‌ رویه‌های‌ حسابداری‌ مناسب
ب. ارائه اطلاعات‌ شامل رویه‌های‌ حسابداری‌، به گونه‌ای‌ که‌ اطلاعات‌، مربوط‌، قابل‌ اتکا، قابل‌ مقایسه‌ و قابل‌ فهم‌ باشد، و
ج‌.ارائه‌ اطلاعات‌ اضافی‌ درمواردی‌ که‌ رعایت‌ الزامات‌ مقرر در استانداردهای‌ حسابداری‌ برای‌ درک‌ اثر معاملات‌ یا سایر رویدادهای‌ خاص‌ بر وضعیت‌ مالی‌ و عملکرد مالی‌ واحد تجاری‌ توسط‌ استفاده‌کنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌ کافی‌ نباشد مدیریت‌ واحدتجاری‌ باید رویه‌های‌ حسابداری‌ را به گونه‌ای‌ انتخاب‌ واعمال‌ کند که‌ صورتهای‌ مالی‌ با تمام‌ الزامات‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ مربوط‌ مطابقت‌ داشته‌ باشد. در صورت‌ نبود استاندارد خاص‌، مدیریت‌ باید رویه‌ها را به گونه‌ای‌ تعیین‌ کند تا اطمینان‌ یابد صورتهای‌ مالی‌ اطلاعاتی‌ را فراهم‌ می‌آورد که
الف. به‌ نیازهای‌ تصمیم‌گیری‌ استفاده‌کنندگان‌ مربوط‌ است‌، و
ب‌. قابل‌ اتکاست‌ به گونه‌ای‌ که‌
1. وضعیت‌ مالی‌ و عملکرد مالی‌ واحد تجاری‌ را صادقانه‌ بیان‌ می‌کند،
2. منعکس‌ کننده‌ محتوای‌ اقتصادی‌ و نه‌ فقط‌ شکل‌ حقوقی‌ معاملات‌ و سایر رویدادهاست‌،
3. بیطرفانه‌ یعنی‌ عاری‌ از تمایلات‌ جانبدارانه‌ است‌،
4. محتاطانه‌ است، و
5. از تمام‌ جنبه‌های‌ با اهمیت‌، کامل‌ است‌.
• الزامات قوانین و مقررات بورس
به موجب دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات شرک های ثبت شده نزد سازمان بورس اوراق بهادار که در اجرای بند های 11 و 18 ماده 7 و ماده 45 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب آذر ماه 1384 مجلس شورای اسلامی که به تصویب هیئت مدیره بورس اوراق بهادار رسیده است، شرکت های عضو مکلف به رعایت این دستورالعمل می باشند.
بخش اول گزارش ها و صورت های مالی سالانه و میان دوره ای
شرکت های عضو بورس اوراق بهادار مکلف هستند گزارشها و صورتهای مالی زیر را مطابق استانداردهای ملی و یا فرمهایی که توسط سازمان ارائه می شود، ظرف مهلت های مقرر تهیه و افشا نمایند
1. صورتهای مالی سالانۀ حسابرسی شده شرکت اصلی و تلفیقی گروه، حداقل 10 روز قبل از برگزاری مجمع عمومی عادی و حداکثر 4 ماه پس از پایان سال مالی.
2. گزارش هیئت مدیره به مجامع و اظهارنظر حسابرس در مورد آن، حداقل 10 روز قبل از برگزاری مجمع عمومی.
3. اطلاعات و صورتهای مالی میان دوره ای3، 6 و 9 ماهۀ حسابرسی نشده، حداکثر 30 روز پس از پایان مقاطع سه ماهه.
4. صورتهای مالی میان دوره ای 6 ماهۀ حسابرسی شده حداکثر 60 روز بعد از پایان دوره 6 ماهه و در مورد شرکت هایی که ملزم به تهیۀ صورتهای مالی تلفیقی هستند، حداکثر 75 روز پس از پایان دوره 6 ماهه.
5. صورتهای مالی سالانۀ حسابرسی نشده حداکثر 60 روز پس از پایان سال مالی و در مورد شرکت هایی که ملزم به تهیه صورتهای مالی تلفیقی هستند حداکثر 90 روز پس از پایان سال مالی.
6. برنامه های آتی مدیریت و پیش بینی عملکرد سالانۀ شرکت اصلی و تلفیقی گروه حداقل 30 روز قبل از شروع سال مالی جدید و اظهارنظر حسابرس نسبت به آن حداکثر 20 روز پس از ارائه توسط ناشر.
7. پیش بینی عملکرد سالانۀ شرکت اصلی و تلفیقی گروه، بر اساس عملکرد واقعی3، 6 و 9 ماهه حداکثر 30 روز پس از پایان مقاطع سه ماهه و اظهارنظر حسابرس نسبت به پیش بینی براساس عملکرد واقعی 6 ماهه حداکثر 20 روز پس از ارائه آن توسط ناشر.
8. پیش بینی عملکرد حسابرسی شده در سایر مواردی که منجر به تغییر با اهمیت در پیش بینی عملکرد می گردد، حداکثر 20 روز پس از ارائۀ اطلاعات حسابرسی نشده توسط ناشر.
9. اطلاعات پرتفوی سرمایه گذاری های شرکت های سرمایه گذاری و هلدینگ در پایان هر ماه حداکثر 10 روز پس از پایان ماه.
10. اطلاعات و صورتهای مالی شرکت های تحت کنترل
10-1 صورتهای مالی سالانۀ حسابرسی شده شرکت های تحت کنترل، حداقل 10 روز قبل از برگزاری مجمع عمومی عادی سالانۀ شرکت اصلی.
10-2 صورتهای مالی میان دوره ای 6 ماهۀ حسابرسی شده شرکت های تحت کنترل، مطابق مهلت های مقرر در بند 4 این ماده. در مورد شرکت های تحت کنترلی که ثبت شده نزد سازمان نیستند، به درخواست ناشر و در صورت تأیید سازمان، ارائۀ صورتهای مالی حسابرسی نشده کفایت می کند.
10-3 اطلاعات پرتفوی سرمایه گذاری های شرکت های تحت کنترلی که فعالیت اصلی آنها سرمایه گذاری در اوراق بهادار می باشد، در مقاطع 3، 6، 9 و 12 ماهه، حداکثر 30 روز پس از پایان دوره سه ماهه.
تبصره 1 ناشران غیربورسی فقط موظف به تهیه و افشای اطلاعات مورد نظر در بندهای1، 2، 3 و 4 این ماده می باشند و افشای اطلاعات مندرج در سایر بندهای این ماده توسط آنها اختیاری است.
، تبصره 2 ناشران بازار خارج از بورس فقط موظف به افشای اطلاعات مندرج در بندهای1، 2، 3، 4، 6، 8، 9 و 10 این ماده می باشند و افشای اطلاعات مندرج در سایر بندهای این ماده توسط آنها اختیاری است.
تبصره 3 شرکت های واسطه گری مالی که عمدتا به خرید و فروش اوراق بهادار میپردازند از افشای اطلاعات مورد نظر در بند 7 این ماده مستثنی می باشند.
تبصره 4 زمان ارسال اطلاعات مندرج در بند 9 این ماده، در خصوص ناشران بازار خارج از بورس در پایان هر دوره سه ماهه می باشد.
تبصره 5 در صورتی که گزارش ها و صورتهای مالی سالانه و میان دوره ای موضوع این ماده قبل از مهلت مقرر در این ماده تهیه شده باشند، باید فوراً توسط ناشر افشا گردد.
تبصره 6 حسابرسان معتمد سازمان موظف هستند پس از ارائه گزارش ها و صورتهای مالی توسط ناشر، حداکثر ظرف مهلت های مقرر در این دستورالعمل نسبت به ارائه اظهارنظر و صدور گزارش اقدام نمایند.
بخش دوم مجامع عمومی
• ناشر موظف است زمان، تاریخ، محل تشکیل و دستور جلسۀ مجامع عمومی را در روزنامه های کثیرالانتشار و سایت اینترنتی خود درج و مراتب را حداقل 10 روز قبل از برگزاری مجمع افشا نماید. دستور جلسه مجامع عمومی باید صریح و واضح باشد. موضوعات مهم از قبیل انتخاب اعضای هیئت مدیره، انتخاب حسابرس و بازرس قانونی، تقسیم سود و اندوخته ها و تغییر موضوع فعالیت، باید مشخصا در دستور جلسه قید شود و قابل طرح در بخش”سایر موارد”نمی باشد.
• ناشر موظف است علاوه بر افشای فوری تصمیمات مجامع عمومی خود، حداکثر ظرف مدت یک هفته پس از برگزاری مجامع عمومی، متنی از صورتجلسۀ مورد تأیید هیئت رئیسه مجمع را افشا نماید.
• ناشر موظف است صورتجلسه مجامع عمومی را حداکثر ظرف مدت 10 روز پس از تاریخ تشکیل مجمع به مرجع ثبت شرکتها ارائه و نسخه ای از آن را حداکثر ظرف یک هفته پس از ابلاغ ثبت، افشا نماید.
• در صورتی که افزایش سرمایه در اختیار هیئت مدیره بوده و دستور جلسۀ هیئت مدیره تصویب اجرای افزایش سرمایه باشد، ناشر موظف است حداقل 10 روز قبل از تاریخ برگزاری جلسۀ هیئت مدیره، مراتب را افشا و علاوه بر افشای فوری تصمیمات اتخاذ شده، حداکثر ظرف 3 روز کاری پس از برگزاری مجمع، متن صورتجلسۀ مورد تایید اعضای هیات مدیره را افشا نماید.
• ناشر موظف است جدول زمان بندی پرداخت سودنقدی پیشنهادی توسط هیئت مدیره را قبل از برگزاری مجمع عمومی عادی افشا نماید. در صورتی که مجمع عمومی عادی سود نقدی بیشتری را نسبت به پیشنهاد هیئت مدیره تصویب نماید، جدول زمانبندی پرداخت سود نقدی می بایست متناسب با آن اصلاح و حداکثر ظرف 30 روز پس از تاریخ مجمع افشا گردد.
بخش سوم اطلاعات مهم
ناشر موظف به افشای فوری اطلاعات مهم می باشد. برخی از مصادیق اطلاعات مهم به شرح زیر است
الف) رویدادهای مؤثر بر فعالیت، وضعیت مالی و نتایج عملکرد ناشر از قبیل
– تعلیق یا توقف تمام یا بخشی از فعالیت ناشر.
– تغییر در نوع فعالیت اصلی ناشر.
– تحصیل یا واگذاری سهام سایر شرکتها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، که تأثیر با اهمیتی بر وضعیت عملکرد جاری یا آتی ناشر داشته باشد.
– برگزاری یا مشارکت در مناقصه ها و مزایده های با اهمیت و نتیجۀ آن.
– تغییر در روش یا رویۀ حسابداری به همراه دلایل و آثار مالی ناشی از آن.
– تغییر در ترکیب اعضای هیئت مدیره، تعیین و تغییر نمایندگان اشخاص حقوقی و تغییر مدیرعامل ناشر.
– انعقاد، انحلال یا هرگونه تغییرات اساسی قراردادهای مهم.
– دعاوی مهم مطروحه له یا علیۀ ناشر، ورود در دعاوی مهم یا جلب دعاوی مهم یا ارجاع اختلافات مهم به داوری و نیز اعلام نتیجۀ آرای قطعی دادگاهها و مراجع قانونی دیگر و نیز اعمال و وقایع مهم حقوقی که بر قیمت اوراق بهادار ناشر اثرگذار باشد.
– کشف ذخایر و منابع طبیعی یا کشف منابع قابل توجه توسط شرکتهای تأمین کننده مواد اولیۀ ناشر.
– تولید محصولات جدید، ارائۀ خدمات جدید، دستیابی به منابع اولیه، فناوری، بازار فروش یا مشتریان جدید.
– تأیید، تعلیق یا لغو مجوز فعالیت و امتیاز تجاری و انتقال، تحصیل، تغییر یا ابطال اسم یا علامت تجاری.
– مشخصات طرحهای سرمایه گذاری و هرگونه تغییر با اهمیت در آن.
– توقف فعالیت مشتریان یا عرضه کنندگان عمده ناشر یا تغییر مشتریان یا عرضه کنندگان عمده ناشر.
– عدم توانایی در اجرای تعهدات و قراردادهای ناشر، اعلام ورشکستگی ناشر یا شرکت مادر آن.
– اعلام میزان سپرده بابت خسارات احتمالی طرح دعاوی یا جلوگیری از اجرای احکام.
– تصمیمات مجامع عمومی ناشر.
ب) تصمیمات و شرایط مؤثر بر ساختار سرمایه و تأمین منابع مالی ناشر از قبیل
– افزایش یا کاهش سرمایۀ ناشر یا شرکتهای تحت کنترل.
– انتشار اوراق بهادار جدید.
– تغییر در سیاست تقسیم سود ناشر.
– عوامل تأثیرگذار در سایر اجزای ساختار سرمایه از قبیل قراردادهای لیزینگ، تضمین یا ارائۀ ضمانتنامه های بانکی با اهمیت و تأمین مالی خارج از ترازنامه.
– استقراض یا باز پرداخت مبالغ قابل توجه در مقایسه با گردش عملیات مالی ناشر
ج) تغییر در ساختار مالکیت ناشر از قبیل
– تغییر عمده در ساختار مالکیت ناشر به نحوی که کنترل شرکت تغییر یابد.
– تغییر در ساختار ناشر مانند ادغام، تحصیل و ترکیب.
د) سایر اطلاعات مهم مؤثر بر قیمت اوراق بهادار ناشر و تصمیم سرمایه گذاران از قبیل
– انتقال یا واگذاری ماشین آلات و تجهیزات به منظور تغییر ساختار ناشر.
– خرید یا فروش با اهمیت دارایی های ناشر.
– توثیق یا فک رهن بخش قابل توجهی از دارایی های ناشر.
– ایجاد یا منتفی شدن بدهیهای احتمالی با اهمیت.
– تغییر با اهمیت در پیش بینی عملکرد ناشر یا برنامه های آتی مدیریت، به همراه دلایل مربوطه.
– افزایش یا کاهش با اهمیت درآمدها و هزینه های ناشر در آینده قابل پیش بینی به همراه دلایل مربوطه.
– ورود خسارت با اهمیت ناشی از رویدادهای طبیعی (آتش سوزی، سیل، زلزله و…) یا ورود خسارت به واسطۀ انجام فعالیت های عملیاتی و غیرعملیاتی ناشر.
– تعدیلات سنواتی با اهمیت.
– درخواست برای خروج از فهرست شرکتهای پذیرفته شده در بورس و دلایل آن.
– هرگونه رویداد و یا تغییر در شرکت های تحت کنترل که اثر با اهمیتی بر فعالیت، وضعیت مالی و نتایج عملکرد شرکت مادر (اصلی) دارد.
تبصره ناشر موظف است تغییر با اهمیت در پیش بینی عملکرد شرکت یا برنامه های آتی مدیریت را به همراه دلایل مربوطه، بلافاصله افشای اطلاعات و گزارش مربوط را در فرمهای تعیین شده حداکثر ظرف 2 روز کاری بعد به سازمان ارائه نماید(دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات شرکت های ثبت شده نزد سازمان بورس اوراق بهادار مصوب 1386).
ب) افشای اطلاعات اختیاری
مدل اصلی شرکت، ارتباطی را پیش بینی می کند که اساسا بین واحد تجاری، مدیران و مالکان وجود دارد. تمایز بین مالکان و مدیران منجر به برخی تنش ها می شود اما این موضوع حداقل نمی تواند به عنوان بخشی از گزارشگری مالی بیان شده و جزء الزامات حسابرسی مستقل قرار گیرد. به هر حال، در سراسر نیمه دوم قرن بیستم، این مدل به طور فزاینده ای از مد افتاد. اگر چه برخی از نویسندگان این موضوع، ادامه دادند که واحد تجاری صرفا مسئول افزایش ثروت سهامداران است، اما این موضوع به این سو هدایت شد که واحد تجاری، ذینفعانی دارند که دامنه بسیار گسترده تری از افراد ذینفع را در بر گرفته و این واحدها، مسئولیت های زیادی را در مقابل این ذینفعان به عهده دارند (رحیمیان نظام الدین، تجزیه و تحلیل صورت های مالی، 1388).
گزارشگری موضوعات غیر مالی، مفهوم جدیدی نیست. نظریه پردازان حسابداری برای سال های متمادی نقش گزارشهای مالی را زیر سوال برده اند. این گزارش ها به طور سنتی به ارائه اطلاعات مالی می پردازند که ناشی از معاملات(بیان شده بر حسب ارزش های پولی) توسط واحد تجاری است. چنین معاملاتی در ابتدا به تغییر کالا و خدمات مربوط می شود و آنها شامل شناخت سرمایه های انسانی و اثرات واحد اقتصادی روی محیط طبیعی و اجتماعی نمی شود. اجتماع را می توان به عنوان مجموعه ای از سیستم های فرعی دانست که با واحد تجاری به تعامل می پردازند. همواره تعامل با سیستم های فرعی اقتصادی کاملا مطلوب گزارش می شود(رحیمیان نظام الدین، تجزیه و تحلیل صورت های مالی، 1388)
حسابداری و گزارشگری اجتماعی شامل هر دو جنبه گزارشگری مالی و غیر مالی است و به طور بالقوه دامنه گسترده ای را پوشش می دهد و ممکن است با موضوعاتی به شرح زیر همراه شود.
• گزارشگری در زمینه تاثیرات محیطی خط مشی های واحد تجاری
• اندازه گیری و گزارشگری ارزش مورد انتظار تعهدات آتی مربوط به اصلاح سارت های محیطی

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید