دانشکده جغرافیا
گروه آب و هواشناسی
پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
در رشته‌ی جغرافیای طبیعی گرایش مخاطرات آب و هوایی
عنوان فارسي
تحلیل الگوی سینوپتیکی طوفان‌های گرد و غبار در منطقه جنوبی حوضه خزری
عنوان انگليسي
Analysis of Synoptic Patterns of Dust Storms in the Southern Basin of Caspian Sea
استاد راهنما:
دکتر علی‌محمد خورشید دوست
استاد مشاور:
دکتر سعید جهانبخش
و غلام‌حسن محمدی
پژوهشگر:
فــرناز اعقابي
بهار 94
ماحصل آموخته‌هایم را تقدیم می‌کنم به آنان که مهر آسمانی‌شان آرام بخش آلام زمینی‌ام است؛ 
به استوارترین تکیه‌گاهم، دستان پرمهر پدرم 
به زیباترین نگاه زندگیم، چشمان زیبای مادرم 
و به برادرم 
به همسفر مهربان زندگیم
که با هم آغاز کردیم، در کنار هم آموختیم و به امید هم به آینده چشم می‌دوزیم.
تقدیر و تشکـر
شکر خداوند بلندمرتبه که یاری‌ام فرمود تا این مطالعه به سرانجام برسد. وظیفه خود می‌دانم مراتب تشکر و قدردانی خود را از اساتید بزرگوارم که در انجام و نگارش این تحقیق مرا یاری فرمودند، صمیمانه ابراز نمایم. در نهایت ادب از استاد راهنمای خود جناب آقای دکتر علی محمد خورشید دوست و اساتید مشاور خود آقایان دکتر سعید جهانبخش و مهندس غلام‌حسن محمدی کمال امتنان را دارم که در طول دوره تحصیل و این مطالعه من را از راهنمایی‌ها و دست‌آوردهای علمی خود مستفیذ نمودند.
از اساتید محترم گروه آب و هواشناسی دانشگاه تبریز، آقای دکتر ساری صراف مدیریت محترم گروه، آقای دکتر رضایی بنفشه، آقای دکتر رسولی، آقای دکتر ولی زاده، آقای دکتر رستم زاده و سایر اساتید گروه جغرافیای طبیعی کمال تشکر و امتنان را دارم.
در آخر از همه کسانی که در به پایان رساندن این پژوهش یاریم کردند کمال تشکر را داشته و آرزوی موفقیت روزافزون برایشان مسالت می‌نمایم.
نام خانوادگی: اعقابی نام: فرنازعنوان پایان نامه: تحلیل الگوی سینوپتیکی طوفان‌های گرد و غبار در منطقه جنوبی حوضه خزریاستاد راهنما : دکتر علی محمد خورشید دوست
استادان مشاور: دکتر سعید جهانبخش و مهندس غلام‌حسن محمدیمقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته : آب و هواشناسی (مخاطرات آب و هوایی)دانشگاه: تبریز دانشکده: جغرافیا
تعداد صفحه: 103کلیدواژه‌ها: طوفان گرد و غبار، شرایط همدیدی، سطوح جو، تصاویر ماهواره‌ای، سواحل جنوبی خزر.چکیده
طوفان‌های گرد و غبار از پدیده‌های مخرب آب و هوایی می‌باشند که همه ساله خسارات جبران ناپذیری به مناطق شهری، مزارع، تاسیسات، جاده‌ها و غیره وارد می‌کنند. این پدیده متاثر از شرایط جوی خاصی است که در صورت شناخت سازوکار تکوین و گسترش آن، می‌توان از آسیب‌های فراوانی که به محیط وارد می‌کنند کاسته و یا با آن مقابله کرد. به دليل موقعيت جغرافيايي ايران در كمربند خشك و نيمه خشك جهان، اين كشور مكرراً در معرض سيستم‌هاي گرد و غبار محلي و سينوپتيكی قرار مي‌گيرد. با توجه به مسیر حرکت سیستم‌ها و نحوه‌ی قرارگیری فرودها و کم فشارها، مهم‌ترین منبع گرد و غبار‌های وارد شده به ایران، شمال شبه جزیره عربستان، شمال صحرای کبیر آفریقا، نواحی شرقی سوریه و شمال غربی عراق می‌باشند که با حرکت طوفان به سمت شرق باعث حرکت و جابه جایی گرد و غبارها شده و ایران را تحت تاثیر قرار می‌دهند. با توجه به قرار گرفتن منطقه جنوبی خزر، بین رشته کوه البرز و دریای خزر هر چند این دو پدیده طبیعی، از جمله عوامل بازدارنده رخداد گرد و غبار محسوب می‌شوند ولی با این وجود، هم‌چنان شاهد روزهای همراه با گرد و غبار در منطقه مذکور می‌باشیم. در این پژوهش، به بررسی عوامل همدید موثر بر رخداد این پدیده جوی در حوضه جنوبی خزر پرداخته شد. هم‌چنین، از داده‌های روزانه گرد و غبار، سرعت باد و نقشه‌های سینوپتیکی در ایستگاه‌های منطقه مذکور که توسط سازمان هواشناسی تهیه می‌شود، استفاده شده است. تحلیل شرایط همدیدی که باعث ایجاد طوفان گرد و غبار در منطقه می‌شود می‌تواند در پیش‌بینی طوفان‌های گرد و غبار در مناطق شمالی کشور نیز موثر باشد. انتظار می‌رود نتایج این پژوهش در شناسایی شرایط هواشناختی و سینوپتیکی موثر در انتشار گرد و غبار به مناطق شمالی کشور مفید بوده و در افزایش صحت پیشبینی پدیده گرد و غبار در این مناطق مورد استفاده قرار گیرد. نتایج حاصل از تحقیق حاضر نشان داد که میزان گرد و غبار هم از لحاظ زمانی و هم مکانی دارای تفاوت است و در برخی مکان‌ها به نسبت موقعیت جغرافیایی که داراست روزهای گرد و غباری بیش‌تری در آن‌ها رخ می‌دهد. هم‌چنین سامانه‌های مختلفی در وقوع پدیده گرد و غبار در منطقه نقش دارد.فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: طرح تحقیق12
1-1 مقدمه12
2-1 بیان مسئله14
3-1 ضرورت تحقیق16
4-1 سوالات تحقیق17
5-1 فرضیات تحقیق17
6-1 جمع ‌بندی17
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه تحقیق19
1-2 مبانی نظری19
1-1-2 تعریف پدیده گرد و غبار19
2-1-2 انواع گرد و غبار20
3-1-2 مکانیسم تشکیل20
4-1-2 زمان‌بندی روزانه و فصلی گرد و غبار21
5-1 -2 مدت زمان پایداری طوفان21
6-1-2 عوامل موثر در ایجاد گرد و غبار21
7-1-2 اصلی‌ترین عوامل ایجاد پدیده گرد و غبار21
8-1-2 منشأ پدیده گرد و غبار22
9-1-2 عوامل تشکیل دهنده22
10-1-2 اثر عوامل اقلیمی در طوفان‌ گرد و غبار23
11-1-2 منابع گرد و غباری ایران23
12-1-2 عناصر اقلیمی25
13-1-2 نقشه‌های سینوپتیک27
2-2 بررسی منابع27
1-2-2 منابع خارجی28
2-2-2 منابع داخلی30
3-2-2 جمع‌بندی39
فصل سوم: ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی منطقه مورد مطالعه41
1-3- موقعیت جغرافیایی استان گیلان42
1-1-3 اقلیم و آب و هوا42
2-1-3 ویژگی‌های جغرافیایی42
2-3 موقعیت جغرافیایی استان مازندران43
1-2-3 آب و هوا43
2-2-3 ویژگی‌های جغرافیایی44
3-2-3 کوه‌های استان مازندران44
3-3 موقعیت جغرافیایی استان گلستان45
1-3-3 جغرافیای طبیعی استان گلستان45
4-3 سیستم‌های آب و هوایی46
فصل چهارم: مواد و روش تحقیق49
1-4 مقدمه49
2-4 جمع‌آوری داده‌ها49
3-4 بررسی داده‌های جمع‌آوری شده50
4-4 تحلیل و بررسی نتایج50
5-4 تحلیل و بررسی همدیدی53
6-4 ویژگی ماهواره TOMS54
فصل پنجم: یافته‌های تحقیق57
1-5 تحلیل روند آزمون من کندال57
2-5 بررسی روند تغییرات سالانه59
3-5 بررسی فصلی توزیع گرد و غبار62
4-5 نحوه توزیع ماهانه طوفان‌های گرد و غباری سه استان جنوبی خزر63
5-5 تحلیل وضعیت باد در هنگام وقوع طوفان‌های گرد و غبار64
6-5 پارامترهای اقلیمی65
7-5 تحلیل شرایط همدیدی66
8-5جمع بندی79
فصل ششم: نتیجه‌گیـری83
1-6 مقدمه83
2-6 نتیجه‌گیری83
3-6 نتایج حاصل از بررسی سینوپتیکی نقشه‌ها85
4-6 تحلیل فرضیات86
5-6 پیشنهادها برای تحقیق در آینده87
پوست‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………90
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………96
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 1-2 مراکز تولید گرد و غبار در جهان………………………………………………………………………………………………………22
شکل 1-3 موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه……………………………………………………………………………………………..41
شکل 1-5 گل غبار منطقه………………………………………………………………………………………………………………………………64
شکل 2-5 نقشه‌های هم ارتفاع 850 و هم فشار سطح زمین 18 و 20 می…………………………………………………………….70
شکل 3-5 نقشه باد در سطح 250 در تاریخ 20 تا 23 می…………………………………………………………………………………..71
شکل 4-5 تصویر ماهواره تامس در تاریخ 21 تا 23 می………………………………………………………………………………………72
شکل 5-5 نقشه هم ارتفاع 500 در تاریخ 19 و 20 ژوئن……………………………………………………………………………………..73
شکل 6-5 نقشه هم فشار سطح زمین در تاریخ 15و 16 ژوئن……………………………………………………………………………..74
شکل 7-5 نقشه سطح زمین و هم ارتفاع 850 در تاریخ 16 تا 18 ژوئن……………………………………………………………….75
شکل 8-5 نقشه 250 هکتوپاسکالی در تاریخ 15، 18 و 21…………………………………………………………………………………76
شکل 9-5 تصویر ماهواره‌ای در تاریخ 18 تا 20 ژوئن 2004…………………………………………………………………………………77
شکل 10-5 نقشه هم ارتفاع 500 در تاریخ 26 و 31 می 2005……………………………………………………………………………. 78
شکل 11-5 نقشه هم فشار سطح زمین در تاریخ 26 و 31 می 2005…………………………………………………………………….80
شکل 12-5 نقشه باد در سطح 250 در تاریخ 26 و 28 می 2005…………………………………………………………………………80 شکل 13-5 تصویر ماهواره تامس در تاریخ 25 تا 27 می 2005…………………………………………………………………………..81
فهرست جدول
عنوان صفحه
جدول 1-4 کدهای هواشناسی مرتبط با پدیده گرد و غبار………………………………………………………………………………….50
جدول 1-5 داده‌های من کندال ایستگاه‌ها………………………………………………………………………………………………………..58
جدول 2-5 تعیین روند ایستگاه‌ها……………………………………………………………………………………………………………………58
جدول 3-5 مشخصات طوفان‌های گرد و غباری شاخص منطقه…………………………………………………………………………..67
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-5 روند تغییرات سال به سال روزهای گرد و غباری رشت، رامسر و گرگان……………………………………………..60
نمودار 2-5 تعداد روزهای گرد و غباری در استان مازندران………………………………………………………………………………..60
نمودار 3-5 تغییرات سال به سال روزهای گرد و غباری گرگان…………………………………………………………………………..61
نمودار 4-5 نمودار دایره‌ای فصلی گرد و غبار…………………………………………………………………………………………………….62
نمودار 5-5 نمودار پراکندگی ماهانه…………………………………………………………………………………………………………………63
1- فصل اول: طرح تحقیق
1-1 مقدمه
از دیدگاه هواشناسی سینوپتیکی طوفان یک پدیده مخرب منحصر به فرد در روی نقشه‌های سینوپتیکی بوده که ترکیبی از پدیده‌های فشار، ابر، بارندگی و غیره را در بر گرفته و توسط رادار، قابل شناسایی است. در نواحی خشک و نیمه خشک پديده گرد و غبار به اشكال مختلف مانند روز همراه با گرد و غبار يا طوفان گرد و غبار و گردباد به صورت مكرر اتفاق مي‌افتد. در بيابان‌ها و مناطق خشك، تغيير سريع درجه حرارت هوا موجب ايجاد گراديان فشار در نقاط مختلف آن و تشكيل بادهاي قوي و دائمي می‌شود. به علاوه در اين مناطق به دليل كمبود رطوبت و پوشش گياهي، چسبندگي ذرات به يكديگر كاهش يافته و باد مي تواند ذرات با قطر كمتر از 2ميلي‌متر را از سطح خاك جدا نموده و با خود حمل كند. بسياري از اين ذرات قطري كم‌تر از 10 ميكرون دارند و سرعت سقوط آن‌ها تحت تأثير نيروي جاذبه زمين قابل اندازه‌گيري نيست. بنابراين این ذرات در جو به صورت معلّق باقي می‌مانند، به اين دليل در نواحي بياباني ممكن است هوا براي مدتي طولاني به حالت گرد و غبار باقي بماند. از این رو طوفان‌ها در مقیاس‌های ترنادو، طوفان رعد و برق، طوفان گرد و خاک و مانند آن ظاهر می‌شوند.
از مهم‌ترين شرايط ايجاد گرد و غبار در كنار هواي ناپايدار، وجود يا عدم وجود رطوبت است به طوري كه اگر هواي ناپايدار رطوبت كافي داشته باشد، بارش و طوفان رعد و برق؛ و اگر فاقد رطوبت باشد، طوفان گرد و غبار ايجاد مي‌نمايد. نوع و پوشش گياهي نيز در شدت وقوع گرد و غبار نقش مؤثري بازي مي‌كنند. در واقع ايجاد گرد و غبار مي‌تواند نوعي واكنش به تغيير پوشش گياهي زمين باشد كه در اين رابطه نقش فعاليت‌هاي انساني را نيز در كنار شرايط طبيعي محيط‌هاي جغرافيايي بايد در نظر گرفت. چنان‌چه در منطقه‌‌ای مانند شمال ایران که از نظر طبیعی مساعد برای گرد و غبار نیست چون هم دارای رطوبت بالا و هم دارای پوشش گیاهی متراکم است ولی به دلیل فعالیت‌های انسانی امروزه شاهد روزهای همراه با گرد و غبار در این منطقه هستیم.
طوفان‌های گرد و غبار به صورت کوتاه مدت هم، روی زندگی انسان اثر می‌گذارند. مهم‌ترین این تاثیرات کاهش قدرت دید و به وجود آوردن مشکلات بهداشتی مانند مشکلات تنفسی و لغو پرواز‌ها در نتیجه کاهش دید است. پديده گرد و غبار در سال‌هاى اخير از نظر غلظت و راه اندازى ذرات معلق، تداوم، وسعت و زمان آن متفاوت و بسيار بيش‌تر از طوفان‌هاى گرد و غبار گذشته است و اين سبب نگرانى‌ بسيارى شده است. در اين سال‌ها خشكسالى‌هاى مداوم، كاهش بارندگى و رطوبت نسبى محيط به همراه تشديد فاكتورهاى محيطى توسط انسان، نظير استفاده بى رويه از منابع آبى و از بين رفتن پوشش گیاهی باعث گسترش شديد گرد و غبار شده است. از اصلی‌ترین عوامل ایجاد این پدیده وزش بادهای به نسبت شدید روی زمین‌های دارای شرایط مساعد برای ایجاد گرد و غبار است. این عوامل به همراه حرکت صعودی هوای ناشی از سامانه‌های جوی، انتقال قائم ذرات گرد و غبار معلق به ترازهای بالاتر جو را فراهم می‌کند. ذرات معلق، بر حسب اندازه‌ی قطر خود در لایه‌ها، به ترتیب از پایین به بالا قرار گرفته و سپس با جریان هوا، به حرکت در آمده و مناطق وسیعی را تحت پوشش قرار می‌دهد. بيش‌تر گرد و غبارهاي فراگير و گسترده‌اي که مشاهده مي‌شود فرا محلي بوده و از نواحي دور و نزديك ديگر منشأ مي‌گيرد ولی ممکن است که ناشی از عوامل محلی باشد و ذرات از همان محل که گرد و غبار دیده می‌شود تشکیل ‌شود. طوفان‌هاي گرد و خاك و ماسه‌اي در مناطق مختلف تعاريف گوناگوني دارد، زيرا اين پديده در مكان‌هاي گوناگون و در شرايط مختلفي به وجود مي‌آيد. براساس توافق سازمان هواشناسي جهاني، هر گاه در ايستگاهي سرعت باد از 15 متر بر ثانيه تجاوز كند و ديد افقي به علت گرد و غبار، به كمتر از يك كيلومتر برسد، طوفان خاك گزارش مي‌شود. طوفان ماسه‌ای، به بادي اطلاق می‌شود كه بتواند ذرات با قطر 15/0 تا 30/0 ميلي متر را تا ارتفاع 15 متر جابه جا كند، در اين حالت، طوفان ماسه‌اي است لكن در طوفان خاك، ذرات معلق، ريزتر است (دهقان‌پور، 1384).
2-1 بیان مسئله
گرد و غبار یکی از پدیده‌های جوی است که وقوع آن باعث وارد شدن خسارت‌های بسیاری در زمینه‌های زیست محیطی، کشاورزی، حمل و نقل و سلامت می‌شود. طوفان گرد و غبار بیش‌تر در مناطق خشک و نیمه‌خشک به علت سرعت بالای وزش باد بر سطح خاک بدون پوشش گیاهی شکل گرفته و در شدیدترین حالت طوفان‌های گرد و غباری، غلظت ذرات معلق به 6000 میلی‌گرم در هر متر مکعب هوا می‌رسد (سانگ و همکاران1، 2007: 112). نتیجه بررسی‌ها نشان داده‌اند که عوامل محیطی و انسانی بر ایجاد و یا تشدید طوفان‌های گرد و غباری موثر می‌باشند. عوامل جغرافیایی و آب و هوایی نظیر توزیع نامناسب زمانی و مکانی بارندگی و وقوع خشکسالی از عوامل طبیعی و چرای بیش از حد دام‌ها، خشک شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها، افزایش جمعیت، تغییر مسیر رودها و سدسازی‌ها از عوامل انسانی تشدید طوفان‌های گرد و غبار است (خوشحال دستجردی و همکاران، 1391). در سال‌های اخیر به علت دخالت‌های انسان در طبیعت و بهره‌برداری غیر اصولی از آن، پدیده گرد و غبار افزایش یافته و به این ترتیب مسئله گرد و غبار بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. افزایش گرد و غبار بر تشکیل ابرها و ریزش نزولات ( انگلستادلر و همکاران2، 2006)، بیش‌تر شدن فلزات سنگین در جو ( وینا و همکاران3، 2008)، آلودگی آب آشامیدنی و تشدید بیماری‌های گوارشی (کروگر و همکاران4، 2004) تاثیر دارد. به ازای افزایش هر 10 میکروگرم گرد و غبار در متر مکعب هوا، بیماری‌های قلبی – عروقی12 درصد و سرطان ریه به میزان 14 درصد افزایش می‌یابد ( شاهسونی و همکاران، 1389).
ایران به دلیل واقع شدن در کمربند خشک و نیمه‌خشک دنیا، پی در پی در معرض سیستم‌های گرد و غبار محلی و سینوپتیکی متعدد است. منشاء گرد و غبارهای تاثیرگذار بر ایران مناطقی مانند بیابان‌های شمال آفریقا، شبه‌جزیره عربستان، عراق و سوریه می‌باشد که آب و هوای آن‌ها بسیار خشک بوده و میانگین بارش کمی دارند. این گرد و غبارها به علت گرم‌تر شدن هوای زمین و بیش‌تر شدن سرعت بادها به ایران منتقل می‌شوند. ریزگردها به همراه حرکت صعودی هوای ناشی از سامانه‌های جوی به ترازهای بالاتر جو رفته و در آن‌جا، بر حسب اندازه‌ی قطر در لایه‌های هوا جا می‌گیرند. سپس با جریان هوا در ترازها، به حرکت در آمده و مناطق وسیعی را تحت پوشش قرار می‌دهند (آلپرت و گانور5، 1993؛ دایان و همکاران6، 1991). سیستم‌های گرد و غبار در ایران منجر به لغو پروازها، تعطیلی مدارس، ادارات و کارخانه‌ها، بروز بیماری‌های تنفسی مانند آسم شده (حسین‌زاده، 1376) و هم‌چنین، باعث کاهش محصولات کشاورزی تا 20 درصد می‌شود (شاهسونی و همکاران، 1389). در سال‌های اخیر به دلیل بروز خشکسالی‌ها به نظر می‌رسد که افزایشی در فراوانی وقوع این پدیده مخاطره‌انگیز آب و هوایی صورت گرفته که باعث بروز مشکلاتی در برخی مناطق کشور ایران شده است (رسولی و همکاران 1389). مناطق جنوبی دریای خزر بین کوه و دریا محصور بوده و به دلیل برخورداری از بارشهای خزری دارای میانگین بارش بیشتری نسبت به دیگر مناطق کشور میباشند. این موضوع به همراه شرایط مناسب محیطی دیگر، پوشش گیاهی متراکمی را در اکثر مناطق شمال کشور ایجاد کرده است. با وجود اینکه کلیه شرایط محیطی حاکم در این منطقه عامل بازدارنده و مانع شکل‌گیری طوفان‌های گرد و غباری می‌باشند ولی هر از گاهی طوفان گرد و غباری در این مناطق مشاهده می‌شود. هدف از این مطالعه، شناسایی الگوهای جوی موثر در ایجاد و انتقال گرد و خاک به حوضه جنوبی خزر، تعیین مسیر کلی حرکت طوفان، شناسایی تغییرات فراوانی مکانی و زمانی سامانه‌های همدیدی و مسیرهای انتشار است. در این راستا از داده‌های ثبت شدهی هواشناسی، نقشههای همدیدی و تصاویر ماهوارهای استفاده شده است.
3-1 ضرورت تحقیق
سیاره زمین از بدو پیدایش، دستخوش مخاطرات بسیاری بوده است. در سال‌های گذشته، مخاطرات طبیعی پی در پی در سطح جهان به وقوع پیوسته و خسارت‌های جانی و مالی فراوانی در مناطق مختلف ایجاد کرده‌اند. در بعضی از مناطق جهان، به ویژه منطقه موسوم به خاور‌میانه، طوفان‌های گرد و غبار از پدیده‌هایی هستند که فراوانی وقوع بالایی دارند. عوامل بسیاری در ایجاد طوفان نقش دارند، اما گردش جو و شرایط سطح زمین از عوامل اصلی طوفان‌های گرد و غبار محسوب می‌شوند. باد یکی از مهم‌ترین عوامل آب و هوایی است که نقش مهمی در تغییرات سطح زمین دارد. به طور کلی، کنکاش باد در سطح زمین با عمل فرسایش و برداشت همراه است که قسمتی از این بار پس از مسافتی رسوب کرده و مابقی به صورت معلق در هوا باقی می‌ماند که به شکل گرد و غبار تا مسافت‌های طولانی قابل حمل است. طوفان گرد و غبار بر روند تشکیل خاک، ژئومورفولوژی سطحی در نواحی مختلف وحرکت دادن پوشش سطحی نواحی صحرایی تاثیر دارد. تسریع فرسایش خاک و تقویت بیابان‌زایی از دیگر اثرات طوفان‌های گرد و غباری می‌باشد. اهمیت مطالعات انجام گرفته در رابطه با گرد و غبار از این نظر است که آسیب‌های فراوان گرد و غبار شناسایی شده و روز به روز میزان شدت و تعداد روزهای همراه با گرد و غبار در همه مناطق از جمله ایران افزایش یافته و باید راهی در جهت کنترل این پدیده پیدا کرد. منطقه جنوبی حوضه خزری بر حسب نوع آب و هوا، پوشش گیاهی، رطوبت و موقعیت جغرافیایی دارای شرایطی است که انتظار می‌رود تعداد روزهای همراه با گرد و غبار در این منطقه نسبت به دیگر مناطق کم باشد. این منطقه به عنوان منبع گرد و غبار به شمار نمي‌رود و در نتيجه بيش‌تر گرد و غبارهاي مشاهده شده فرا محلي بوده و از نواحي دور و نزديك ديگر منشأ مي‌گيرند.
هدف از این پژوهش، شناسایی الگوهای جوی موثر در ایجاد و انتقال گرد و خاک به حوضه جنوبی خزر، تعیین مسیر کلی حرکت طوفان، شناسایی تغییرات فراوانی مکانی و زمانی سامانه‌های همدیدی و مسیرهای انتشار است تا میزان وقوع این پدیده را در منطقه به دست آوریم.
4-1 سوالات تحقیق
1. توزیع مکانی و زمانی پدیده گرد و غبار در منطقه مورد مطالعه چگونه می‌باشد؟
2. سامانه‌های همدیدی موثر در ایجاد طوفان گرد و غبار در مناطق خزری کدامند؟
3. مسیرهای انتشار گرد و غبار در منطقه خزری کدام است؟
5-1 فرضیات تحقیق
1. توزیع مکانی و زمانی پدیده گرد و غبار از نظر فراوانی در منطقه مورد مطالعه یکسان نیست.
2. سامانه‌های همدیدی موثر متفاوتی در ایجاد پدیده گرد و غبار در منطقه نقش دارند.
3. گرد و غبارهای سواحل جنوبی خزر معمولاً از سمت جنوب و جنوب غرب به این مناطق وارد میشوند.
6-1 جمع ‌بندی
گرد و غبارها با ورود به جريان‌هاي جوي که در غرب ايران هستند وارد کشور شده و گاهي تا مركز كشور جا به جا مي‌شوند. با توجه به اهميت اين پديده و از طرف ديگر گسترش وسيع مكاني آن در سال‌هاي اخير در بخش‌هاي غربي و شمالي كشور، در پژوهش حاضر مسیرهای ورودی و علل وجود این پدیده مورد شناسایی قرار خواهد گرفت. در فصل بعدی به منظور روشن شدن موضوع پژوهش، پیشینه تحقیقات انجام شده در این رابطه به همراه مبانی نظری پژوهش، به اختصار مطرح خواهند شد.
2- مبانی نظری و پیشینه تحقیق
1-2 مبانی نظری
1-1-2 تعریف پدیده گرد و غبار
1. هرگاه باد مقادیر زیادی از گرد و خاک را به هوا بلند کرده و باعث کاهش دید به کمتر از یک کیلومتر شود.
2. سرعت باد به بیش از 15 متر بر ثانیه برسد.
 طوفان گرد و خاك عبارت است از بادي که بر اثر وزش آن ابر متراكمي از گرد و غبار در فضا ايجاد مي‌شود تراكم اين ابر غبارآلود آنقدر زياد است كه جلوي ديد را كاملا گرفته و ارتفاع آن، گاه تا 3000متر مي‌رسد. پدیده‌های گرد و غباری نه تنها حاصل وزش بادهای شدید که حاصل شرایط ناپایداری در الگوی سینوپتیکی می‌باشد. از مهم‌ترین شرایط ایجاد گرد و غبار در کنار هوای ناپایدار، وجود یا عدم وجود رطوبت است به طوری که اگر هوای ناپایدار رطوبت کافی داشته باشد بارش و طوفان رعد و برق و اگر فاقد رطوبت باشد طوفان گرد و غبار ایجاد می‌کند. در واقع تغییر در ویژگی عناصر دما، فشار، نم نسبی و … باعث ایجاد بارش و طوفان رعد و برق و یا سیستم‌های گرد و غباری می شود. فراوانی ذرات گرد و غبار در جو علاوه بر شدت باد و خشکی ذرات خاک به اندازه قطر ذرات نیز بستگی دارد. نوع و پوشش گیاهی نیز در شدت وقوع گرد و غبار نقش موثری ایفا می‌کند. مطالعات فراوانی وقوع طوفان‌های گرد و خاک نشان می‌دهد که بیش‌ترین وقوع آن‌ها در مناطق بسیار خشک با زمین لخت (80-60 روز در سال) ، پس از آن مناطق با پوشش گیاهان بوته‌ای (30- 20 روز در سال) و سپس چمن زارها (4-2 روز در سال) صورت می‌گیرد. از دیدگاه سینوپتیکی طوفان یک پدیده مخرب منحصر به فرد در روی نقشه‌های سینوپتیکی بوده که ترکیبی از پدیده های فشار، ابر، بارندگی، باد و … را در برگرفته و توسط رادار طوفان قابل شناسایی است. یکی از انواع بلایای طبیعی که هر ساله سبب خسارات زیادی در نواحی خشک و بیابانی جهان و ایران می‌شود طوفان گرد و غبار همراه با بادهای شدید است (دهقان‌پور، 1384).
2-1-2 انواع گرد و غبار
انتشار گرد و غبار به صورت وقایعی پراکنده و گاه و بی‌گاه که در اندازه، زمان و غلظت ذرات متفاوت است در جو زمین رخ می‌دهد. گرد و غبار معمولا بر حسب میزان اثرات آن‌ها بر روی افق دید دسته بندی می شوند:
 گردوغبار وزشی:  به وضعیتی گفته می شود که گرد و خاک در شعاع دید ناظر مشاهده می‌شود اما قابلیت دید تا کمتر از 1000 متر نیست.
 طوفان گرد و غبار: کاهش دید به کمتر از 1000 متر می‌رسد.
 گرد و غبار اتفاقی: کاهش دید به کمتر از 11 کیلومتر می‌رسد.
 گرد و غبار زودگذر: گرد و غباری که  از وسایل مکانیکی ، مانند عبور و مرور در جاده خاکی یا عملیات استخراج معادن به وجود می‌آیند (واشینگتون و همکاران7، 2003).
3-1-2 مکانیسم تشکیل
 بسته به سرعت باد و اندازه ذرات خاک مواد به سه شکل غلتان،  جهشی و معلق جا به جا می‌شوند ذرات درشت معمولا به صورت غلتیدن جا به جا می‌شوند ذرات متوسط به صورت جهشی جا به جا می‌شوند ذرات مذکور به هوا بلند شده و معمولا 4 برابر ارتفاعی که به هوا بلند می‌شوند به جلو رانده می‌شوند اما ذرات ریز دانه مانند ذرات رس به علت سبک بودن تا ارتفاع زیادی از سطح زمین بلند می‌شوند و مدت زیادی در هوا معلق باقی مانده و پس از طی مسافتی طولانی فرو مي‌نشينند.
4-1-2 زمان‌بندی روزانه و فصلی گرد و غبار
در مناطق مختلف طوفان گرد و غبار در زمان خاصی از روز متمرکز می‌شود. در بیش‌تر مناطق، بزرگ‌ترین طوفان‌های گرد و غبار در اواخر صبح و بعد از ظهر رخ می‌دهند. یک طوفان گرد و غباری زمانی توسعه می‌‌یابد که یک سیستم به سمت ناحیه بیابانی حرکت کند.
5-1 -2 مدت زمان پایداری طوفان
 مدت زمان پایداری طوفان با توجه به شرایط منطقه بین چند ساعت تا سه روز متغیر می‌باشد
6-1-2 عوامل موثر در ایجاد گرد و غبار
1. وضعيت زمين: 
نوع خاك، رطوبت خاك، پوشش گياهي
2. مهار آب‌هاي سطحي:
 ايجاد سد، انحراف مسير رودخانه، برداشت بي رويه از منابع آب (به ويژه آب‌هاي زير سطحي)
3. شرايط جوي:
 كم بارشي و خشكسالي
7-1-2 اصلی‌ترین عوامل ایجاد پدیده گرد و غبار
وزش بادهاي به نسبت شديد بر روي بيابان‌هاي با خاك نرم و خشك، حركت صعودي هوا موجب انتقال عمودی ذرات گرد و خاك معلق به ترازهاي بالاتر جو مي‌شود، انتقال ذرات معلق توسط جريانات سطوح فوقاني جو به نقاط دورتر است.
8-1-2 منشأ پدیده گرد و غبار
ذرات گرد و غبار ممکن است از فرسایش مواد معدنی و آلی خاک مشتق شده باشند. گرد و غبار ممکن است از تپه‌های شنی فعال به وجود آید. جاده‌های خاکی، کارگاه‌های ساختمانی، دستگاه‌های سنگ شکن و …. از منابع تولید گرد و غبار می‌باشند. تولید کنندگان اصلی گرد و غبار بستر خشک دریاچه‌ها و صحرای بزرگ آفریقا می‌باشد. بیش از 70% از طوفان‌های گرد و غبار به طوفان‌هایی که از بیابان‌های آفریقا نشات می‌‌گیرند نسبت داده می شود (پراسپرو و همکاران8،2002).
شکل (1-2): مراکز تولید گرد و غبار در جهان
9-1-2 عوامل تشکیل دهنده
طوفان‌های گرد و غباری که تحت تاثیر مستقیم و غیر مستقیم تغییرات آب و هوایی در حال گسترش می‌باشند به دلایلی در سال‌های اخیر جوامع انسانی و سلامت آن‌ها را در معرض تهدید قرار داده‌اند. تغییر در الگوهای خشکسالی، گسترش بیابان‌زایی و تغییر در پوشش گیاهی زمین که به نوعی به تغییر آب و هوا وابسته است از سویی و تغییرات انسان ساخت اراضی از عواملی هستند که در تشدید این معضل محیطی دخالت داشته‌اند. از دیگر عوامل موثر در تکوین و ایجاد ناپایداری سرعت باد و جریان‌های شدید لایه زیرین تروپوسفر است. شدت طوفان گرد و خاک توسط بقا آن و کاهش دید تعیین می‌شود (خسروی، 1389).
10-1-2 اثر عوامل آب و هوایی در طوفان‌ گرد و غبار
گرد و غبار به ‌طور قابل توجهی برحسب توزیع اندازه ذرات، چسبندگی سطحی خاك، و حضور عناصر زبری یا پوشش گیاهی تغییر می‌کند. آزمایش‌های انجام شده به وسیله تونل باد نشان داده که گستره محدوده سرعت‌های آستانه، از حدود 0.4 تا 3.39 متر بر ثانیه تغییر می‌کند. که برای سطوح دست خورده حدود 2 تا 6 برابر کمتر از سطوح دست نخورده است. در شرایط صحرایی، رویدادهای گرد و غبار با سرعت باد مرتبط است برای توسعه یا تعدیل طوفان‌های گرد و غبار، بارندگی یک عنصر حیاتی به شمار می‌رود حتی مقادیر کوچکی از رطوبت خاک، به شدت فرسایش بادی را محدود می‌کند. وقوع خشکسالی ها نقش عمده‌ای در افزایش تولید گرد و غبار بازی می‌کنند. طوفان‌های گرد و غبار وقتی به وجود می‌آیند که مجموع بارش سالانه بطور قابل توجهی از بارش نرمال کم‌تر است. اکثریت گرد و غبارهای دنیا از نواحی محدودی مانند بیابان بزرگ آفریقا، خاورمیانه، آسیای جنوب غربی، مرکز استرالیا، مغولستان و بخش‌هایی از قاره اروپا و آمریکا منشاء می‌گیرند. در بررسی توزیع جهانی از این کمربند به عنوان کمربند غبار نام برده می‌شود. این کمربند جغرافیایی در نیم‌کره شمالی واقع شده است. در منطقه خاورمیانه از شمال آفریقا تا چین گسترده شده است. در خارج این کمربند میزان گرد و غبار کم است. به طور کلی منابع عمده گرد و غبار عبارتند از: سرزمین‌های کم ارتفاع و کم بارانی که از  میانگین بارش سالیانه کم‌تر از 250 میلی‌متر برخوردار هستند.
11-1-2 منابع گرد و غباری ایران
حدود 25% از مساحت کشور ایران به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربند خشک و بیابانی جهان، تحت سیطره طوفان‌های گرد و غباری می‌باشند. مهم‌ترین منبع گرد و غباری وارد شده به غرب کشور، صحرای سوریه، صحرای نفوذ در شمال شبه جزیره عربستان و بیابان‌های جنوب عراق می‌باشند و نقش صحرای بزرگ آفریقا در این میان بسیار ناچیز می باشد.
 موقعی که کم فشارهای حرارتی در قسمت‌های شمالی شبه جزیره عربستان و یا روی خلیج فارس مستقر هستند به دلیل نزدیکی به غرب نقش بیش‌تری در تشدید و فعالیت گرد و غبار بازی می‌کنند. به خصوص در تابستان که بر روی ایران پر فشار آزور مستقر می‌باشد باعث می‌شود هوای شبه جزیره عربستان وارد ایران شود. ورود هوای گرم و خشک عربستان به داخل ایران باعث بالا رفتن دمای شهرهای استان خوزستان به 54 درجه سانتی‌گراد و رطوبت به 10 درصد می‌گردد. بنابراین این طوفان‌ها چون فاقد رطوبت و دارای سرعت و قدرت زیاد می‎‌باشند و هنگامی که از روی بیابان‌های عربستان و عراق می‌گذرند دارای مقادیر زیادی گرد و غبار و ذرات بسیار ریز بوده و هنگام رسیدن به ایران باعث تیرگی و آلودگی هوا و بالا رفتن دمای آن می‌شوند گرچه طوفان‌های گرد و غباری خوزستان در همه فصول ممکن است شکل بگیرند اما بیش‌ترین زمان وقوع آن‌ها در دوره گرم سال به خصوص در مرداد ماه می‌باشند. تعداد روزهای توام با طوفان‌های گرد و غباری در استان خوزستان معمولا بیش از 15 روز در سال است. نتایج حاصل از تحلیل آماری سال‌های 1996-2005 بیان‌گر فراوانی بیش‌تر روزهای گرد و غباری در دوره گرم سال نسبت به دوره سرد سال می‌باشد هم‌چنین تعداد روزهای گرد و غباری از غرب منطقه به سمت شرق کاهش می‌یابد. در جنوب شرق ایران نیز مهم‌ترین منبع تغذیه بار جامد طوفان‌ها بستر خشک هامون پوزک می‌باشد. اقلیم در دشت سیستان با بالا بودن درجه حرارت طی دوره وزش بادهای 120 روزه و قطع منابع بارش و خشکی فیزیکی محیط همراه است این عوامل باعث مهیا شدن شرایط جوی مناسب وزش بادها گردیده و با وجود کاهش رطوبت خاک امکان تغذیه طوفان‌های گرد و غباری را فراهم می‌سازد. اختلاف فشار بین افغانستان و دشت سیستان، وجود مراکز فشار قوی در سیبری از عوامل به وجود آورنده و تشدید کننده بادها و طوفان‌های گرد و غباری در دشت سیستان می‌باشند این طوفان‌ها از ارتفاعات شمال شرق به طرف جنوب شرق ایران پس از عبور از بیابان‌ها در دشت سیستان به یک باد گرم و خشک تبدیل می‌شوند و خسارات فراوانی را به مزارع کشاورزی و پوشش گیاهی وارد می‌نمایند (خسروی، 1389).
 زمان وزش این بادها معمولا از نیمه خرداد تا نیمه مهر ماه می‌باشد اما در بعضی منابع زمان وزش آن‌ها را از اول خرداد تا آخر شهریور نیز ذکر نموده‌اند. سرعت این بادها متغیر است و از 30 کیلومتر در ساعت شروع و حداکثر به 120 کیلومتر در ساعت می‌رسند. توزیع مکانی طوفان‌های گرد وغباری درکشور ما در چاله‌های مرکزی مانند دشت لوت و دشت کویر و چاله‌های شرقی به حداکثر خود می‌رسد در منطقه بین زاهدان و کرمان تعداد روزهای طوفان‌های گرد و غباری به 150 روز در سال می‌رسند محل بیشینه این طوفان‌ها در نواحی خشک و بدون پوشش گیاهی و به لحاظ توزیع زمانی در مرداد ماه اتفاق می‌افتد.
12-1-2 عناصر آب و هوایی
1. دما
مقداری از انرژی تابشی خورشید توسط عوارض سطح زمین جذب شده، تبدیل به انرژی حرارتی می‌شود. این انرژی به شکل «دما» یا درجه حرارت جلوه می‌کند. گرچه اصلی‌ترین عامل ایجاد دما، انرژی حاصل از جذب تابش کوتاه خورشیدی در سطح زمین است ولی عوامل متعددی از قبیل ماهیت فیزیکی، هدایت گرمایی، ناهمواری و ارتفاع از سطح زمین، جابه جایی افقی و عمودی هوا، ابرناکی، جریان‌های اقیانوسی در آن دخالت دارند (مسعودیان و کاویانی، 1386: 112)
2 . فشار
فشار هوا نیرویی است که هوا بر یک واحد از سطح زمین وارد می‌کند و مقدار آن در سطح دریاهای آزاد، برابر با وزن ستونی از جیوه به ارتفاع 76 سانتی‌متر است (مسعودیان و کاویانی، 1386: 143). فشار هوا نه تنها از نظر تاثیر مستقیم در روی موجودات زنده اهمیت دارد، بلکه از لحاظ نقشی که در سایر عوامل آب و هوایی دارد، مانند تبخیر، تبادلات گازی بین اتمسفر و خاک، شایان مطالعه دقیق بوده و باد و جریان هوا خود محصول اختلاف فشار بین دو ناحیه بوده و موجب جا به جایی توده‌های هوا می‌گردد.
3. رطوبت
رطوبت هوا یعنی مقدار بخار آب موجود در هوا. هوای خشک در طبیعت وجود ندارد و حتی در هوای ظاهرا خشک بیابان‌ها هم مقداری رطوبت موجود است. در شرایط معمولی، میزان بخار آب جو در ماه‌های گرم، از 3/1 درصد و در ماه‌های سرد، از 4/0 درصد تجاوز نمی‌کند. رطوبت به سه حالت بخار، مایع و جامد وجود دارد که در هوای صاف و معمولی رطوبت به صورت بخار است که به چشم دیده نمی‌شود (کاویانی،1380). برای سنجش رطوبت جو مقیاس‌های متفاوتی به کار می‌رود که مهم‌ترین آن‌ها رطوبت مطلق و رطوبت نسبی می‌باشد. که میزان رطوبت نسبی در مطالعه‌ی حاضر به کار گرفته شده است. رطوبت نسبی؛ نسبت مقدار رطوبت موجود در هوا را نسبت به رطوبت اشباع در همان دما نشان می‌دهد و بر حسب درصد بیان می‌شود.
4. باد
باد جریان هوایی است که از مراکز پر فشار به طرف مراکز کم فشار به حرکت در می‌آید. از هنگامی که جو به وجود آمده است باد وجود داشته و تا وقتی که زمین هست و نابرابری دما روی آن وجود دارد باقی خواهد بود. دامنه تغییرات حرکت باد بی نهایت گسترده است و از بادهای محلی کوچک گرفته تا بادهایی در مقیاس سیاره‌ای را شامل می‌شود.
5. دید افقی:
حداکثر مسافتی است که یک دیده‌بان می‌تواند اشیاء را با نور معمولی به‌خوبی تشخیص دهد.
6. کد پدیده هواشناسی:
در هواشناسی 100 کد بین‌المللی برای بیان پدیده‌های جوی وجود دارد. که بیانگر انواع بارندگی‌ها، مه‌ها، رعد و برق‌ها و طوفان‌ها است. در پدیده‌شناسی هواشناسی از کد 04 تا کد 09 و30 تا 33 از بین 100 کد هوای حاضر مخصوص غبار، طوفان گرد و خاک و شن است. 06 حالتی که دید عمودی کاهش یابد و این مصداق حالتی است که از سطوح فوقانی گرد و خاک به لایه‌های سطح زمین فرود آید.
13-1-2 نقشه‌های سینوپتیک
نقشه‌های سینوپتیک، نقشه‌هایی هستند که پس از دریافت اطلاعات از مراجع دو گانه ایستگاه‌های سینوپتیک و داده‌های اخذ شده از رادیوسوند، در زمان‌های مختلف تهیه می‌شوند. این گونه نقشه‌ها مبنایی برای انجام پیش‌بینی‌های روزانه در مراکز و سازمان‌های هواشناسی کشورند و اطلاعات مهمی را برای مطالعات اقلیم‌شناسی سینوپتیک تشکیل می‌دهند (فرج زاده، 1386: 23).
2-2 بررسی منابع
گرد و غبار مي‌تواند از طريق جذب و پراكنده نمودن انرژي دمایي هوا، تشكيل ابر، فعاليت‌هاي همرفتي، غلظت دي‌اكسيدكربن و گوگرد در آتمسفر چرخه‌هاي زمين و بيابان‌زايي تاثير گذارد. يكي ديگر از موضوعات مطرح شده در اين زمينه آن است كه گرد و غبار به واسطه غلظت و توزيع عمودي آن در آتمسفر، اندازه و ويژگي كاني‌شناسي ذرات مي‌تواند به عنوان عامل تغيير آب و هوا عمل نمايد. از مهم‌ترين پيامدهاي مستقيم طوفان‌هاي گرد و غبار تاثير مخرب آن بر سلامتي انسان است. به طوري‌ كه جدا شدن گرد و غبار از بسترهاي خشك باعث انتقال ذرات ريز خاك، املاح و تركيبات شيميايي وريزگردها به آتمسفر شده و در نهایت، باعث ایجاد مشکلات فراوان می‌شود. با توجه به آثاري كه اين پديده در بعد جهاني بر جاي می‌‌گذارد، كارشناسان مربوطه با ابزارهاي متفاوت از جمله تصاوير ماهواره‌اي، نقشه‌هاي هوا، روش‌هاي آماري مختلف آن را بررسي مي‌كنند تا با شناسايي منشاء و آثار آن‌ها اقدامات لازم براي كاهش آسيب‌هاي احتمالي ناشي از گرد و غبارها انجام شود.
1-2-2 منابع خارجی
انگلستادلر9 (2001) در ارتباط با پهنه‌بندي مكاني فراواني وقوع گرد و غبارهاي جهان مطالعه کرد و نتیجه گرفت که بستر خشك درياچه‌ها و صحراي كبير آفريقا توليدكنندگان اصلي گرد و غبار هستند.
جودي و ميدلتون10 (2001) گزارش کردند که صحراي آفريقا بيش از هر بيابان ديگري در دنيا گرد و غبار توليد مي‌كند. آن‌ها به این نتیجه رسیدند که شمال شرق كشور موريتاني، غرب كشور مالي و جنوب الجزاير مهم‌ترین منابع تولید گرد و غبار هستند. بررسي متون موجود در زمينه گرد و غبار نشان مي‌دهد كه عمده مطالعات بر ويژگي‌هاي فيزيكي ذرات گرد و غبار، تأثير گرد و غبار بر كيفيت هوا و آثار بهداشتي و پزشكي آ‌ن‌ها متمركز شده است.
وانگ و همکاران11 (2009) با بررسي خصوصيات گرد و غبار و شناسايي منابع آن در نواحي خشك و نيمه خشك چين مشخص کردند كه بيابان‌هاي وسيع عربستان و صحراي شمال آفريقا متاثر از سامانه هاي همديد مقياس و امواج غربي، گرد و غبار را به مناطق مختلفي هم‌چون ايران گسترش می‌دهند.
گائو و هان 12(2010) ويژگي‌هاي تكاملي گردش‌هاي جوي براي مطالعه فراواني طوفان گرد و غبار بهاري و پيش‌بيني احتمال وقوع آتي آن‌ها را در شمال چين مورد مطالعه قرار داده و با استفاده از تكنيك بوتاستروپينگ، شاخص‌هاي عناصر گردش جوي را از نظر كمی تعيين نمودند. اين شاخص‌ها مي‌توانند سيگنال‌هايي را براي پيش‌بيني فصلي طوفان گرد و غبار در شمال چین فراهم آورند.
بارکان و آلپرت13 (2010) شرایط سینوپتیکی را که انتقال گرد و غبارها در مسافت‌های بسیار طولانی از صحرای آفریقا تا قطب شمال را میسر میسازد مطالعه کرده و به این نتیجه رسیدند که استقرار پرفشار جنب حاره بر روی جنوب شرق مدیترانه و کم‌فشار ناشی از ناوه ایسلند در آفریقا عامل اصلی رخداد گرد و غبار می‌باشند. وجود بیابان‌های منطقه را نیز در این امر دخیل می‌دانند.
آن و همکاران14 (2011) از مهم‌ترین پیامدهای مستقیم طوفان‌های گرد و غبار، تاثیر مخرب آن بر سلامتی انسان می‌دانند و نتیجه می‌گیرند که جدا شدن گرد و غبار از بستر خشک باعث انتقال ذرات ریز و نهایتا ایجاد اختلالات تنفسی در انسان می‌شود.
تگن و همکاران15 (2013) به شبیه سازی انتشار گرد و غبار در جنوب صحرای آفریقا در سال‌های 2007 و 2008 پرداختند. در این پژوهش از تصاویر ماهواره‌ای و تصاویر مادون قرمز برای دستیابی به هدف استفاده شد و به این نتیجه رسیدند که مکانیزم مهم برای فعال سازی منبع گرد و غبار در صحرای بزرگ آفریقا از شکست جت‌های سطح پایین شبانه به وجود می‌آید و مقایسه نشان داد از زمان شروع روز میزان گرد و غبار افزایش می‌یابد. مشاهدات نشان داد که یک افزایش قوی در فرکانس‌های فعال‌سازی منبع گرد و غبار در سال 2008 نسبت به 2007 دیده می‌شود.
2-2-2 منابع داخلی
همتی (1374) به بررسی فراوانی وقوع طوفان گرد و غبار در نواحی مرکزی و جنوب غرب کشور پرداخت و به



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید