چکيده
هدف اصلی اين پژوهش، بررسی تطبيقی بورس اوراق بهادار ايران با ساير بورس های جهان است و جايگاه بورس ايران را از نظر بازدهی،ريسک،نرخ رشد ارزش بازار، شاخص نقدشوندگی و نقش بورس در اقتصاد ملی کشور نسبت به ساير بورس های منتخب تعيين و شناسايي می کند و نقاط قوت وضعف بورس ايران را بيان می کند.
بازارهای مالی ايران چندان در بازارهای بين المللی تنيده نيستند، به اين دليل به طور مستقيم بحران مالی سال 2008 به ايران منتقل نشده است. با توجه به ساخت خاص اقتصاد ايران به درآمد نفتی، کانال اصلی انتقال بحران به اقتصاد کشور از طریق درآمدهای نفتی است.
روش تحقيق از نوع توصيفی-پيمايشی بوده و قلمرو مکانی اين پژوهش اعضای فدراسيون جهانی بورس هاست و روش نمونه گيری از نوع نمونه گيری ساده بوده و داده ها از سایت فدراسيون جهانی بورسها جمع آوری شده و داده هادرنرم افزار اس.پی.اس.اس 19و ایویوز آنالیز شده است. واز آزمون تی مستقل برای تست فرضيات تحقيق استقاده شده است.
طبق نتيجه اين پژوهش، بازدهی بورس اوراق بهادار ايران از ساير بورس های منتخب بالاتر است. بورس ايران نقش کمتری نسبت به ساير بورس های جهان در اقتصاد ملی کشور دارد. ميزان ريسک در بورس اوراق بهادار ايران از ساير بورس های منتخب بالاتر است. بين نرخ رشد ارزش بازار بورس ايران با ساير بورس های جهان تفاوت معنی داری وجود ندارد. بورس ايران شاخص نقدينگی پايين تری نسبت به ساير بورس های منتخب دارد.
در اين پژوهش از جمله دلايل رشد شاخص بورس ايران ، بهبود اوضاع اقتصاد جهانی، رکود بازارهای رقيب است و از جمله دلايل بالا بودن ريسک اوراق بهادار ايران را می توان استفاده نکردن درست از ابزارهای پوشش ريسک بيان کرد و بالا بودن ريسک در بورس ايران از جمله دلايل عدم سرمايه گذاری خارجی در ايران است. کوچک و کم عمق و دولتی بودن بورس ايران در مقابل ساير بورس های منتخب از جمله دلايل ضعف آن است.
کليد واژه
بازدهی، ريسک، نقش بورس در اقتصاد، نرخ رشد ارزش بازار، نقدشوندگی

فصل اول
کلـيات تحـقيـق

1-1- مقدمه
يکي از مهم ترين بخش هاي اقتصادي کشورها،بازار سرمايه بوده که اهميت آن بر هيچ کس پوشيده نيست. بازار سرمايه ارتباط نزديکي با ساختار اقتصادي کشور داشته و قوت وضعف آن مي تواند نشان دهنده وضعيت اقتصادي کشور باشد. توسعه بازار سرمايه مي تواند نقش مهمي در رشد درآمد ملي کشور و رفاه عمومي جامعه ايفا کند.آمارهاي موجود نشان مي دهد که بورس هاي توسعه يافته در کشورهاي پيشرفته قرار داشته و در اين کشورها پيش از هر امري امنيت سرمايه گذاري براي ورود سرمايه گذاران داخلي و خارجي به بورس فراهم مي شود (عباسيان و همکاران، 1387: 136).
بسياري از اقتصاددانان بر اين عقيده اند که تفاوت اقتصادهاي توسعه يافته و توسعه نيافته در بازارهاي مالي يکپارچه فعال و گسترده است، بازارهايي که کشورهاي توسعه يافته از آن محروم هستند، در بازارهاي مالي کشورهاي صنعتي، حجم قابل ملاحظه اي از سرمايه مالي اقتصاد خود را در کنترل دارند.اين بازارها با ايجاد انگيزه پس انداز کردن و تبديل پس انداز به سرمايه گذاري نقش مهمي را در رشد اقتصادي بر عهده دارند.
سرمايه گذاري يکي از مهم ترين عوامل در رشد و توسعه اقتصادي است.تقريباً در اکثر کشورهاي در حال توسعه از جمله ايران،بازار سرمايه منسجم و کارآمدي وجود ندارد و به دليل فعاليت در سطح ابتدايي و محدود، نمي تواند نقش قابل ملاحظه اي در تجهيز و هدايت وجوه موجود در اقتصاد را فراهم کند.
در دنياي امروز بازار بورس سرمايه به عنوان يک بازار توسعه يافته است و يکي از بخش هاي حياتي اقتصاد کشورهاست که با رشد و توسعه اقتصاد هموار اين بازار، جايگاه گسترده تر و مهمتري يافته است.
بورس اوراق بهادار به عنوان نماد بازار سرمايه، تأثير پذيري زيادي از تغيير چرخه هاي تجاري و اقتصادي دارد (جليليان و جمشيدپور،1390). بورس اوراق بهادار از ابزار اقتصاد نظام سرمايه داري است و جزء لاينفک آن به شمار مي رود. بورس يکي از بازارهاي مهم و غيرقابل انکاري است که تأمين کننده بازار و منفعت شرکتهاي پذيرفته شده در آن است. دايره المعارف آمريکا در تعريف بورس مي نويسد:” بورس اوراق بهادار، سازماني است که سرمايه گذاران را قادر مي سازد تا اوراق قرضه يا سهام شرکتها را خريد وفروش کنند.بزرگترين ويژگي بورس منفعت آن براي کل جامعه است “(عباسی، 1383).
با در نظر گرفتن اين واقعيت که پس انداز و سرمايه گذاري براي رشد اقتصاد حياتي هستند، بازار سرمايه به عنوان پلي است که پس انداز واحدهاي اقتصادي داراي مازاد را به واحدهاي سرمايه گذاري که بدان نيازمندند انتقال مي دهد.
سرمايه گذاري يک امر ضروري و حياتي در جهت رشد و توسعه اقتصادي هر کشور است، براي اينکه وجوه لازم جهت اين سرمايه گذاري فراهم آيد، بايد يکسري منابع براي تأمين سرمايه وجود داشته باشد بهترين منبع براي تأمين سرمايه، پس انداز هاي مردم است (شفيع زاده، 1375).
اين بازار با هدايت پس اندازها و سرمايه هاي خرد مردم،موجب توسعه،ايجاد شغل،رونق فضاي توليد و افزايش سطح رفاه عمومي مي شود.يکي از مهمترين عوامل موثر بر رشد اقتصادي ايجاد پس انداز و هدايت آن به سمت سرمايه گذاري و توليد است.در ايران در سالهای گذشته به دلايل مختلف از جمله اقتصاد نفتي بازار سرمايه همواره ضعيف بوده است و تنها در سالهای اخيربا سياست هاي اعمال شده شاهد رشد وتوسعه آن از نظر فيزيکي و جذب سرمايه هستيم.
بنابراين بازار سرمايه، واحدهاي پس اندازي و سرمايه گذاران را با يکديگر ارتباط مي دهد و از طرفي ديگر سازوکارهاي تعبيه شده در اين بازار از طريق رشد حجم پس انداز و سرمايه گذاري، رشد اقتصادي را تسريع مي کنند. استفاده از بازار سرمايه براي تأمين مالي مخارج دولت نيز از جمله قديمي ترين و متداولترين شکل مبادلات مالي است. اتکاي دولتها به بازار سرمايه در اغلب اقتصادهاي مدرن نه تنها از اين جهت مهم است که دولتها غالباً اوراق بدهي منتشر مي کنند تا بخش عمده هزينه هاي خود را تأمين نمايند، بلکه استقراض دولت غالباً حجم عظيمي از کل وجوه عرضه شده در بازار توسط وام دهندگان را جذب مي کند (سايت بورس اوراق بهادار ايران-335).
در هر بازار مالي با توجه به گسترش و عمق آن جهت سرمايه گذاري، ابزارهاي مختلفي وجود دارد. سرمايه گذاران همواره سعي دارند پس اندازهاي خود را در جايي سرمايه گذاري کنند که بيشترين بازده عايد آنها شود. در اين راستا سرمايه گذاران بايد قدرت ریسک بالایی داشته باشند. در صورتي تحمل ريسک را متقبل مي شوند که ميزان بازده از ريسک تقبل شده بيشتر باشد و علاوه بر اين دو، سرمايه گذار خواهان نوعی از سرمايه گذاري است که نقدشوندگي بالايي هم داشته باشد يعني به سرعت به وجه نقد تبديل شود.
نوسان در ريسک در کانون توجه افرادي قرار دارد که به نحوي با صنعت مالي سر و کار دارند. اين دو(گسترش و عمق بازار) هسته مجازي همه فعاليتهاي ما را تشکيل مي دهند. عدم نقد شوندگي در بازار يکي از عوامل به وجود آمدن نوسان است. ويژگي ديگر ساختار بازار که در نوسان نقش محوري دارد، توقف هاي بازار است، نوسان بورس اوراق بهادار ايران بر خلاف بورسهاي موفق بسيار بالاست (فلاح پورو همکاران، 1391).
بازار سرمايه را مي توان به عنوان يکي از اساسي ترين بخش هاي درگير اقتصاد مالي با بدنه جامعه دانست و بورس اوراق بهادار به عنوان بخش اصلي بازار متشکل سرمايه است.
بورس اوراق بهادار در کشورهاي اروپايي از جايگاه بالايي برخوردار است و ابزار مالي کارآمدي براي ايجاد صنعت و خدمات جديد به شمار مي رود و ايران يکي از قديمي ترين بورسهاي خاورميانه با عمري کمتر از نيم قرن از جايگاه نسبتاً مناسبي برخوردار است ولي در مقايسه با بورسهاي معتبر دنيا مانند نوزادي به سر مي برد. ایران با وجود اينکه دومين صادرکننده نفت جهان از منطقه خاورمیانه بعد از عربستان است و با اين پشتوانه قوي همچنان در رتبه هاي پاييني نسبت به بورسهاي معتبر قرار دارد و به علت مواجه با مشکلات و نارسايي ساختاري، مسائل مربوط به عرضه و تقاضاي سهام و برخي مسائل درون سازماني، از سرعت،تحرک، قدرت و پويايي لازم برخوردار نشده است و نيازمند به تغييرات و دگرگوني هايي است تا به صورت يک بازار سرمايه پويا و کارا در سطح ملي مطرح گردد.
در گذشته، رشد بورسهاي خارجي محدود بود، چون شرکتهاي بورسي بيشتر به تأمين مالي از طريق بدهي تا تأمين مالي از طريق سهام عادي متکي بودند. با اين حال، اخيراً شرکتهاي غیر آمریکایی، سهام را به دفعات بيشتري منتشر مي کنند که رشد آنها را ممکن ساخته است (عباسی،آدوسی، 1388: 117).
گزارش حاضر که با هدف آشنايي سرمايه گذاران، بازرگانان، تحليل گران بازار سرمايه، فعالان بازار سرمايه با وضعيت بورسهاي جهان و تحولات آنها تهیه شده است؛ وضعيت بورس کشور ايران را درطی دوره زماني از سال 2008 تا 2012 با ساير بورسهاي جهان از نظر شاخص هايي مانند بازده ،ريسک، نقدشوندگي، نرخ رشد ارزش بازار و نقش بورس در اقتصاد کشور مقايسه مي شود و دلايل قوت وضعف آن در طي یک دوره مورد بررسي قرار مي گيرد و به آنان کمک مي کند تا بر اساس نتايج تطبيقي، جهت گيري هاي توسعه بازار سرمايه را تدوين نمایند.

1-2-بيان مسئله
دنياي امروز، دنياي تغيير و تحولات سريع در جنبه هاي مختلف زندگي است. يکي از بخش هاي پر تغيير زندگي اقتصادي امروز، بازارهاي مالي مي باشد.امروزه اين بازارها با سرعت در حال پيشرفت و ترقي هستند. بازار مالي ايران هم از اين قاعده مستثني نيست. شايد سرعت تغيير در بازارهاي مالي ایران در حد و اندازه بازارهاي پيشرو نباشد ولي وجود تغيير در آن کاملاً محسوس است.
بازار بورس به عنوان نماد بخش مولد اقتصاد کشور که در واقع هدف تجهيز منابع پولي براي فعاليت هاي مولد را دنبال مي کند در سالهاي اخير رشد خيره کننده اي از نظر حجم بازار داشته است. پيشي گرفتن روند افزايش قيمتهاي جهاني باعث هجوم نقدينگي سرگردان به اين بازار شده، چرا که براي سرمايه گذاران شرايطي فراهم شده تا صاحبان منابع بتوانند در کوتاه ترين زمان ممکن بيشترين سود را کسب کنند.
در طول سالهاي اخير بازارهاي مالي جهان همواره با نوسانات و نا اطميناني هاي قابل توجهي مواجه بوده اند، به نحوي که عدم اطمينان موجود در ارتباط با بازده دارايي هاي سرمايه گذاري شده، بسياري از سرمايه گذاران و تحليل گران مالي را نگران ساخته است(محمدی و همکاران، 1388).
در طي دهه گذشته بازار سهام تهران از نظر حجم و ارزش معاملات و تعداد شرکتهاي فعال رشد زيادي داشته است اما بررسي داده ها و اطلاعات مربوط به اين بازار نشان ميدهد که نوسانات و تلاطم بازار زياد بوده و در برابر شوکها حساسيت زيادي از خود نشان داده است که اين موضوع مي تواند در بلند مدت اثرات منفي بر رونق اين بازار داشته باشد.
امروزه در تمام کشورها تحرک و رونق بورس اوراق بهادار به عنوان يکي از معيارهاي پويايي اقتصاد شناخته مي شود. رونق اين بازار به عنوان يکي از ارکان اصلي بازار سرمايه، پس اندازها و منابع مالي محدود موجود در جامعه را به نحو بهينه و در سريع ترين زمان به مسير سرمايه گذاري بهينه هدايت مي کند. بنابراين کارايي و پايداري اين بازار نقش بسيار مهمي در تخصيص بهينه منابع مالي داخلي و خارجي ايفا مي کند(مروت، 1391: 9).
سرمايه گذار همواره از مشارکت در رفتار مخاطره آميز يا سرمايه گذاري هاي مخاطره آميز پرهیز ميکند و مايل به حداکثر رساندن بازده خود و در مقابل حداقل رساندن ريسک است .يک سرمايه گذار خوب همواره سرمايه گذاري را با حداقل ريسک انتخاب مي کند و سرمايه گذاري با ريسک پايين را در مقابل با افزايش سطح بازده انتخاب مي کند.
ميزان بازدهي در بورس اوراق بهادار ايران در طي چندين سال اخير از رشد مناسبي برخوردار بوده است و به دليل رابطه بين ريسک و بازدهي سبب مي شود که ميزان ريسک در بورس اوراق بهادار نيز قابل توجه بوده و اين نیز خود باعث مي شود که سرمايه گذاران از ورود به اين بازار خودداري کنند .
بورس اوراق بهادار در بازار سرمايه اتکاناپذير است و امروزه توسعه يافتگي بورسها به عنوان شاخص توسعه يافتگي کشورهاست بر اين اساس بايد با توجه به عمر کم بورس ايران در مقايسه با تجربه طولاني مدت ساير بورسهاي جهان جايگاه فعلي ايران را در طي سالهای 2008 تا پايان 2012 مورد بررسي قرار داده ایم و وضعيت بورس و بازار سرمايه ايران را با آن بازارها مقايسه کرده وميزان وعلل رشد و توسعه يافتگي بازار و هم چنين نقاط ضعف و قوت بورس ايران را با ساير بورسهاي جهان نشان داده ایم تا بتوانيم گامي در جهت توسعه بيشتر بورس فراهم کنيم نتايج اين تحقيق مي تواند به سياست گذاران و مديران کمک نموده تا بر اساس نتايج تطبيقي جهت گيري هاي توسعه بازار سرمايه را تدوين نمايند.
در اين زمينه معيارها و شاخص هايي را براي مقايسه تطبيقي بورس ايران در مقايسه با ساير بورسها را نشان داده ایم. ملاک مقايسه صرفاً بر سهام متمرکز شده است چرا که در بورس ایران به جز سهام، اوراق بهادار قابل ملاحظه ديگري در حال حاضر وجود ندارد (سايت اقتصادی ايران).
شاخص و ميانگين بازدهي به همراه ارزش بازار سهام و نرخ حجم انباشته سرمايه بورس، توليد ناخالص داخلي،ميزان ريسک و ميزان نقدشوندگي مبناي مقايسه براي اين مطالعه تطبيقي قرار گرفته است.
1-3-اهميت و ضرورت پژوهش
بازار بورس يکي از بخش هاي مهم بازارهاي مالي است که از يک طرف وجوه لازم را براي تأمين مالي شرکتها فراهم مي کند و از طرف ديگر ابزارهاي سرمايه گذاري قرار مي دهد لذا بازار اوراق بهادار از اين منظر نقش کليدي در اجراي سياستهاي اقتصادي را بر عهده دارد (روزنامه ايران- شماره خبر127927).
بورس اوراق بهادار تهران تا قبل از سال 80 از جايگاه نسبتاً مناسبي برخوردار نبوده و فعاليتهاي چنداني نداشته است ولي اکنون بورس اوراق بهادار براي چند دوره پياپي صدرنشين بورسهاي حاضر در فدراسيون جهاني بورسها شده به طوري که بازار بورس اوراق بهادار تهران نسبت به سال 2007 رشدي حدود 96% کرده است که میزان قابل توجهای است (سايت خبر آنلاين-127111).
بورس تهران به رغم برخي از محدوديتها و عمق کم بازار و بحران مالي جهاني حاکم بر کشورهاي دنيا رتبه نخست را نسبت به ساير بورسهاي جهان بدست آورده و توانسته است در اين سالها از رتبه هاي آخر در فدراسيون بورسها، اکنون صدرنشين و پر بازده ترين بورس معرفي شود. بازار بورس ايران در طي اين چند سال اخير به بازدهي بالا و کم نظير 55 درصدي در سال 2012 و مصون ماندن از سقوط يا ضعف بازارهاي مالي در سالهاي قبل از آن نشانه هاي اين پيشرفت است، به دليل اين بازدهي بالا، ريسک بالايي شامل سرمايه گذاري در بورس ايران نسبت به بورس ديگر کشورهاي جهان شده است و از اين منظر است که بورس اوراق بهادار ايران داراي نوسان است و بازار مالی کارايي نيست (پايگاه اطلاع رسانی داده-13450).
ضرورت و اهميت اين پژوهش اين است که با وجود مکانيزم رشد نسبتاً سريع اوراق بهادار در اغلب کشورهاي جهان، در ایران بورس و اوراق بهادار ناشناخته است و ميزان جذابيت بورس براي منابع مالي بسيار اندک است. عدم تکامل بورس در ايران زاييده پاره اي اشکالات بنيادي از قبیل: ريسک گريزي، عدم آشنايي عموم مردم با فعاليت بورس و با وجود مشکلات و عمق و حجم کم بازار و نسبت سرمايه در گردش پايين تري نسبت به بورس ساير کشورهاي جهان و وجود سرمايه گذاران غير حرفه اي و نا آشنا به اصول و قواعد سرمايه گذاري ميان مدت و بلند مدت کشش بالاي منحني تقاضاي سهام که به شدت تحت تأثير تغييرات قيمتي قرار دارد، عدم توسعه بازار پول و سرمايه در ايران، عدم تنوع ابزارهاي مالي درجه رشد اقتصادي و امنيت سرمايه گذاري و ميزان تأثير پذيري اقتصاد جهاني است از عواملي است که جايگاه بورس ايران را در مقابل ساير بورسهاي جهان بررسي مي کند (حسن زاده و کاظمی، 1383).
1-4-اهداف پژوهش
هدف از اجراي این پژوهش اين است که با وجود بحران هاي مالي در ايران و جهان و سردرگرم بودن بازار بورس مي خواهيم جايگاه بورس ايران را مقابل بورس ساير کشورهاي جهان مقايسه کنيم و دلايل قوت وضعف آنرا نيز بيان کرده و مي خواهيم مشخص که طبق ساختار نظام مالي در ايران، بازار بورس از جايگاه شايسته خود در ميان بورسهاي جهان برخوردار است يا خير؟
هدف اصلي در اين پژوهش مقايسه تطبيقي بورس ايران با بورسهاي منتخب در طی بازده زماني 2008 تا 2012 است که اين بورسها عبارتند از: بورس سائوپائولو ، بوينس آيرس ، کلمبيا ، ليما، مکزيک، نزدک، نيويورک، سانتياگو، تورنتو، استراليا، بمبئي، مالزي،کلمبو، هنک کنگ، اندونزي، کره جنوبی، هند، ازاکا، شانگهاي، شن ژن، سنگاپور، تايوان،تايلند، توکيو ،آتن،اسپانيا، بوداپست، مصر، قبرس، آلمان، يورونکست، ايرلند، استانبول، ژوهانسبورگ، اسلوني، لندن، لوگزامبورگ، موريتيوس، نورديک، اسلو، سوئيس، تهران، ورشو و وين. بر مبناي نرخ بازدهي سرمایه، ريسک، نرخ رشد ارزش بازار، شاخص نقدشوندگي و نقش بورس بر اقتصاد کشور است.
و اهداف فرعي عبارتند از:
1.تعيين و شناسايي جايگاه بورس ايران از نظر بازدهي، ريسک،نرخ رشد ارزش بازار، شاخص نقدشوندگی و نقش بورس در اقتصاد کشور در بين بورسهاي منتخب
2.تعيين نقاط ضعف وقوت بورس اوراق بهادار ايران در مقابل بورسهاي منتخب
1-5-فرضيه يا سؤالات پژوهش
1. متوسط نرخ بازدهي بورس ايران بالاتر از متوسط نرخ بازدهي ساير بورسهاي جهان مي باشد.
2. بورس اوراق بهادار ایران نسبت به سایر بورس های جهان نقش بیشتری در اقتصاد ملی کشور دارد.
3. ميزان ريسک در بازار بورس ايران بيشتر از ساير بورسهاي جهان است.
4. بين نرخ رشد ارزش بازار بورس ايران با ساير بورسهاي جهان تفاوت زیادی وجود دارد.
5. ميزان شاخص نقدشوندگی بورس اوراق بهادار ايران از ساير بورسهاي جهان بالاتر است.
1-6-محدوديت
-به دليل وسيع بودن جامعه اين تحقيق و عدم دسترسي به کليه اطلاعات مورد نياز هر يک از بورسهاي جهان، اين تحقيق را به فدراسيون جهاني بورسها محدود مي کنيم.
1-7-جامعه مورد پژوهش
جامعه بورس اين تحقيق اعضاي فدراسيون جهاني بورسها است.

1-8-نمونه و روش نمونه گيري
از طريق روش نمونه گيری ساده بورس ايران را با 45عضو از اعضای فدراسيون جهانی بورسها که عبارتند از : بورس سائوپائولو ، بوينس آيرس ،کلمبيا ، ليما، مکزيک، نزدک، نيويورک، سانتياگو، تورنتو، بورس استراليا ، بمبئي، مالزي،کلمبو، هنک کنگ، اندونزي،کره، هند،ازاکا، شانگهاي، شن ژن، سنگاپور، تايوان، تايلند،توکيو ،آتن،اسپانيا، بوداپست، مصر، قبرس، آلمان، يورونکست، ايرلند، استانبول، ژوهانسبورگ، اسلوني، لندن، لوگزامبورگ، موريتيوس، نورديک،اسلو، سوئيس، ورشو و وين مقايسه می کنيم.
1-9-ابزار اندازه گيري يا روش هاي عملي جمع آوري داده
در اين تحقيق به منظور تدوين مبانی و مفاهيم نظری از روش کتابخانه ای و بر اساس اسناد و مدارک مطالعات مربوط به اطلاعات تاريخی معاملات بورس اوراق بهادار تهران و ساير بورسهای منتخب انجام شده است. کليه داده ها از طريق سايت فدراسيون جهانی بورسها جمع آوری شده و اطلاعات بورس ايران تنها تا سال 2010 در اين بورس موجود بود و برای سال 2012و2011 کليه اطلاعات از سايت بورس اوراق بهادار تهران بدست آمده است.
در اين تحقيق با توجه به اينکه تعداد کشورهای مورد بررسی زياد است و نيز اطلاعات بورس های انتخاب شده، کامل و حسابرسی شده می باشد. پايايي يا قابليت اعتماد پژوهش از درجه بالايي برخوردار است.
1-10-روش تحليل يافته ها
تجزيه و تحليل در اين تحقيق از نوع مقايسه ای بوده و به دنبال بررسی رابطه معنی دار ميان متغير وابسته با چند متغير مستقل است .به منظور آزمون فرضيه این پژوهش، ابتدا تمام داده هاي متغير هاي مستقل ازطريق سايت فدراسيون جهاني بورسها در طي سال هاي 2008 تا 2012 استخراج و در نرم افزار اکسل طبقه بندی شده است. در ادامه تمام اين متغیرهای مستقل از نرم افزار اکسل به نرم افزار اس.پی.اس.اس و ایویوز1 وارد گردیده است. براي توزيع نرمال متغيرها تحقيق، از آزمون کولموگراف اسميرنوف شده است.

1-11- توصيف نظری و عملی مفاهيم
تعريف ريسک2
زيان بالقوه قابل اندازه‌گيري يك سرمايه‌گذاري را ريسك مي‌نامند(www.tse.ir). در فرهنگ و بستر، ريسك به معني شانس و احتمال آسيب و يا زيان و ضرر تعريف شده، و تعريف مالي و مقداري ريسك، توزيع احتمال بازده هر سرمايه‌گذاري مي‌باشد. در فرهنگ مديريت رهنما، در تعريف ريسك آمده است : “ريسك عبارت است از هر چيزي كه حال يا آينده دارايي يا توان كسب درآمد شركت، موسسه يا سازماني را تهديد مي‌كند”«نيكلز» مفهوم ريسك را از ابعاد مختلف مدنظر قرار داده و آن را از نظر مفهومي به دو دسته تقسيم مي‌كند. وي معتقد است واژه ريسك به احتمال ضرر، درجه احتمال ضرر، و ميزان احتمال ضرر اشاره دارد. در اين راستا ريسك احتمال خطر هم احتمال سود و هم احتمال زيان را دربر مي‌گيرد. در حالي كه ريسك خالص صرفاً احتمال زيان را در بر مي‌گيرد و شامل احتمال سود نمي‌شود، مانند احتمال وقوع سيل.
ريسك عبارت است از ″احتمال تفاوت بين بازده واقعي و بازده پيش بيني شده و يا مي‌توان گفت ريسك يك دارايي عبارت است از تغيير احتمالي بازده آتي ناشي از آن دارايي″(www.tse.ir).
وستون بريگام3،″ ريسك يك دارائي نظير اوراق بهادار را تغيير احتمال بازده آتي ناشي از دارائي مي‌داند″. بنابراين با معيار پراكندگي بازده دارايي، ريسك را مي‌توان انحراف معيار نرخ بازده تعريف نمود. پس مي‌توان پراكندگي بازده‌هاي ممكنه از بازده‌ مورد انتظار را با واريانس محاسبه و بعنوان يك معيار از ريسك تلقي نمود.
ريسک در تعريف عام،” احتمالي است که يک کنش يا يک کنش وري (يا بي کششي) مشخص منجر به زيان يا برون دادها و پيامدهاي ناخوشايند و نا خواسته گردد”، در ادبيات مالي ريسک را مي توان به صورت رويدادهاي غيرمنتظره که معمولاً به صورت تغيير در ارزش دارايي ها يا بدهي ها مي باشد، تعريف کرد (www.tse.ir).

تعريف ريسک مالي4
ريسکهاي مالي که بخشي از ريسکهاي تجاري هستند مي توانند به ريسکهايي تعبير شوند که مربوط به سقوط در بازارهاي مالي هستند، مانند ضررهاي ناشي از تغيير نرخ بهره و يا تغيير قيمت سهام. ميزان پذيرش ريسک مالي مي تواند به دقت بهينه شود به طوري که بنگاه بتواند بر روي فعاليت اصلي خودش تمرکز کند(www.tse.ir).
تعريف بازده5
منظور از بازده تغيير در ثروت(دارايي) حاصل از سرمايه گذاري است، اين تغيير مي تواند به واسطه جريان هاي نقدي مانند بهره يا سود يا به واسطه تغيير مثبت يا منفي در قيمت دارايي باشد.
پاداشي را که سرمايه گذار از سرمايه گذاري بدست مي آورد بازده گويند.هر سرمايه گذار از دو محل تغيير قيمت دارايي و سود دريافتي بازده بدست مي آورد (سايت مديران آنلاين).
بازده يعني درآمدي که مالکان از وجوه اماني خود دريافت مي کنند بازده به عنوان درصد سود سالانه هر صندوق تفسير مي گردد.
تعريف توليد ناخالص داخلي6
مجموع ارزش همه کالاها و خدمات توليدي در داخل يک کشور در طي يکسال است که نشان دهنده ميزان فقير يا غني بودن يک کشور است . رشد اقتصادي يک کشور را با توليد ناخالص داخلي آن کشور در يکسال مي سنجند (سايت ايران ويج).
تعريف نقد شوندگي7
نقدشوندگي دارايي عبارت است از توانايي معامله سريع حجم بالايي از اوراق بهادار با هزينه پايين و تأثير قيمتي کم8 (اسلامی بيدگلی،سارنج، 1387: 3).

تعريف شاخص بورس9
شاخص، يك معيار آماري است كه تغيير حركت و جهت يك اقتصاد يا يك بازار سهام را نشان مي‌دهد. هر شاخص داراي متدولوژي محاسباتي خاصي است كه معمولاً بر حسب تغيير از يك ارزش مبنا بيان مي‌شود.
شاخص کل بورس تهران که به آن تيپلکس مي گويند شامل پر تفوي فرضي از کل سهام پذيرفته شده در بورس است.
دربورس تهران شاخص قيمت با نام Tepix و شاخص بازدهی (قیمت و بازده نقدی) با نام Tedpix شناخته می شود، که هر یک به ترتیب نشانگر سطح عمومي قيمت و بازدهي کل بازار سهام تهران هستند.

ساختار تحقيق
در فصل اول
مقدمه،بيان مسأله،اهميت و ضرورت پژوهش، اهداف پژوهش، فرضيه و سؤالات پژوهش، محدوديت تحقيق، جامعه پژوهش، نمونه و روش نمونه گيری، ابزار اندازه گيری يا روش های عملی، روش تحليل يافته ها، توصيف نظری وعملی مفاهيم بیان می شود.
در فصل دوم
مقدمه، ادبيات موضوع، پيشينه پژوهش بیان می شود.
در فصل سوم
مقدمه،نوع پژوهش، جامعه آماری، قلمرو تحقيق، نمونه و روش نمونه گيری، تعيين حجم نمونه، روش جمع آوری اطلاعات، کيفيت ابزار اندازه گيری پژوهش، روش های آماری، تجزيه و تحليل داده ها، آزمون تی مستقل، بررسی پايايي و ناپايايی داده ها، بررسی آزمون مربوط به جملات پسماند، آزمون نرمال بودن بیان می شود.
در فصل چهارم
به شرح مقدمه،آمار توصيفی،چگونگی توزيع متغيرهای پژوهش بر اساس شاخص های مرکزی،پراکندگی و شکل توزيع، بررسی نرمال بودن متغيرهای پژوهش، نحوه داوری، آمار استنباطی،آزمون فرضيات بیان می شود.
در فصل پنجم
به شرح مقدمه، خلاصه تحقيق،خلاصه يافته های تحقيق، مقايسه نتايج با ساير تحقيقات، بحث و نتيجه گيری، پيشنهادهايي مبتنی بر نتايج تحقيق، پيشنهادهايي برای تحقيقات آتی بیان می شود.

فصل دوم
ادبيـات و پيـشينه تحقيـق

2-1-مقدمه
يک ازمهم ترين بخش هاي اقتصاد کشورها، بازار سرمايه است ، اين بازار نقش بسيار مهمي در تأمين مالي بنگاهها و فعاليتهاي تجاري دارد. استفاده از بازار سرمايه براي تأمين مالي مخارج دولت از قديمي ترين و متداول ترين مبادلات مالي است.
در کشورهاي توسعه يافته،بازار سرمايه و بورس اوراق بهادار جايگاه ويژه اي در تأمين سرمايه واحدهاي تجاري و صنعتي دارد، در حاليکه در کشورهاي کم تر توسعه يافته مثل ايران، تمرکز تأمين مالي بر سيستم بانکي است.
بازار بورس سبب کنترل نقدينگي در جامعه مي شود يعني يک فرصت سرمايه گذاري مطلوب براي سرمايه گذاران با هر ميزان سرمايه ايجاد مي کند و توزيع عادلانه ثروت را مهيا مي کند.
بورس دماسنج اقتصاد کشورهاست يعني وضعيت بورس در اقتصاد هر کشور، روند تغييرات اقتصادي هر کشور به شمار مي آيد. از جمله مزاياي بازار بورس را در سطح کلان مي توان به رشد توليد ناخالص داخلي و تورم، استفاده از پس اندازهاي خرد و کوچک مردم، هدايت سرمايه هاي سرگردان و کمک به رشد صنعتي شدن کشور اشاره نمود.
در بخش اول اين فصل، مروري بر توضيحات بازار سرمايه،بورس اوراق بهادار و تأثير آن بر اقتصاد، تاريخچه بورس در جهان و ايران شده است. بخش دوم، به مباني نظري پيرامون اين موضوع پرداخته و تئوري هاي ارائه شده را بيان کرده است و در بخش سوم، پيشينه تحقيق اعم از خارجي و داخلي بيان شده است.

بخش اول
2-2-مفاهيم نظري
2-2-1-بازار مالي
با تقسيم کل سيستم اقتصاد يک کشور به دو بخش واقعي و مالي، بخش مالي را مي توان به عنوان زير مجموعه اي از نظام اقتصاد تعريف کرد که در آن وجوه، اعتبارات و سرمايه در چارچوب قوانين و مقررات مشخص از طرف پس انداز کنندگان و صاحبان پول و سرمايه به طرف متقاضيان ، جريان مي يابد (سايت بورس اوراق بهادار ايران-335).
بازار هاي مالي نيز بازارهايي هستند که در آنها داراييهاي مالي مبادله مي شوند . داراييهاي مالي داراييهايي مثل سهام اوراق قرضه هستند که ارزش آنها به ارزش توليدات وخدمات ارائه شده توسط شرکت هاي منتشر کننده آنها وابسته است .
فلسفه اصلي شکل گيري بازارهاي مالي، تأمين مالي بخش واقعي اقتصاد است، سيستم هاي مالي سعي دارند تا به بهترين نحوه، نقل و انتقال وجوه را بين عرضه کنندگان و متقاضيان وجه نقد تسهيل و از اين راه تخصيص منابع را بهينه کنند (سايت خبر آنلاين -کد خبر 127111).
2-2-1-1-اقسام بازار مالي
بازار مالي بر اساس سررسيد تعهدات مالي به دوگروه طبقه بندي مي شود.
بازار پول
بازار پول، بازاري براي دادوستد پول وديگر داراييهاي مالي جانشين نزديک پول است که سررسيد کمتر از يکسال دارند . همچنين مي توان از بازار پول به عنوان بازار ابزار هاي مالي کوتاه مدت با ويژگي اندک بودن ريسک عدم پرداخت ،نقدشوندگي وارزش اسمي زياد نام برد (www.wikipedia.com).
بازار سرمايه
بر پايه طبقه بندي بازار مالي با نگرش به سررسيد داراييها ، بازار سرمايه به بازار دادوستد ابزارهاي مالي با سررسيد بيشتر از يک سال وداراييهاي بدون سررسيداطلاق مي شود.اين بخش از بازار مالي نقش مهمتري درگردآوري منابع پس اندازي وتامين نياز هاي سرمايه گذاري واحد هاي توليدي دارد . بازار سرمايه نسبت به بازار پول بسيار گسترده تر است واز تنوع ابزاري بيشتري برخوردار است . (www.wikipedia.com)
2-2-2-سرمايه
اقتصاددانان سرمايه را به جيوه تشبيه مي کنند که لغزان است و با کوچکترين تکاني جا به جا ميشود، ياآنرا پرنده اي مي پندارند که با کوچکترين صداي پايي مي پرد و زودتر از آدمي از معرکه مي گريزد. «اين پرنده گريز پا» ، امروزه سهم مهمي در اقتصاد کشورهاي جهان دارد، به اقصي نقاط دنيا مهاجرت ميکند و گاه گفته مي شود سرمايه« وطن» نمي شناسد(پاک مرام ومولودی، 1390). سرمايه پايبند وطن و احساسات نيست هرکجا احساس ناامني کند به مکاني مطمئن تر با کسب بازدهي بيشتر منتقل مي شود. در ادبيات اقتصادي، سرمايه به منزله ي رگ حيات يک نظام اقتصادي تلقي شده، و بر تشکيل آن به عنوان مهم ترين عامل تعيين کننده رشد و توسعه اقتصادي تأثير فراوان شده است. (جليليان و جمشيدپور، 1390)
2-2-2-1-بازار سرمايه بورس بهادار
در بازار سرمايه اوراق بهادار با سررسيد بيش از يکسال به فروش مي رسد. با در نظر گرفتن اين واقعيت که پس انداز و سرمايه گذاري براي رشد اقتصاد حياتي هستند، بازار سرمايه پلي است که مازاد پس انداز واحدهاي اقتصادي را به واحدهاي سرمايه گذاري که بدان نيازمندند انتقال مي دهد و نقش مهمي را در بسيج امکانات مالي و سرمايه اي در جهت تخصيص بهينه منابع،به منظور رشد و توسعه اقتصادي کشور ايفا مي کند.
يکي از نقش هاي بازار سرمايه، تأمين مالي شرکتهاي مولد است يعني پول سرگردان در بازار را جمع مي کند. در طي چندين سال اخير محور تأمين مالي تغيير کرده و بازار سرمايه به دلايلي از جمله کمبود منابع ديگر محور تأمين مالي نيست اين گونه است که بازار سرمايه يکي از نقش هاي خود را به درستي ايفا نمي کند. بنابراين بازار سرمايه، واحدهاي پس اندازي و سرمايه گذاران را با يکديگر ارتباط مي دهد، از طرفي ديگر سازوکارهاي تعبيه شده در اين بازار از طريق رشد حجم پس انداز و سرمايه گذاري، رشد اقتصادي را تسريع مي کنند. استفاده از بازار سرمايه براي تأمين مالي مخارج دولت نيز از جمله قديمي ترين و متداولترين شکل مبادلات مالي است. اتکاي دولتها به بازار سرمايه در اغلب اقتصادهاي مدرن از اين جهت مهم است که دولتها غالباً اوراق بدهي منتشر مي کنند تا بخش عمده هزينه هاي خود را تأمين نمايند، استقراض دولت غالباً حجم عظيمي از کل وجوه عرضه شده در بازار توسط وام دهندگان را جذب مي کند (سايت بورس اوراق بهادار-335).
2-2-2-2-ابزار بازار سرمايه
ابزارهاي تأمين مالي بلند مدت
سهام:
سهام، صرف نظر از شکل آن نشان دهنده منافع مالک در شرکت است و از آنجا که طلب و ادعاي سهام داران در مورد دارايي شرکت در مرحله آخر تمام طلبها قراردارد، منافع سهام به عنوان “منفعت باقي مانده” شناخته مي شود.
سهام عادي10
سهام عادی، نوعي از ابزار سرمايه گذاري است که نشانگر مالکيت دارنده آن در يک شرکت سهامي است و به دو دسته سهام با نام و سهام بي نام تقسيم مي شود. متداولترين نوع اوراق بهادار در بازار ايران سهام عادي است.
سهام ممتاز11
اين نوع سهام مانند سهام عادي نشانگر مالکيت دارنده آن در يک شرکت است. اما، برخلاف سهام عادي، سود سهام معيني دارد، که پرداخت آن بر پرداخت سود سهام عادي مقدم است.

اوراق قرضه12
ا.راق قرضه، اسنادي است که به موجب آن ناشر متعهد مي شود مبالغ معيني(بهره سالانه) در فاصله هاي زماني مشخص به دارنده آن پرداخت کند و در سررسيد اصل مبلغ را پرداخت کند (سايت بورس اوراق بهادار تهران-189).
صکوک
نوعي اوراق قرضه اسلامي است که بر اساس موازين شرعي طراحي شده، ساختار پرداخت بهره ي اوراق قرضه غربي مطابق با موازين شرعي نيست، از اين جهت در ايران به جاي اوراق قرضه از صکوک استفاده ميشود. ناشر اوراق صکوک، گواهي را به سرمايه گذاران ميفروشد و سپس با قيمتي مشخص دوباره از خريداران اجاره ميکند. فروشنده هم تعهد ميکند در تاريخ مشخص،اوراق را با قيمتي معلوم از خريداران بازخريد کند. (سايت بورس اوراق بهادار تهران-189).
اوراق مشارکت
اوراقي است که سود علي الحساب دارد و صادرکننده اوراق متعهد مي شود اصل پول و سود قطعي آنرا در تاريخ معين پرداخت کند. در کشورهاي ديگر اوراق مشارکت در انواع بيشتري منتشر شده و نام آن اوراق قرضه است.
مشتقات13
ابزار مشتقه اوراق بهاداري هستند که به خودي خود ارزش ذاتي ندارند و ارزش آن بر اساس دارايي اصلي ديگري تعيين مي شود به عبارت ديگر بر اساس يک دارايي اصلي يا زيربنايي، اوراق بهادار فرعي ايجاد مي شود،اين اوراق بهادار ارزش ذاتي نداشته و مانند اوراق بهادار مستقل در بورس معامله مي شود. مهم ترين ابزارهاي مشتقه عبارتند از:
اختيار معامله14
اختیار معامله نوعي اوراق بهادار است که در بازار بورس ايران از 13 اسفند 1390 دستور اجراي آن توسط فقها ابلاغ شد، به دو نوع، اختيار خريد و اختيار فروش تقسيم مي شود. به نحوي که خريدار، حق خريد يا فروش دارايي مشخص را در يک قيمت توافقي و تا زمان معين از فروشنده خريداري کرده و مبلغي را براي در اختيار داشتن اين حق تا آن زمان مي پردازد. اين قرارداد الزامي براي فروشنده ولي يک اختيار و نه الزام،براي خريدار است. اين ابزار بيشترين کاربرد را براي شاخص و سهام عادي دارد. (سايت بورس اوراق بهادار تهران-189).
قرارداد آتي15
قرارداد آتی، ابزار مشتقه اي است که بيشتر براي بازار کالا، شاخص و ارز کاربرد دارد. در قرارداد آتي دو طرف معامله قرار مي گذارند در زماني مشخص با قيمتي معلوم ابزار مورد معامله (کالا يا ابزار مالي) را معامله کنند. برخلاف اختيار معامله در آن تعهدي وجود ندارد (سايت فاپيران).
2-2-3-انواع سرمايه گذاري
سرمايه گذاري غيرمستقيم خارجي
منظور از آن، نوعي سرمايه گذاري است که طبق قوانين جمهوري اسلامي ايران، توسط ايرانيان مقيم خارج از کشور و يا شرکتهاي خارجي به شکل خريد اوراق بهادار و شرکت مدني در امر سرمايه گذاري در محدوده جغرافيايي داخل کشور صورت مي گيرد.
سرمايه گذاري مستقيم خارجي
منظور از آن، نوعي سرمايه گذاري است که طبق قوانين جمهوري اسلامي ايران، توسط ايرانيان مقيم خارج کشور يا شرکتهاي خارجي به شکل تأمين سرمايه و سرمايه گذاري با واگذار کردن حق کنترل و اختيار کاربرد آن در محدوده جغرافيايي داخل کشور صورت مي گيرد.
سرمايه گذاري داخلي
منظور از سرمايه گذاري داخلي، هر نوع سرمايه گذاري مستقيم يا غيرمستقيم از سوي افراد حقيقي و حقوقي تابع کشور که در داخل کشور وجود دارند در محدوده جغرافيايي و قانوني کشور است.
2-2-3-1-آثار سرمايه گذاري خارجي
يکي از مسائل عمده براي کشورهاي در حال توسعه که اغلب ميزبان سرمايه خارجي هستند، تعيين تأثير اين گونه انتقال سرمايه بر اقتصاد اين کشورها مي باشد.
مطالعات تجربي نشان داده است که سرمايه گذار خارجي نسبت به ديگر انواع سرمايه گذاري بين المللي باثبات تر بوده و اغلب با سياست گذاري درست، اثر مثبت روي رشد اقتصادي گذاشته است (اميدوار، 1389).
2-2-4-بورس
کلمه بورس، در واقع واژه فرانسوي به معني کيف پول از يک نام يوناني است با استفاده از لغت لاتيني بورسا 16وضع شده است (سايت بورس اوراق بهادار ايران-235).
البته ريشه حقيقي بورس قدري ناشناخته است در فرهنگ لغت؛ در مقابل کلمه بورس لفظ (مبادله) و گاهي هم (مکان مبادله) و هم سيستم مبادله آمده است. واضح است که دادوستد و سهام، تاريخچه ديرينه اي دارد و ريشه هايي از آنرا مي توان در تمدنهاي کهن مشاهده نمود (سايت بورس اوراق بهادار ايران-335).
در گذشته بازرگانان جهت جلوگيري از خسارات احتمالي ترجيح مي دادند، ضرر و زيان خود را از راه شراکت تقسيم کنند.اين امر تنها از طريق جمع نقدينگي در دست مردم، و ايجاد شرکت سهامي با چند نفر شريک در حدود سهام خريداري شده يا سرمايه پرداخت شده شرکت ميسر مي شود. شرکت هند شرقي اولين شرکتي بود که به اين اقدام دست زد.بعدها با گسترش مبادلات تجاري و ايجاد ارتباط مردم با صاحبان سرمايه، مراکزي به وجود آمد که با تماس اين دو گروه با يکديگر به منظور رفع احتياجات بلند مدت يکديگر بازار سرمايه به وجود آمد (سايت مقالات آکاايران).
بورس يک بازار اقتصادي است که در آن سهام و ساير اوراق بهادار از قبيل اوراق مشارکت مورد داد وستد قرار مي گيرد (سايت اقتصادی و مالی آفتاب).
2-2-5-اوراق بهادار
اوراق بهادار17، يک ابزار مالي قابل داد و ستد و مثلي است که داراي ارزش مالي مي باشد.
هر نوع ورقه يا مستندي است که متضمن حقوق مالي قابل نقل و انتقال براي مالک عين و يا منفعت آن باشد.شورا،اوراق بهادار قابل معامله را تعيين و اعلام خواهد کرد، مفهوم ابزار مالي و اوراق بهادار در متن اين قانون معادل هم در نظر گرفته شده است.
اوراق بهادار به طور کلي به صورت زير دسته بندي مي شوند
1.اوراق بدهي مانند سند بدهي بانک، اوراق قرضه و سهام قرضه
2.اوراق حقوق صاحبان سهام مانند سهام عادي
3.ابزارهاي مشتقه مثل قرارداد آتي، اختيار معامله و پاياپاي
2-2-6-بورس اوراق بهادار18
بورس اوراق بهادار به معني يک بازار متشکل و رسمي سرمايه است که



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید