1-1 مقدمه
هدف اصلی گزارشگري مالي1 فراهم كردن اطلاعاتي مفید درباره وضعیت مالی و نتایج عملیات واحد تجاری برای تصميم گيري استفاده کنندگان ذي نفع است. سهامداران كه بخش عمده اي از استفاده كنندگان صورت هاي مالي را تشكيل مي دهند، نياز به اطلاعاتي مفید و قابل اتکا برای تصمیم گیری دارند. این اطلاعات از منابع مختلفی می تواند به دست آید.
اطلاعات ذکر شده باید دارای یکسری ویژگی های کیفی باشد که یکی از این ویژگی ها محافظه کاری2 است. محافظه كاري كه بر اعمال احتياط در شناسايي و اندازه گيري درآمد و دارايي ها دلالت دارد، يكي از مهم ترين ميثاق هاي محدود كننده ي صورت هاي مالي به شمار مي رود. در بيانيه ي مفهومي شماره دو هيأت تدوين استانداردهاي حسابداري آمريكا3 محافظه كاري به عنوان “واكنش محتاطانه نسبت به عدم اطمينان به منظور مطمئن شدن از در نظر گرفتن ماهيت عدم اطمينان و ريسك در شرايط تجاري، به اندازه ي كافی” تعريف شده است. محافظه کاری نگرشی محدود کننده در شناسایی درآمدها و تحمل هزینه ها و اعتقاد به زیاد گزارش نشدن دارایی ها و کم گزارش نشدن بدهی ها است. نگرش فوق با ایجاد اصول و قواعد شناختی و رفتاری برای حسابداری و با به نظم درآوردن محافظه کارانه اطلاعات مالی بنگاه ها، منجر به بهینه شدن تصمیمات استفاده کنندگان می شود. تهیه اطلاعات مالی توسط مدیریت واحد تجاری تابعی از خوش بین و یا بد بین بودن مدیریت است. در اکثر مواقع مدیریت به منظور حفظ منافع خود واحد تجاری را در وضعیت بهتری نشان می دهد تا بتواند پاداش بیشتری بگیرد. در سوی مقابل سهامداران که مالکان شرکت هستند نیاز به اطلاعاتی قابل اتکا، بدون هر گونه سوء گیری و تعصب می باشند. اطلاعاتی با ارزش اند که استفاده کنندگان با اطمینان بالایی آنها را وارد مدل های تصمیم خود نموده و تاثیر گذاری مناسبی از آن بگیرند. محافظه کاری منجر به افزایش اعتماد در اتکای استفاده کنندگان، مبنی بر این قضیه که اطلاعات ارائه شده گمراه کننده نیست، خواهد بود لذا از این منظر باعث ایجاد ارزش برای بنگاه است.
2-1 بيان و تشريح موضوع
محافظه کاری به عنوان یکی از اصول محدود کننده حسابداری، از ویژگی های کیفی مرتبط با محتوای ارائه اطلاعات در گزارشگری مالی به شمار می رود. کمیته فنی سازمان حسابرسی ایران از محافظه کاری با نام احتیاط یاد کرده است، بدین معنا که در شرایط ابهام، در اعمال قضاوت برای برآوردهای حسابداری درجه ای از مراقبت باید رعایت شود، به گونه ای که درآمدها یا دارایی ها بیشتر از واقع و بدهی ها یا هزینه ها کمتر از واقع ارائه نشوند.
اگر محافظه کاری باعث تسهیل نظارت و اداره امور توسط سرمایه گذاران شود، آنها باید تمایل بیشتری برای افزایش سرمایه در شرکت داشته باشند. با این حال، محافظه کاری حسابداری منجر به ارائه کمتر از واقع دارایی های خالص انباشته در ترازنامه و شناخت به موقع زیان در مقابل سود در صورت سود و زیان می شود. به دلیل این که محافظه کاری منجر به دست کم گرفتن نظام مند ارزش خالص دارایی ها و ضعیف نشان دادن توان ترازنامه شرکت ها می شود، ممکن است عاملی برای کاهش سرمایه گذاری در شرکت باشد (جیمی لی4، 2010).
اعمال محافظه کاری در اطلاعات حسابداری عناصر صورت های مالی را تحت تاثیر قرار می دهد. در سال های اخیر ارتباط بین سود حسابداری و سطح محافظه کاری در گزارشگری سود با ارزش شرکت در دو شاخه جدا مورد توجه قرار گرفته است. یک سری از تحقیقات، تاثیر سود حسابداری محافظه کارانه بر ارزش شرکت را بررسی نموده اند و گروه دیگر پژوهش ها، سطح محافظه کاری گزارش ها و آثار مهم آن را مورد توجه قرار داده اند. تحقیقات گروه اول نشان می دهد که طی چند دهه اخیر، تاثیر محتوای اطلاعاتی سود حسابداری بر قیمت سهام، روند کاهشی داشته است. از طرفی برخی تحقیقات دیگر نشان می دهد که در همان دوره زمانی سطح محافظه کاری گزارشگری در ایالات متحده و چندین کشور دیگر به تدریج در حال افزایش بوده است (کوسینیدیس5 و همکاران، 2009).
کوسینیدیس و همکاران (2009) اظهار می دارند که یکی از دلایل اصلی گزارشگری محافظه کارانه، کاهش تاثیر سود بر ارزش شرکت است، اما تا کنون تحقیقات نادری بطور مستقیم این رابطه را مورد بررسی قرار داده اند. با این وجود، تحقیقات اندک صورت گرفته نیز منجر به حصول نتایج مغایر با این ادعا شده اند. برای مثال، تحقیق بالاچاندران و موهانرام (2006) نشان می دهد که محتوای اطلاعاتی سود محافظه کارانه از سود غیر محافظه کارانه گزارش شده بیشتر بوده و دلیل اصلی کاهش تاثیر سود حسابداری بر ارزش شرکت، گزارشگری محافظه کارانه نیست. واتز6(2003) ادعا می کند که محافظه کاری در حسابداری خطاهای ارزیابی بالقوه ای که در شرایط نبود قابلیت اتکای اطلاعات حسابداری بوجود می آید را حذف می کند. قابل اتکا نبودن اطلاعات حسابداری، سودمندی اطلاعات در تصمیم گیری استفاده کنندگان را کاهش می دهد، به همین جهت محافظه کاری بیشتر از آنکه باعث کاهش تاثیر سود بر ارزش شرکت گردد، باعث ارتقای اثر آن است .
این مفهوم از دیدگاه تحلیل گری که قصد پیش بینی درآمدهای آتی را دارد، بررسی و اینگونه تعبیر می شود که درآمد گزارش شده، صرف نظر از اقلام غیر مترقبه، در صورتی با کیفیت تلقی می گردد که شاخص مناسبی از درآمدهای آتی باشد. بنابراین مفهوم” سود پایدار ” که در تجزیه و تحلیل های مالی به آن اشاره شده مدنظر است. درآمد پیش بینی شده به عنوان ورودی در قیمت گذاری حقوق صاحبان سهام مورد استفاده قرار می گیرد. از این رو اگر مشخص شود که سودها در آینده استمرار و دوام ندارند، می توان نتیجه گرفت که بازار در تفسیر کیفیت سود ناموفق بوده است. بنابراین بازار بدون اطلاع از کیفیت مشکوک سود ها، به دلیل رویه های محافظه کارانه حسابداری، به سود گزارش شده اتکا می کند. محافظه کاری به عنوان راه حلی که اخبار خوب و بد مربوط به سود را شناسایی می کند، تعریف شده است. و از طرف دیگر بار اطلاعاتی حسابداری به صورت توانایی سود برای تبیین بازده سهام تعریف می شود.
اعمال محافظه کاری در گزارشگری مالی بر نتایج تصمیم گیری ها تاثیر می گذارد. بعد از بحران سال 1999 در یونان، کمیته بازار سرمایه هیلینیک قوانین جدیدی را برای اعمال حاکمیت شرکتی7و گزارشگری مالی تدوین کرد که اساس این قانون بر مبنای مفهوم محافظه کاری است. نتایج تحقیقات صورت گرفته، افزایش محافظه کاری را در یونان بعد از بحران سال 1999 به تائید می رساند. این نتایج سازگار با این فرضیه هستند که قانون گذاری و ترس ناشی از جریمه های نقض قانون، شرکت ها را ملزم به رعایت اصول محافظه کاری و گزارشگری محافظه کارانه می نماید. کاربرد حسابداری محافظه کارانه در فرایند حسابداری،منجر به کیفیت بالاتر سود می شود. محافظه کاری در حسابداری، سود های پایین تر، ولی با کیفیت بالاتری را در پی دارد و بازار سرمایه به طور مناسبی درآمدهای پایین تر و با کیفیت بالاتر را در قیمت گذاری سهام در نظر می گیرد(بوشمن و پتروسکی 2006).
در مجموع می توان استدلال نمود در صورتی که اطلاعات مالی محافظه کارانه تهیه شود، قابلیت اتکای آن افزایش یافته و اطمینان استفاده کنندگان نیز بالا می رود. اطلاعات مالی با کیفیتی که جسورانه تهیه نشده و قابل اتکا باشد، می تواند قیمت سهام را به نحو بهتری تبیین کند و قابلیت اتکای قیمت سهام و بازده آن را افزایش دهد. به عبارت دیگر سهامی که گزارشگری آن با اعتماد، اطمینان و محافظه کاری بالایی تهیه شده، ارزش بازار و بازده قابل اعتمادی نیز دارد.
سرمایه گذاران و سهامداران به منظور حفظ حقوق خود نیاز به اطلاعاتی قابل اتکا و عاری از هر گونه سوء گیری مدیریتی دارند. صورت های مالی منتشر شده توسط شرکت، منبع اصلی اطلاعاتی برای سهامداران است و بسیاری از آنها برای تصمیم گیری بر این اطلاعات تکیه می کنند؛ لذا نظر به اهمیت موضوع افزایش ثروت برای سهامداران، در این تحقیق به دنبال ارتباط محافظه کاری و روشهای تامین مالی هستیم تا بدانیم مدیر محافظه کار برای تامین وجه مورد نیاز شرکت، کدام روش را انتخاب می کند تا با اطمینان بیشتر و دید بازتری تصمیم گیری نماییم.
3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق
فواید گزارشگری محافظه کارانه بسیار گسترده است. محافظه کاری کامل علاوه بر افزایش محتوای اطلاعاتی حسابداری، جنبه های وسیعتری نیز دارد. این مسئله در مواردی مانند، تداوم بحران های مالی و افزایش سطح استفاده از محافظه کاری به عنوان مکانیزمی بی طرف برای حافظت از منافع سرمایه گذارن موجود در بازار سرمایه می تواند دلایل وجودی خود را نمایان کند. پذیرش محافظه کاری با اجرای استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی ناشی از دو دلیل اساسی است: چگونگی برخورد با مالیات و بکارگیری درست اصل بهای تمام شده تاریخی. رهنمودهای تدوین شده در راستای تبدیل سیستم دستی و یک وجهی مالیاتی به یک سیستم حسابداری است که اطلاعات مالی مورد نیاز را برای مدیریت جهت تصمیم گیری فراهم می کند.
به کارگیری محافظه کاری نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان و سایر ذی نفعان8 را که با شناسایی درآمدهای مشمول مالیات سهمی در رفاه خواهند داشت، تامین می کند. از طرف دیگر رهنمود فوق گزارشگری محافظه کارانه را به علت نیاز مبرم اطلاعات نسبت به اصل بهای تمام شده تاریخی، افزایش داد. اجرای استانداردهای بین المللی حسابداری گام مهمی در راستای فراهم آوردن اطلاعات مربوط برای تمامی استفاده کنندگان از این اطلاعات است. بر خلاف سایر استانداردهای دیگر، استانداردهای بین المللی، مربوط بودن صورت های مالی را برای سودمندی تمامی جنبه های استفاده کنندگان از صورت های مالی ارتقا می بخشند. از طرف دیگر پذیرش این استانداردها توسط شرکت ها و معرفی اصل ارزش منصفانه در ارزش یابی، سطح گزارشگری محافظه کارانه را در صورت های مالی کاهش می دهد (کوسینیدیس و همکاران، 2009).
تهیه کنندگان صورتهای مالی باید با ابهاماتی که به گونه ای اجتناب ناپذیر در بسیاری رویدادها وجود دارد برخود کنند. نمونه این ابهامات عبارتست از قابلیت وصول مطالبات، عمر مفید احتمالی داراییهای ثابت مشهود و تعداد و میزان ادعاهای احتمالی مربوط به ضمانت کالای فروش رفته. چنین مواردی با رعایت احتیاط در تهیه صورتهای مالی و همراه با افشای ماهیت و میزان آنها قابل شناسایی است.
احتیاط عبارت است از کاربرد درجه ای از مراقبت که در اعمال قضاوت برای انجام برآورد در شرایط ابهام مورد نیاز است به گونه ای که درآمدها یا دارایی ها بیشتر از واقع و هزینه ها و بدهی ها کمتر از واقع ارائه نشوند. اعمال احتیاط نباید منجر به ایجاد اندوخته پنهانی یا ذخایر غیر ضروری گردد یا دارایی ها و درآمدها را عمدا کمتر از واقع و بدهی ها و هزینه ها را عمدا بیشتر از واقع نشان دهد. زیرا این امر موجب نقض بی طرفی است و بر قابلیت اتکای اطلاعات مالی اثر می گذارد(کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1388).سود حسابداری بر مبنای فرض تعهدی و در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداری اندازه گیری می شود. شاید نخستین هدف فرآیند حسابداری، اندازه گیری سود به شکل ادواری برای واحدهای تجاری باشد. اصطلاح سود یکی از غیر ثابت ترین مفاهیم در دنیای تجارت است. کیفیت سود و به صورت عام تر کیفیت گزارشگری مالی، مورد علاقه کسانی است که برای اتخاذ تصمیم های مرتبط با سرمایه گذاری و انعقاد قراردادهای مختلف از گزارش های مالی استفاده می کنند. از دیدگاه تدوین کنندگان استاندارد، کیفیت گزارش های مالی به صورت غیر مستقیم نشان دهنده کیفیت استانداردهای حسابداری است. سود گزارش شده و روابط بدست آمده از آن معمولاً در قراردادهای حقوق و پاداش و قراردادهای استقراض استفاده می شود. تصمیم گیری برای انعقاد قراردادی که براساس کیفیت سود پایین باشد، باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد. لذا نگرش های مطرح شده در محافظه کاری با تاکید بر کیفیت سود، شیوه استفاده از این نگرش ها را در اصول مدیریتی، ابتدا جهت دستیابی به اهداف و نگرش های مدیران و سپس جهت توجه به خواسته های سرمایه گذاران که همان ارزش سرمایه گذاری شان است، مطرح می کنند(خواجوی و ناظمی 1384).
مالکان نهادي انگیزه هاي زیادي براي نظارت بر گزارشگري مالی دارند. صورت هاي مالی و به خصوص صورت سود و زیان، منبع مهمی از اطلاعات در مورد شرکت است. شواهد تجربی نشان می دهد که حضور سرمایه گذاران نهادي با واکنش بازار نسبت به انتشار سود، رابطه مثبت دارد. در نتیجه، سود از دیدگاه قیمت گذاري اوراق بهادار اطلاعات مفیدي فراهم آورده و منبع اطلاعاتی مهمی نزد این نهاد ها به شمار می آید. محافظه کاري سود، مدیران را از رفتارهاي فرصت طلبانه و خوش بینی بیش از حد در ارائه سود باز می دارد. بدین ترتیب سود محافظه کارانه تر، با کیفیت تر تلقی می شود. با این اوصاف، انتظار می رود نهاد ها انگیزه هایی براي گزارش محافظه کارانه سود داشته باشند(مهرانی و همکاران 1389).
بازارهاي اوراق بهادار به دقت هزينه هاي نمايندگي و كاهش قيمت سهام را زير نظر دارند. كاهش قيمت سهام در سهامداران و مديران اين انگيزه را ايجاد مي كند كه عدم تقارن اطلاعاتي9 و هزينه هاي نمايندگي ناشي از آن را كاهش دهند و بدين منظور به گزارشگري محافظه كارانه روي مي آورند (لافوند و واتز، 2008).
بنا به اذعان لافوند و واتز(2008) حسابداری محافظه كارانه به وسيله دو ساز و كار بالقوه، عدم تقارن اطلاعاتي بين سرمايه گذار ان را از بين مي برد. نخست، حسابداري محافظه كارانه مي تواند بهترين خلاصه ممكن از اطلاعات قطعي به غير از قيمت سهام را درباره عملكرد جاري شركت ها براي سرمايه گذاران فراهم سازد. با در نظر گرفتن انگيزه مديريت براي بيش نمايي سود، احتمالا سودهاي تاييدپذير تنها اطلاعات قطعي قابل عرضه درباره سودها است. از سوي ديگر، معمولا مديران نسبت به گزارش زيان ها بي ميل هستند. وجود استانداردهايي مبني بر الزام به تاييدپذيري ِكمتر براي شناسايي زيان ها، مي تواند موجب شود اطلاعاتي را كه مديران تمايلي به افشاي آنها ندارند، افشا شود. از اين رو حسابداري محافظه كارانه اطلاعات با قابلیت اتکای بيشتری نسبت به وضعيتي كه در آن استانداردهاي حسابداري، تاييدپذيري مشابهي را براي شناخت درآمدها و هزينه ها لازم مي داند، فراهم می آورد (لافوند و واتز، 2008).
سودهای حاصل از اعمال محافظه کاری با توجه به اینکه از شناسایی درآمدهای غیر واقعی جلوگیری کرده و کلیه زیان های شرکت را مورد شناسایی قرار می دهد، باعث کاهش توزيع سود بين سهامداران می شود. لذا با توجه به تحقیقات صورت پذیرفته، محافظه كاري توانسته است از منافع بستانكاران در برابر سهامداران حمايت كند (فرانکل و همکاران 2007).
تحقيقات نشان دهنده اهمیت نقش محافظه کاری در زمينه هاي مختلفي از قبيل برطرف كردن مسائل برخاسته از نمايندگي، بي اثر ساختن مسائل ناشي از عدم تقارن اطلاعاتي بين استفاده كنندگان آگاه و نا آگاه، احقاق حقوق ذي نفعان عمده، تأثير مثبت بر كاهش هزينه هاي استقراض و هزينه هاي سرمايه و افزايش اهرمهاي مالي، نقش بازدارندگي در قبال وقوع رسوايي هاي مالي و همچنين نقش انكار ناپذير آن در مبحث راهبري شركتي و … است .لذا محافظه کاری از طریق اعمال اصول محدود کننده حسابداری، دست به کیفی نمودن سودهای گزارش شده نموده، که با این مهم می تواند افزایش ارزش را برای شرکت ها به دنبال داشته باشد یا در واقع ارزش واقعی بنگاه ها را به نمایش بگذارد(مهرانی و محمدآبادی، 1388).
انتظار می رود افراد و سازمان های زیر از نتایج این تحقیق بهره مند شوند:
کمیته تدوین استانداردها : تائید فرضیه های این تحقیق حاکی بر این است که گزارشگری محافظه کارانه موجب بهبود کیفیت اطلاعات و بهبود تصمیم گیری در شرکت می شود. این امر موجب تاکید تدوین کنندگان استانداردها بر محافظه کاری در شرکت ها می شود.
مدیران : محافظه کاری در حسابداری به عنوان نوعی نظارت برون سازمانی عمل کرده و هزینه های نمایندگی را کاهش می دهد و به مدیران کمک می کند تا در کسب منابع مالی هزینه های کمتری را متحمل شوند.
4-1 اهداف تحقيق
در سال های اخیر تحقیقات زیادی با محوریت موضوع محافظه کاری در ایران انجام شده است و این اصل محدودکننده حسابداری را از زوایا و جنبه های مختلفی مورد بررسی قرار داده اند، رابطه بین محافظه کاری با متغیرهایی مانند هزینه سرمایه، اقلام تعهدی، عدم تقارن اطلاعاتی، کیفیت و مدیریت سود و . . . نمونه ای از این تحقیقات است. ولی در زمینه ارتباط بین محافظه کاری و روشهای تامین مالی تلاش جدی صورت نگرفته است و جای خالی این موضوع در میان پژوهش های علمی رشته حسابداری محسوس است. در این تحقیق با استفاده از مدل باسو(1997) تلاش شده است تا ارتباط بین محافظه کاری و روشهای تامین مالی مورد بررسی قرار گیرد.
5-1 پرسش هاي تحقيق
با توجه به هدف و فرضيه های تحقيق، اين تحقيق می خواهد به اين سوال پاسخ دهد که آيا ارتباطي بين انتخاب روشهاي مختلف تامين مالي و ميزان محافظه كاري مديران وجود دارد؟
6-1 فرضيه هاي تحقيق
فرضیه 1: بین تامین مالی از طریق انتشار سهام(از محل آورده نقدی و مطالبات) و محافظه کاری رابطه معناداری وجود دارد.
فرضیه 2: بین تامین مالی از طریق انتشار سهام(از محل سود انباشته و اندوخته ها) و محافظه کاری رابطه معناداری وجود دارد.
فرضیه 3: بین تامین مالی از طریق استقراض بانکی و محافظه کاری رابطه معناداری وجود دارد.
7-1 جامعه آماری و نمونه آماری تحقيق
هر پژوهشي بر روي يك جامعه آماري صورت مي گيرد. در اين تحقيق جامعه آماري شامل تمام شركت هاي سهامي عام پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. علاوه بر این تحقیق حاضر در دوره زمانی 1383-1388 صورت می گیرد.
نمونه آماري اين تحقيق نیز آن دسته از شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار است كه داراي شرايط زير باشند :
1-تا پایان اسفند 1383 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده باشند.
2- داده هاي مورد نياز آن ها در دسترس باشد.
3- تحقيق براي شركت هاي غير مالي انجام مي شود، لذا بانك ها و كليه شركت هاي سرمايه گذاري، ليزينگ و موسسات مالي از نمونه حذف شدند.
دلايلي كه براي حذف شركت هاي مالي از نمونه مي توان ذكر كرد به صورت زير است ( فاما و فرنچ 1992):
الف) نسبت هاي اهرمي بالاي شركت هاي غير مالي نشانگر ريسك مالي اين شركت هاست، در حالي كه براي شركت هاي مالي اين مسئله كاملا عادي است، لذا اگر شركت هاي مالي نيز در اين تحليل مورد بررسي قرار گيرند منجر به استنتاج هاي اشتباه در مورد معني دار بودن بعضي از متغيرها خواهد شد.
ب) روش هاي حسابداري مورد استفاده در شركت هاي مالي با روش هاي مورد استفاده در شركت هاي غير مالي متفاوت است. بنابراين تفسيرها و توجيه هاي به كار گرفته شده براي عوامل پايه اي اين دو گروه بسيار متفاوت اند.
4- در طی دوره تحقیق سال مالی خود را تغییر نداده باشند.
5- شرکت ها داراي سال مالي منتهي به 29/12 باشند، اين تاريخ به عنوان سال مالي مورد مطالعه انتخاب و بقيه شركت ها كه داراي سال مالي متفاوت هستند از نمونه حذف مي شوند.
6- در طی دوره تحقیق، استقراض بانکی یا انتشار سهام(از محل اورده نقدی و مطالبات یا از محل سود انباشته و اندوخته ها) داشته باشد.

8-1 روش تحقيق
تحقیق حاضر از شاخه تحقیق های تجربی و نوع پس رویدادی است كه در آن براي تائيد يا رد فرضيات از اطلاعات تاريخي شركت ها و روش هاي آماري استفاده شده است.
براي جمع آوري اطلاعات از صورت هاي مالي سالانه شركت ها استفاده شده است. همچنين براي به دست آوردن اطلاعات قيمت سهام و بازده ماهانه سهام شركت ها از نرم افزارهاي تدبير پرداز و رهاورد نوين و سایت بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است. علاوه بر اين مطالعات كتابخانه اي در رابطه با تئوري هاي موجود، مفاهيم نظري و پژوهش هاي صورت گرفته در اين زمينه، انجام شده است.
9-1 تعریف واژه ها و اصطلاحات به کار رفته در تحقیق
محافظه کاری: تمایل حسابداران به الزام درجه بالاتری از تائید پذیری برای شناسایی اخبار خوب، یعنی سود، نسبت به شناسایی اخبار بد، یعنی زیان (باسو، 1997).
تأمین مالی: عبارت است از تأمین و تدارک وجوه لازم برای اجرای طرح سرمایه گذاری یا تحصیل مال یا دارایی
روش های تامین مالی: شرکت ها در تصمیمات تامین مالی، با دو منبع تامین مالی داخلی و تامین مالی خارجی روبه رو هستند. منابع تامین مالی داخلی، شامل جریان های وجوه نقد حاصل ار فعالیت های عملیاتی، فروش دارایی ها و سود انباشته و منابع مالی خارجی در بر گیرنده وجوه تحصیل شده از طریق بازار مالی مانند انتشار اوراق مشارکت، صدور سهام جدید و دریافت تسهیلات مالی از بانک هستند. مدیران باید تصمیم بگیرند وجوه مورد نیاز خود را چگونه تامین کنند و منابع مالی در دسترس را چگونه مصرف کنند. آن ها می توانند این منابع مالی را صرف پرداخت سود به سهامداران، اجرای پروژه های سرمایه گذاری سودآور، تسویه بدهی های موعد رسیده و افزایش سرمایه در گردش، کنند ( کردستانی و نجفی عمران، 1389).
10-1 ساختار تحقيق
گزارش اين تحقيق در پنج فصل و به شرح زير تدوين و ارائه گرديده است.
فصل اول :
در اين فصل به كليات تحقيق پرداخته شده است. ابتدا در مقدمه موضوع تحقيق تبيين شده است و بيان مسئله و ضرورت انجام پژوهش، هدف، فرضيه ها، روش، محدوديت ها، موانع و نتايج عملي قابل پيش بيني مورد بررسي قرار گرفته است. همچنين تعريف اصلاحات و واژه هاي كليدي ارائه شده است.
فصل دوم:
در این فصل ابتدا به ارائه مبانی نظری تحقیق می پردازیم که شامل مقدمه، ادبیات و تئوری های مربوط به تعاریف محافظه کاری،تاریخچه ای از چگونگی پیدایش محافظه کاری، جایگاه محافظه کاری در گزارشگری مالی و استانداردهای حسابداری، تبیین های متفاوت مربوط به آن، معیار های ارزیابی و تفاسیر محافظه کاری آغاز می گردد و ارتباط بین محافظه کاری و روشهای تامین مالی بیان می شود. در بخش پایانی فصل دوم پیشینه تحقیقات داخلی و خارجی انجام شده در ارتباط با موضوع پژوهش ارائه می شود.
فصل سوم:
این فصل به تشریح روش انجام تحقيق اختصاص دارد. در اين فصل، ابتدا به بيان قلمرو زماني و موضوعي تحقيق پرداخته می شود. سپس شيوه جمع آوري اطلاعات و ابزار اندازه گيري تشريح شده و در نهايت تعريف متغير هاي تحقيق و شيوه تجزيه و تحليل داده ها و آزمون فرضيه ها ارائه مي شود.
فصل چهارم:
این فصل به بیان ويژگي های متغيرهاي تحقيق و تحليل ماهيت آنها پرداخته و سپس نحوه آزمون فرضیات را به تصویر می کشد. در این فصل هر کدام از فرضیه ها ابتدا مورد تعادل آماری قرار می گیرند(اگر داده ها نرمال نباشند، نرمال می گردند) و سپس با انجام رگرسیون معرفی شده بر اساس مدل موجود نتایج آماری و در واقع نتایج تحقیق مشخص می گردد و میزان وابستگی متغیرهای موجود در پژوهش اندازه گیری می گردند.
فصل پنجم:
فصل آخر تحقیق در واقع جمع بندی کار علمی انجام شده می باشد. ابتدا نتایج تحقیق و تفاسیر تئوریکی که از این نتایج قابل استنتاج است، ارائه می گردد و نتایج بدست آمده با تحقیقات مشابه قبلی مقایسه می شوند. در ادامه محدودیت هایی که در راه این تحقیق برای محقق پیش آمده، که ممکن است نتایج را تحت تاثیر قرار داده باشد، معرفی می گردند و در نهایت کار با پیشنهاد های محقق به پایان می رسد.
1-2 مقدمه
نقش اصلی اطلاعات حسابداری در بازارهای مالی فراهم کردن زمینههای لازم برای تخصیص بهینه منابع است. در پی رسواییهای مالی اوایل قرن اخیر، اطمینان و اعتماد سرمایهگذاران به سیستم گزارشگری مالی ضعیف شده و توجه به محافظه کاری به عنوان یک عامل مهم در تعیین اعتبار و قابلیت اعتماد ارقام گزارش شده، افزایش یافته است. به همین دلیل تعیین کیفیت اطلاعات حسابداری و نتایج حاصل از آن، مورد علاقه سرمایهگذاران، مدیران، قانونگذاران و تدوینکنندگان استانداردهاست. محافظه كاري يكي از ويژگي هاي گزارشگري مالي است كه در سال هاي اخير به واسطه رسوايي هاي مالي مشاهده شده از قبيل شركت انرون و ورلد كام بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته است. تا ابهاماتي در اين زمينه وجود دارد. دو ویژگی مهم محافظه کاری، وجود جانبداري در ارائه كمتر از واقع ارزش دفتري نسبت به ارزش بازار و تمايل به تسريع بخشيدن در شناسايي زيان ها و به تعويق انداختن شناسايي سودها می باشد.
محافظه کاری که یکی از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری در استانداردهای حسابداری ایران می باشد، عاملی است که با اندازه گیری صحیح و محافظه کارانه نتایج حاصل از فعالیت بنگاه های اقتصادی، منجر به کاهش سود اندازه گیری شده می گردد و در نهایت منجر به کاهش سود نقدی خواهد شد. عدم اندازه گیری محافظه کارانه سود حسابداری و توزیع سود نقدی غیر محافظه کارانه سهام، به معنای توزیع منابع شرکت به جای توزیع سود از محل منافع حاصل از فعالیت های شرکت بوده و سودآوری آتی شرکت را با مخاطره روبرو خواهد ساخت.
تامين مالي از طريق بدهي به علت صرفه جويي مالياتي و نرخ پايين تر آن در مقايسه با افزایش سرمایه سهامداران، راه حل مطلوب تری برای تامین مالی محسوب می شود. اما آنچه براي اعتباردهندگان در خصوص اعطاي وام و اعتبار اهميت دارد، توان پرداخت اصل و بهره وام و اعتبارات پرداختي توسط وام گيرنده مي باشد. عموما یکی از راهکارهایی که اعتباردهندگان جهت ارزیابی توان پرداخت اصل و بهره وام به آن توجه می کنند، بررسی صورت های مالی شرکت ها است، که در اين ميان صورت سود و زيان و به ويژه رقم سود قبل از بهره از اهميت خاصي برخوردار است. اما آنچه موجب دغدغه خاطر اعتباردهندگان در استفاده از سود حسابداری شده است، محاسبه این رقم با استفاده از رویکرد تعهدی است. بر اساس اين رويکرد، با تحقق درآمدها و وقوع هزينه ها و بدون توجه به زمان مبادله وجه نقد، سود شناسايي مي شود. لذا در محاسبه سود از پيش بيني ها و برآوردها استفاده مي گردد که اين امر دستکاري سود توسط مديريت را امکان پذير ساخته و کیفیت سود گزارش شده، یعنی توانایی سود در پیش بینی جریان های نقدی آتی را مورد تردید قرار می دهد. اگر سود، جريان هاي نقدي آينده را به گونه اي دقيق تر پيش بيني نمايد، اعتباردهندگان ريسک کمتري خواهند داشت؛ زيرا مي توانند ريسک قدرت پرداخت دين را به گونه اي دقيق تر برآورد نموده و احتمال متضرر شدن خود را در اثر اعطای نادرست اعتبار، کاهش دهند. بنابراين اعتبار دهندگان اطلاعات با کيفيت تر، به ويژه سود با کيفيت، را براي ارزيابي اعتبار وام گيرندگان تقاضا مي کنند.
محيطي که شرکت‌ها امروزه در آن فعاليت می‌کنند محيطي است در حال رشد و بسيار رقابتي و شرکت‌ها براي ادامه حيات مجبور به رقابت با عوامل متعددي در سطح ملي و بين المللي و بسط فعالیت‌های خود از طريق سرمايه گذاري جديد هستند و شرکت‌ها براي سرمايه گذاري احتياج به منابع مالي دارند، اما منابع مالي و استفاده از آن‌ها بايد به خوبي تعيين شود تا شرکت بتواند سودآور باشد و اين وظيفه مدير مالي است که منابع تأمين مالي و نحوه استفاده از آن‌ها را تعيين کند. منابع مالی مورد نیاز را می‌توان به طرق مختلف شناسایی و برای بنگاه‌های اقتصادی استفاده کرد. منابع مالی شامل سرمایه، اوراق قرضه، سود انباشته، تسهیلات بانکی و … می‌باشند و سوال اساسی این است که کدام یک از منابع در مقاطع مختلف باید انتخاب شوند و شرکت‌ها چگونه اقدام به تامین منابع مالی نمایند تا بر سود شرکت و بازده سهامداران تاثیر مثبت بگذارند. منابع مالي شرکت‌ها بر اساس تأمين مالي آنها به دو بخش منابع مالي داخلي و منابع مالي خارجي تقسيم می‌شوند. در منابع مالي داخلي، شرکت از محل سود کسب شده اقدام به تأمين مالي می‌نماید يعني بجاي تقسيم سود بين سهامداران، سود را در فعالیت‌های عمدتا عملياتي شرکت، به منظور کسب بازده بيشتر به کار می‌گیرد و در منابع مالي خارجي شرکت از محل بدهی‌ها (استقراض) و يا انتشار سهام اقدام به تأمين مالي می‌نماید. تفاوت اصلي بدهي و سهام را می‌توان در الزام پرداخت و مزاياي مالياتي بدهي، خلاصه کرد. لازم به توضيح است که تصميمات مرتبط با نحوه تأمين مالي شرکت ها در طرف چپ ترازنامه شرکت ها نشان داده مي شود که به آن ساختار سرمايه نيز مي گويند. در مورد تصميم گيري در خصوص اينکه شرکت‌ها از چه منبع يا منابعي اقدام به تأمين مالي نمايند، عوامل بسيار زياد و متعددي وجود دارد و تا کنون نيز تحقيقات زيادي در جستجو براي يافتن پاسخي براي آن بوده‌اند که هر کدام از آن‌ها در شرايط و مقطعي خاص و در کشورهاي مختلف انجام شده‌اند. در اين تحقيق نيز سعي شده تا به بررسي تأثير برخي متغيرهاي کلان اقتصادي بر تصميمات تأمين مالي شرکت‌ها در ايران پرداخته شود.
تأمین مالی خارج از ترازنامه یكی از ابزارهای تأمین مالی برای شركتها در طول سه دهه گذشته بوده است. این شیوه از تأمین مالی زمانی استفاده میشود كه شركتها میخواهند ضمن تحصیل دارائی، آن دارائی و شیوه تأ‍‍‍‍مین مالی را كه معمولاً از طریق بدهیهاست در ترازنامه نشان ندهند. برخی اوقات در این زمینه از عبارت حسابآرایی و یا حسابداری ساختگی نیز استفاده میشود.
تأمین مالی یکي از ضروري ترين بخش هاي هر فعاليت مالي است. بدون دسترسی به منابع تأمین مالی ، قدرت فعاليت مالي و پتانسیل شركت ها برای رشد، به خطر مي افتد. اگر همه شرکت ها به بازار سرمایه دسترسی آسان و يكسان داشته باشند ، تحليل ساختار مالی شرکت ها مفهومي نخواهد داشت. به منظور تامین مالی جهت رشد شرکت، منابع مالی خارجی جایگزین مناسبي برای منابع داخلی است. با این حال، به دليل دسترسي نابرابر شرکت ها به بازارهای سرمایه داخلی و خارجی، و همچنين عواملي مانند هزینه ها، مزایای مالیاتی، مشکلات نمايندگي، هزینه های درماندگي مالی، و عدم تقارن اطلاعاتي، فعاليت تأمين مالي اهميت بيشتري پيدا كرده است (محمد رحمان، 2011). محدودیت های تامین مالی می تواند سیاست سرمایه گذاری امروز شركت را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، شركت ها پروژه هاي سرمايه گذاري خود را بر اساس زمان شروع فعاليت و نحوه تأمين مالي پروژه ها، طبقه بندي مي نمايند (آلميدا و همكاران10، 2011).
یکی از مهمترین تصمیمهای مالی، تأمین مالی شرکت میباشد که در اجرای پروژههای سود آور در صحنه رشد شرکت نقش بسیار مهمی را ایفا میکند. توانایی واحد انتفاعی در مشخص ساختن منابع مالی اعم از داخلی و خارجی برای تهیه سرمایه به منظور سرمایهگذاری و تهیه برنامههای مالی مناسب و دسترسی به یک ساختار مالی مناسب از عوامل اصلی رشد و پیشرفت واحدهای انتفاعی به حساب میآید. شرکتها معمولاً هنگام نیاز به منابع مالی جدید میتوانند یا از راه استقراض وجوه مورد نیاز خود را به دست آورند و یا اینکه با واگذاری قسمتی از مالکیت شرکت به وجوه مورد نیاز دست یابند. هر شرکت هنگام تصمیمگیری برای استفاده از منابع مالی جدید باید هزینه منابع مختلف تأمین مالی را مشخص کرده و آثاری را که هر کدام از این منابع بر بازده و ریسک عملیاتی شرکت می گذارند را تعیین نمایند (مینگ و همکاران11، 2007).
تأمین مالی خارج از ترازنامه12 یکی از شیوههای تأمین مالی است که دستیابی به آن تا حدودی مشکل و در حال حاضر متداولترین شیوه تأمین مالی محسوب میشود. این شیوه از تأمین مالی، ساختار سرمایه شرکت را متحول و نتیجتاً منحنی ریسک را تغییر میدهد، بدین معنا که ریسک نقدینگی و ریسک تغییرات نرخ بهره تحت تأثیر قرار میگیرند، که نوع تأثیرات بستگی به شرایط موجود خواهد داشت. تئوري هاي زيادي در رابطه با جنبههاي مختلف بودجهبندي سرمايهاي بيان شده است. بسياري از موضوعاتي كه از اين تئوريها مشتق ميشود در مورد يك ساختار سرمايه ايدهآل است. شركتها دائماً در تلاشند يك استراتژي مالي مناسب را براي دستيابي به هدف شان انتخاب كنند (لی والورن13، 2000).
اجارهها يكي از متداولترين عناوين مورد استفاده در تأمين مالي خارج از ترازنامه ميباشد. به همين جهت در خصوص اجاره ها، استانداردهای مختلفی وضع شده است. خصوصيتي كه انگيزه روي آوردن شركت ها به اجاره ها را تقويت مي كند امكان اجراي تأمين مالي خارج از ترازنامه است كه اين امر از طريق نشان ندادن دارايي ها و بدهيها در صورتهاي مالي براي اجاره كننده حاصل شده و در نتيجه، نسبت هاي اهرمي و نسبت هاي سودآوري بهتر از زماني نشان داده مي شود كه دارايي خريداري شده باشد؛ هرچند كه اين عمل نوعي حساب آرايي دانسته شده و اخلاقي تلقي نمي گردد. از آنجا که در زمینه تأمین مالی خارج از ترازنامه، استاندارد مشخصی در ایران تدوین یا ترجمه نشده است و نیز به علت مشاهده عوامل تشکیل دهنده این نوع تأمین مالی در روند گزارشگری مالی، انتظار میرود که سیاستگذاران و دست اندرکاران امر تدوین استانداردها و گزارشگری مالی در ایران، بر لزوم تدوین استاندارد بومی برای این امر، پژوهش و تصمیم گیری کنند (مرادزاده فرد و فرامرز، 1388).
تامین مالی در شرکت های بزرگ عملی معمول است. مدیریت شرکت جهت فراهم کردن وجوه لازم برای مخارج سرمایه ای و عملیات شرکت منابع گوناگون و شیوه های مختلف تامین مالی را در اختیار دارد. تامین مالی می تواند از طریق انتشار سهام یا اوراق بدهی انجام شود که تفاوت بین آن ها مشهود است. برخی از نظریه ها به این موضوع پرداخته اند که چرا شرکت ها شیوه های تامین مالی خاصی را انتخاب می کنند و این که چطور چنین انتخاب هایی در عملکرد گذشته و آتی شرکت منعکس می شود؛ با این حال مجموعه گسترده ای از تحقیقات، عوامل زیربنایی و آثار تامین مالی همچون رابطه بین تامین مالی از طریق انتشار اوراق بدهی یا سهام و سود یا جریان نقد آتی را مورد بررسی قرار داده اند (Casser & Gavin John, 2005 ).
بررسی های تجربی عملکرد شرکت در تامین مالی، بر دو سنجه عمده یعنی بازده سهام و عملکرد عملیاتی تمرکز دارد. نتایج بدست آمده بیانگر آن است که بازده آتی سهام به طور معناداری تحت تاثیر فعالیت های تامین مالی است. عموما بازده های آتی کمتر مربوط به آن دسته از فعالیت های تامین مالی، مانند عرضه های اولیه و ثانویه سهام، عرضه اوراق بدهی قابل تبدیل و عرضه اوراق بدهی است که وجوه نقد بیشتری برای شرکت فراهم می کند. در مقابل، بازده های آتی بیشتر متاثر از فعالیت های تامین مالی مانند بازخرید سهام است که وجوه نقد آتی شرکت را کاهش می دهد. هر چند شواهد مربوط به رابطه عملکرد عملیاتی و تامین مالی کمتر متقاعدکننده است، پژوهش های متعددی انجام شده است که نشان می دهد تامین مالی با عملکرد عملیاتی قبلی و آتی شرکت رابطه دارد (Loughran & Ritter, 1997).
2-2 تعریف محافظه كاری
محققان تا کنون تعاریف گوناگونی از محافظه کاری حسابداری ارائه داده اند. باسو(1997) محافظه کاری را این گونه تعریف می کند : ” روشی که طبق آن، در واکنش به اخبار بد، شناسایی عایدات و خالص دارایی ها کاهش می یابد و این در حالی است که، در واکنش به اخبار خوب شناسایی عایدات و خالص دارایی ها افزایش نمی یابد” .
فلتهام و اولسون(1995) محافظه کاری حسابداری را ” انتظار اینکه خالص ارزش دارایی های14 گزارش شده توسط یک شرکت، در بلند مدت از ارزش بازار آن کمتر خواهد بود ” تعریف می کنند، به عبات دیگر فرض می شود که در اثر بکارگیری محافظه کاری حسابداری15 ، ارزش بازار16 دارایی های گزارش شده بیشتر از ارزش دفتری17 آنها خواهد بود. طبق این تعریف استفاده از بهای تمام شده، در شناسایی سرمایه گذاری ها باعث ایجاد انتظار خالص ارزش فعلی18 مثبت از سرمایه گذاری ها خواهد شد، زیرا تحلیل گران انتظار دارند این سرمایه گذاری ها کمتر از ارزش آنها برآورد شده باشند.
پنمن و ژانگ (2002) محافظه کاری حسابداری را انتخاب روش و برآوردی از حسابداری می دانند، که ارزش دفتری دارایی ها را به گونه ای بارز، پایین نشان می دهد. بنابراین در شرایط تورمی، انتخاب روش اولین صادره از آخرین وارده19 برای شناسایی موجودی کالا نسبت به روش اولین صادره از اولین وارده 20، روش محافظه کارانه ای است. همچنین بکارگیری قاعده اقل بهای تمام شده یا بازار21 LCM))، به هزینه منظور کردن هزینه های تحقیق و توسعه، انتخاب روش های سریع استهلاک، سیاست هایی که باعث در نظر گرفتن ذخیره بالا برای مطالبات مشکوک الوصول22 می شود و شناسایی تعهدات مربوط به گارانتی، روش های محافظه کارانه ای می باشند که باعث پایین نشان دادن خالص ارزش دفتری یک واحد اقتصادی، می گردد (پنمن و ژانگ، 2002). واتز (2003) در خطاب به حسابداران، محافظه کاری را این گونه تعریف می کند : ” هیچ سودی را پیش بینی نکنید، اما همه زیان ها را پیش بینی کنید”.
از نظر اسمیت و اسکونن (1987)، تحت شرایط عدم اطمینان، محافظه کاري راهکار حسابداري مناسبی است که در نهایت به ارائه کمتر داراییها و درآمدها می انجامد و کمترین اثر مثبت را بر حقوق صاحبان سهام خواهد داشت. ولک و همکاران (2001) محافظه کاري را اینگونه تعریف می کنند: “محافظه کاري به معنی تمایل حسابداران به شناسایی همراه با تاخیر سودها و ارزشیابی هرچه کمتر داراییها است.” بلیس (1924) معتقد است که محافظه کاري یعنی شناسایی تمامی زیانهاي بالقوه و عدم شناسایی سودهاي محتمل. محافظه کاري به عنوان کم نمایی پیوسته ارزش دفتري خالص داراییها نسبت به ارزش بازار آنها نیز تعریف شده است. در حسابداري سنتی محافظه کاري به عنوان شناسایی سریع زیانها و شناسایی باتاخیر سودها تعریف شده است. پیش بینی سودها به معنی شناسایی سودها پیش از وجود ادعاي قانونی نسبت به درآمدهایی که موجب آنها شده است و تایید پذیر بودن آن درآمدها است. این مفهوم در ادبیات تجربی به صورت تمایل حسابداران جهت نیاز به درجه بالاتري از تاییدپذیري براي شناسایی اخبار خوب به عنوان سود نسبت به شناسایی اخبار بد به عنوان زیان تفسیر شده است (باسو،1997،ص7). کیسو، ویگانت و وارفیلد (2001) محافظه کاري را این گونه تعریف می کنند: “به طور سنتی محافظه کاري در حسابداري ابزاری است که به هنگام تردید در انتخاب رویه اي که ممکن است موجب ارائه بیش از واقع دارایی ها شود، راه حلی را برمی گزیند که کمترین پیامد درآمدي را داشته باشد. محافظه کاري، یک مفهوم حسابداري است که از طریق شناسایی دیرتر درآمد و شناسایی سریعتر هزینه، منجر به کاهش سود انباشته گزارش شده، ارزیابی کمتر دارائی و بیشتر بدهی می شود (بنی مهد،1385).
علی رغم عدم وجود تعریف جامعی از محافظه کاري در ادبیات حسابداري دو ویژگی مهم محافظه کاري مورد بررسی قرار گرفته است. نخست، وجود جانبداري در ارائه کمتر از



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید