دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‎نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته: جغرافیای طبیعی گرایش: اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی
عنوان:
تاثیر اقلیم برکشت سویا در منطقه رضوانشهر(استان گیلان )
استاد راهنما:
دکترآتوسا بیگدلی
دانشجو:
فاطمه قربانی
1394-1393
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‎نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته: جغرافیای طبیعی گرایش: اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی
عنوان:
تاثیر اقلیم برکشت سویا در منطقه رضوانشهر(استان گیلان )
استاد راهنما:
دکترآتوسا بیگدلی
دانشجو:
فاطمه قربانی
1394-1393
سپاسگزاری
با تشکر از استاد بزرگوار سرکار خانم دکتر آتوسا بیگدلی که در تدوین این پایان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده واینجانب از راهنمائیهای ایشان بسیار بهره برده ام.
تقدیم به
همه کسانی که در این راه مشوقم بوده اند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
فصل اول: کلیات
1-1 بيان مساله4
1-2 پرسش اصلي تحقيق6
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق6
1-4 اهداف تحقيق6
1-5 فرضيه‌ها6
1-6 موانع و مشکلات تحقیق7
1-7 واژه ها و مفاهیم7
فصل دوم: مرور منابع و ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 سویا11
2-2 تاریخچه26
2-2-1 پيشينه توليد سويا در جهان26
2-2-2 سابقه كشت سويا در ايران27
فصل سوم: روش اجرای تحقیق، مواد و روش
3-1 روش اجرای تحقیق34
3-1-1 نوع روش تحقيق34
3-1-2 روش گردآوري اطلاعات34
3-1-3 ابزار گردآوری اطلاعات34
3-1-4 روش تجزيه و تحليل اطلاعات34
3-2 ویژگیهای جغرافیایی تحقیق38
3-2-1 توپوگرافی38
3-2-1-1 قسمت جلگه ای و ساحلی38
3-2-1-2 قسمت کوهپایه ای38
3-2-1-3 قسمت کوهستانی38
3-2-2 اقلیم40
3-2-2-1 درجه حرارت40
3-2-2-2 بارندگی42
3-2-2-3 رطوبت هوا43
3-2-2-4 ابرناکی سالانه45
3-2-2-5 ساعات آفتابی47
3-2-2-6 روزهای یخبندان49
3-2-2-7 فشار هوا50
3-2-2-8 باد51
3-2-2-9 طبقه‏بندي اقليمي52
3-2-3 خاکشناسی منطقه55
3-2-4 منابع آب57
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق
4-1 مقدمه60
4-2 یافته های عناصر اقلیمی61
4-3 نرمال های اقلیمی برای گیاه زراعی سویا63
فصل پنجم: نتایج و آزمون فرضیه ها
5-1 نتيجه گيري74
5-2 پاسخ به فرضیات76
منابع و ماخذ78
فهرست جدول
عنوان صفحه
جدول 2-1 مهم‌ترين موارد مصرف سويا در صنعت، غذای انسان و تغذیه دام14
جدول 2-2 سطح زیر کشت سویا در عمده ترین کشورهای تولید کننده در سال ها 2006-199915
جدول 2-3 میزان تولید سویا در ده کشور عمده تولید کننده در سال های 2006-199816
جدول 2-4 متوسط عملکرد سویا در ده کشور عمده تولید کننده طی سال های 2006- 1998 16
جدول 2-5 سطح زیر کشت سویا در هر یک از استان های کشور (1385-1373)17
جدول 2-6 میزان تولید سویا در هر یک از استان های کشور (1385-1373)17
جدول 2-7 عملکرد تولید سویا در کشور بین سال های (1385-1373)17
جدول 2-8 مقایسه هزینه تولید هر هکتار سویا در ایران و برزیل20
جدول 3-1 میانگین دمای ایستگاه پیلمبرا سانتی گراد36
جدول 3-2 متوسط بارندگی و در صد بارش ایستگاه پیلمبرا میلی متر36
جدول 3-3 میانگین درصد رطوبت نسبی هوا در ایستگاه پیلمبرا36
جدول 3-4 میانگین سالانه روزهای ابری ایستگاه انزلی36
جدول 3-5 میانگین روزهای ابری ماهیانه ایستگاه انزلی36
جدول 3-6 میانگین سالانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی37
جدول 3-7 میانگین ماهیانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی37
جدول 3-8 وضعیت روزهای یخبندان در ایست هواشناسی پلیمبرا37
جدول 3-9 میزان فشار ماهانه هوا در بندر انزلی (واحد میلی بار)37
جدول 3-10 تعداد و درصد روستاهای شهرستان رضوانشهر بر حسب طبقات ارتفاعی39
جدول 3-11 میانگین دمای ایستگاه پیلمبرا سانتی گراد41
جدول 3-12 داده های حرارتی ایستگاه پیلمبرا درجه سانتیگراد41
جدول 3-13 متوسط بارندگی و در صد بارش ایستگاه پیلمبرا میلی متر42
جدول 3-14 درصد بارندگی فصلی ایستگاه پیلمبرا43
جدول 3-15 میانگین آمار رطوبت نسبی در ایستگاه پیلمبرا-به در صد44
جدول 3-16 میانگین درصد رطوبت نسبی هوا در ایستگاه پیلمبرا44
جدول 3-17 میانگین سالانه روزهای ابری ایستگاه انزلی45
جدول 3-18 میانگین روزهای ابری ماهیانه ایستگاه انزلی46
جدول 3-19 میانگین سالانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی47
جدول 3-20 میانگین ماهیانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی48
جدول 3-21 وضعیت روزهای یخبندان در ایستگاه هواشناسی پلیمبرا49
جدول 3-22 میزان فشار ماهانه هوا در بندر انزلی (واحد میلی بار)50
جدول 3-23 مشخصات بادهای محلی در منطقه مورد مطالعه:52
جدول 3-24 طبقه‏بندي اقليمي به روش دمارتن53
جدول 3-25 ارزیابی منابع آب میلیون متر مکعب58
جدول 4-1 میانگین دمای رضوانشهر به سانتی گراد67
جدول 4-2 داده های حرارتی شهرستان رضوانشهر درجه سانتیگراد67
جدول 4-3 نیازهاي حرارتی سویا از زمان کاشت تا شروع دورة گلدهی برحسب درجه-روز رضوانشهر68
جدول 4-4 برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتارسویا به تفکیک استان درسال زراعی 90- 138970
جدول 4-5 برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتارسویا به تفکیک استان درسال زراعی 90- 138970
جدول 5-1 شرایط محصول کشت سویا در شهرستان رضوانشهر77
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار 3-1 تعداد روستاهای شهرستان رضوانشهر بر حسب طبقات ارتفاعی39
نمودار 3-2 میانگین دمای ایستگاه پیلمبرا شهرستان رضوانشهر41
نمودار 3-3 متوسط بارندگی ایستگاه پیلمبرا42
نمودار 3-4 درصد بارندگی فصلی ایستگاه پیلمبرا43
نمودار 3-5 میانگین درصد رطوبت نسبی در ایستگاه پیلمبرا44
نمودار 3-6 مقدار ابرناکی سالانه ایستگاه انزلی45
نمودار 3-7 میانگین روزهای ابری ماهیانه ایستگاه انزلی46
نمودار 3-8 میانگین سالانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی47
نمودار 3-9 میانگین ماهیانه ساعات آفتابی ایستگاه انزلی48
نمودار 3-10 وضعیت روزهای یخبندان در ایستگاه هواشناسی پلیمبرا49
نمودار 3-11 منحنی آمبروترمیک شهرستان رضوانشهر55
نمودار 4-1 روند تغییرات دمای میانگین، حداکثر و حداقل شهرستان رضوانشهر67
نمودار 4-2روند تغييرات ميانگين دما و طول روز در محدوده شدت نور001/068
نمودار 4-371
نمودار 4-472
نمودار 5-176
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 3-1 اقلیم نمای دومارتن53
شکل 3-2 اقلیم نمای آمبرژه54
فهرست نقشه
عنوان صفحه
نقشه1-1- موقعیت شهرستان رضوانشهر9
چکیده
تمامي محصولات زراعي از نظر ويژگي‌هاي بيولوژيكي و نيازهاي محيطي با يكديگر متفاوتند، اين در حالي است كه خصوصيات طبيعي و محيطي زمين از يك منطقه به منطقة ديگر نيز داراي تغييرات شديد است. عوامل زيادي بر روي رشد و توسعه گياهان تأثير مي‌گذارند. بعضي از اين عوامل عبارتند از: مجموعة انرژي دريافتي از خورشيد، درجة حرارت در طول فصل رويش، ميزان مواد غذايي مورد نياز گياهان در خاك و غيره. براي به دست آوردن توليد مناسب، كليه اين عوامل بايستي به وسيله كشاورزان مورد توجه قرار گيرند. براي مثال در مناطق خشك با آبياري مزارع، كمبود بارندگي جبران مي‌گردد. تنظيم درجه حرارت و طول روز نيز با كنترل گرما و نور امكان پذير است. ولي بايد توجه داشت كه به كارگيري اين روش‌ها پرهزينه و در بعضي موارد غير اقتصادي است. در بعضي از مناطق سطح زمين، محل‌هايي پيدا مي‌شود كه گياهان بدون اقدامات كنترلي مي‌توانند بهترين رشد را داشته باشند. بنابراين چنانچه اين گونه مناطق مشخص گردند، مي‌توان مناسب‌ترين محصولات را در آن‌ها كشت نمود و بهترين و سازگارترين گونه‌هاي زراعي را نيز براي كشت در اين مناطق معرفي و پيشنهاد نمود. در اين تحقيق با تجزيه و تحليل عناصر اقليمي شهرستان رضوانشهر و تعيين نيازهاي اقليمي سویا در منطقه، تاثیر اقلیم در کشت سویا مشخص گرديد. براي رسيدن به اين هدف از عناصر اقليمي استفاده شد. نتايج نشان مي‌دهد كه شهرستان رضوانشهر جهت كشت سویا وضعیت مناسبی دارد. با توجه به نيازهاي اقليمي و به ويژه حرارتي سويا(درجه-روز) زمين مستعد برای سویا می باشد. بديهي است كليه اين مناطق در صورت وجود ديگر شرايط زيستي امكان كشت پيدا مي‌كنند.
واژگان کلیدی: فاكتورهاي اقليمي، درجه حرارت رشد روزانه، کشت سویا، شهرستان رضوانشهر
مقدمه
کشاورزی یک بخش اقتصادی فعال است و جایگاه ویژه ای در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور ها دارد. آب و هوا یکی از مهمترین عواملی است که در طول تاریخ مورد توجه بشر بوده است و کمتر کشاورزی است که در طول روز با یک یا چند عامل هواشناسی برخورد نداشته باشد در کشور ما به خاطر محدودیت شدید بارندگی، وجود گرمای طاقت فرسا در تابستان و سرماهای شدید در زمستان، آب و هوا نقش ویژه ای در موفقیت کشاورزی ایفا می کند و میزان تولید محصولات کشاورزی همبستگی بالایی با نزولات جوی و مناسب بودن شرایط آب و هوایی در هر سال دارد ( موسوی بایگی، 1388، ص13).
يكي از مهمترين عوامل مؤثر در انتخاب مناطق مناسب براي كشت سویا، توجه به عناصر اقليمي و به خصوص نيازهاي حرارتي اين گياه مي‌باشد. امروزه نقش اقليم در بخش كشاورزي، از طريق توزيع جغرافيايي محصول بر اساس شرايط اقليمي، جهت پيشگيري از آسيب هاي احتمالي بروز سرما و يخبندان، طوفان، خشكسالي و يا كاهش آب بر هيچ كس پوشيده نيست. خسارات ناشي از عناصر اقليمي بر روي محصولات زراعي به دليل عدم تناسب نوع محصول با شرايط محيطي، قابل توجه است. نمونة اين گونه خسارت‎ها در نقاط مختلف جهان هر سال تكرار مي‌شود. به طور مثال خسارت ناشي از سرماي ديررس بهاره و زودرس پاييزه در استان گیلان و شهرستان رضوانشهر در بعضي از سال‌ها قسمتی از محصول باغ‌هاي منطقه وبخش قابل توجهي از محصولات زراعي بويژه سویا را از بين مي‌برد و ميلياردها ريال خسارت وارد مي‌كند (اسدي، 1378). بنابراين تخصيص بهينه منابع انساني، مادي و طبيعي با شناخت شرايط جوي و اقليمي، جهت دستيابي به توسعه همه جانبه (پايدار) بيش از پيش آشكار مي‌ گردد.
تفاوت‌هاي مكاني از نظر كشاورزي و توليد محصول، ضرورت انجام مطالعات اگروكليماتولوژي (اقليم كشاورزي) را آشكار مي‌سازد. در حقيقت بدون فهم و درك اقليم، هيچ منطقه و ناحيه كشاورزي، اقتصادي نخواهد بود. هر ناحيه داراي ويژگيهاي مخصوص به خود مي‌باشد كه با مناطق پست تر يا مرتفع‌تر متفاوت است. عوامل مذكور باعث شده كه، هر منطقه بر حسب ناهمگني‌هاي فيزيكي (توپوگرافي، شيب، اقليم) داراي مناطق زراعي مختلفي باشد. شهرستان رضوانشهر نيز به لحاظ تنوّع عوامل فيزيكي، كه ناشي از صور مختلف ناهمواريها، خاك، اقليم و … از لحاظ مناسب بودن براي كشاورزي از منطقه‌اي به منطقه ديگر، بسيار متفاوت است. در اين مطالعه مناطق مستعد كشت لوبيا، ماش و سويا به عنوان سه محصول مهم غذايي از طريق نيازهاي حرارتي مشخص شده است.
لذا این تحقیق در نظر دارد با بررسی اقليمي كشت سویا در شهرستان رضوانشهر این مشکل را برای کشاورزان حل نموده و بتواند گامی هرچند کوچک در اقتصاد کشور بردارد و براین اساس این پایان نامه را به پنج فصل زیر تقسیم نموده است.
فصل اول: کلیات تحقيق
فصل دوم: مرور منابع و ادبیات تحقیق
فصل سوم: روش اجرای تحقیق، مواد و روش
فصل چهارم: يافته هاي تحقيق
فصل پنجم: نتیجه گیری و پاسخ به فرضیات و در نهايت منابع و مآخذ می باشد
1-1 بيان مساله
امروزه توجه به اهميت توليد كشاورزي در امنيت غذايي جامعه و نيز ضرورت توجه به ابعاد اقتصادي امري اجتناب ناپذير است. عدم آگاهي كشاورزان استان گيلان در اين زمينه ميتواند خطر بزرگي را متوجه اقتصاد كشاورزي و ديگر بخشهاي توليد وارد كند. به منظور نيل به امنيت غذايي علاوه بر اتخاذ سياست هاي مطلوب و برخورداري از منابع كافي، بايد توليد كشاورزي به گونه اي باشد كه تمامي نيازهاي جامعه را برآورده سازد. از سوي ديگر توليد كشاورزي خود نيازمند دو گروه عوامل توليدي مي‎باشد.
گروه اول، عوامل فيزيكي توليد از قبيل: زمين، بذر، آب، نيروي كار و غيره كه وجود آنها از نظر كمي و كيفي شرط لازم توليد است و گروه دوم عوامل غير فيزيكي توليد كه ريشه در مديريت و اقتصاد كشاورزي دارند. با توجه به اهميت و ضرورت مديريت و اقتصاد كشاورزي، اين عامل به عنوان شرط كافي توليد تلقي مي‎گردد. بنابراين به منظور توليد كشاورزي مطلوب و بهينه، وجود عوامل فيزيكي و غير فيزيكي توليد دركنار يكديگر لازم و ملزوم هم مي‎باشند.
زمينهاي زراعي استان گيلان، استعداد قابل توجهی در توليد انواع محصولات اعم از برنج، علوفه و صيفي و سبزيجات از جمله سویا دارند، اما تا كنون آنچنان كه بايد مورد استفاده قرا ر نگرفته است. و كشاورزي در شرايط كنوني جوابگوي معيشت خانوارها نمي باشد كه بسياري از كشاورزان ناچار به شهرهاي بزرگ مهاجرت نموده اند. امروزه دو فاكتور از عوامل فيزيكي يعني آب و نيروي كار به شدت در معرض خطر قرار دارند. به همين جهت در برخي از مناطق با توجه به اقليم كشاورزان اقدام به كشت محصولات جديد به جاي محصولات فعلي مي نمايند كه بطور نمونه مي توان كشت صنوبر و يا كيوي را به جاي برنج نام برد.
شهرستان رضوانشهر در غرب گيلان به دليل نزديكي به درياي خزر همواره در مسير بادهاي غربي قرار داشته و وقوع بارشهاي زمستانه و برودت هوا در فصول سرد سال مثل سايرمناطق استان در 6 ماه سال توليدات كشاورزي در آن رواج نداشته ودر فصول كشاورزي، كشاورزان اقدام به كشت برنج مي نمايند. تك محصولي بودن اكثر كشاورزان اين منطقه خود مزيد برعلت است. با توجه به مشكلاتي كه در مطالب فوق عنوان گرديد نگارنده درصدد است. با بررسي تاثیر اقليم بركشت سویا در منطقه رضوانشهر بتواند بهترين محصول كه داراي صرفه اقتصادي براي كشاورزان باشد را بيابد.
1-2 پرسش اصلي تحقيق
با توجه به موضوع تحقيق، محقق در صدد پاسخگويي به سوالات زير است.
1-آیا شرایط اقلیمی در منطقه رضوانشهر استان گیلان جهت کشت سویا مناسب است ؟
2- بهترين زمان براي كشت سویا در منطقه رضوانشهر چه ماهي مي باشد؟
3- آيا با توجه به شرايط اقليمي شهرستان رضوانشهر ميتوان كشت سویا را در آنجا رواج داد؟
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق
در نیم قرن گذشته سویا از نظر میزان تولید پس از گندم و ذرت در رده سوم و از نظر ارزش پس از ذرت در رده دوم جهانی قرار داشته است. سویا گیاهی است که علاوه برتولید دانه، شاخ و برگ آن به عنوان علوفه مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین کشت این گیاه به دلیل تثبیت بیولوژیکی نیتروژن موجب تقویت خاکهای زراعی می گردد. از دانه این گیاه بیش از 100 نوع فرآورده تجاری مختلف بدست می آید که می‎توان به محصولات لبنی مانند شیر، پنیر، مارگارین، فرآورده های دارویی مانند ضد پوکی استخوان و ضد سرطان، محصولات غذایی مانند نوشیدنی شكلات و غيره اشاره كرد. پروتئيني كه در دانه سويا وجود دارد. داراي كيفيت بالايي مي باشد و مي تواند پس از روغن كشي مورد استفاده قرار گيرد و جانشين پروتئين حيواني در غذاي انسان گردد. دانه سويا دو برابر گوشت قرمز وپنيرو 10برابر شير پروتئين دارد. پروتئين دانه حاوي بسياري از اسيدهاي آمينه ضروري مي باشد. شهرستان رضوانشهر با توجه به شرایط توپوگرافی خاص و کوهستانی بودن برخی از مناطق آن جهت کشت برنج از وسعت کافی برخوردار نبوده، لذا در کنار برنج و سایر موارد لزوم کشت سویا با توجه به اقلیم آن ضروری به نظر رسیده و دارای اهمیت می باشد.
1-4 اهداف تحقيق
شناخت شرایط اقلیمی کشت سویا در منطقه رضوانشهر استان گیلان
بررسی و معرفی شرایط مناسب اقلیمی جهت کشت سویا
ارائه راهکار های لازم در جهت بهترين زمان براي كشت سویا در منطقه رضوانشهر می باشد
1-5 فرضيه‌ها
باتوجه به اهداف و پرسشهای تحقیق، برای این پژوهش سه فرضیه مطرح شده است. که به شرح زیر می‎باشد.
1-بنظرمیرسدشرایط اقلیمی درمنطقه رضوانشهراستان گیلان جهت کشت سویا مناسب باشد
2- بهترين زمان براي كشت سویادرمنطقه رضوانشهرچه ماهي ميباشد.
3- آياباتوجه به شرايط اقليمي شهرستان رضوانشهرميتوان كشت سویا رادرآنجا رواج داد.
1-6 موانع و مشکلات تحقیق
عدم وجود آماری منسجم در ارتباط با تولیدکنندگان کشت سویا در محدوده مورد مطالعه
عدم وجوداقدامات مشابه در زمینه کشت سویا بخصوص در منطقه مورد مطالعه
عدم همکاری برخی سازمانها در ارائه اطلاعات کشاورزی می باشد.
1-7 واژه ها و مفاهیم
اقلیم
اقلیم (climate)، واژه ای است عربی که از کلمه یونانی کلیما (climat) گرفته شده و در فارسی به نام کلی آب و هوا استعمال می شود. در واقع اقلیم یک مفهوم احساسی است و می توان آن را متوسط وضعیت هوا در یک منطقه دانست. هواشناسی عوامل زیادی را در بر می گیرد مانند دما، رطوبت، ابر، بارندگی، قابلیت دید، باد و غیره اما اقلیم یک منطقه معمولا فقط با دو پارامتر دما و بارندگی سنجیده می شود. دلیل این امر آن است که سایر عناصر هواشناسیی به نحوی در این دو پارامتر متجلی می شود و نیازی به وارد کردن آنها در برسیهای اقلیمی نیست (علیزاده، موسوی؛کمالی، موسوی بابکی، 1376، ص379).
کشت
قرار دادن بذر در بستر به منظور جوانه زدن و رشد و نمو را کاشت یا کشت می گویند. پس از انجام شخم و عملیات تکمیلی فیزیکی و شیمیایی خاک و تسطیح آن با ماله یا لولر، روش کاشت معین و مشخص می‎شود که به عواملی مانند مقدار آب، وسایل کاشت، جنس زمین، نوع گیاه و اقلیم منطقه بستگی دارد.
سویا:
سويا با نام علمى Glycinemax و از تيره نخود (Fabaceae (Legominosae مى‌باشد. اين گياه يک‌ساله، دولپه و علفى است که به‌ دو صورت دانه‌اى و علوفه‌اى مورد کاشت و بهره‌بردارى قرار مى‌گيرد. چنانچه به‌منظور توليد دانه کشت شود در گروه حبوبات و اگر توليد علوفه مورد نظر باشد در گروه بقولات Legomes قرار مى‌گيرد.
سویا برای اولین بار در چین کشت شده و احتمالاً همزمان با اهلی کردن حبوباتی از قبیل عدس و نخودفرنگی در خاور نزدیک، بوده است. در نوشته های چینی که به 2800 سال قبل از میلاد بر می گردد، از این گیاه به عنوان یکی از 5 گیاه عمده و با ارزش در چین یاد شده است. چهار گیاه دیگر عبارتند از» برنج، گندم، جو و ارزن و سویا از خانواده لگومینوزه است و اجداد احتمالی آن گونه Glycine ussuriensis است که به صورت وحشی در آسیای شرقی رشد می کند.
منطقه
از نظر لغوی به بخشی از فضا و سرزمین گفته می شود و در اصطلاح به سطحی از زمین تقسیم شده اطلاق می‎شود. که براساس نوع عملکرد قابل مطالعه می‎باشد. و از نظر کاربردی منطقه جغرافیایی بسته به معیارهایی دارد که برای مرزبندی آن بکار می رود (زیاری، 1383، ص87)
موقعيت جغرافيايي و مشخصات عمومي :
شهرستان رضوانشهر در شمال غربي گيلان، بين سواحل درياي خزر و رشته كوه هاي تالش قرار دارد كه از دوبخش جلگه اي و كوهستاني تشكيل گرديده است، رضوانشهر بين شهرستان هاي تالش، بندرانزلي، صومعه سرا، ماسال و خلخال واقع شده است. زبانهاي رايج در اين شهرستان شامل زبان تالشي وگيلكي است كه زبان تالشي در منطقه كوهستاني تكلم مي شود وزبان منطقه جلگه، گيلكي مي باشد. اين شهرستان از موقعيت جغرافيايي ممتازي برخوردار مي باشد بدين معنا كه گلوگاه ارتباطي بخش هاي مركزي، غربي و شمالي استان محسوب شده و در مدخل شاهراه ارتباطي گيلان به استان اردبيل و كشورهاي قفقاز و روسيه قرار گرفته است. حدود 40 درصد آن عرصه هاي كوهستاني جنگلي و مرتعي و ييلاقي و 30% نيز جلگه اي و ساحلي است. آب و هواي اين شهرستان در بخش ساحلي و جلگه اي مرطوب و در كوهستان ها نيمه مرطوب است، ميانگين بارش سالانه اين شهرستان 1000 تا 1400 ميلي متر كه از ساحل و جلگه به سمت كوهستان كاهش مي يابد.
مساحت اين شهرستان 770/294كيلومتر مربع است اين شهرستان داراي 2 بخش مركزي و پره سر، 2 شهررضوانشهر و پره سر، 4 دهستان ديناچال، ييلاقي ارده، خوشابر، گيل دولاب و 110روستا و 25 دهياري است.
نقشه1-1- موقعیت شهرستان رضوانشهر
2-1 سویا
سویا برای اولین بار در چین کشت شده و احتمالاً همزمان با اهلی کردن حبوباتی از قبیل عدس و نخودفرنگی در خاور نزدیک، بوده است. در نوشته های چینی که به 2800 سال قبل از میلاد بر می گردد، از این گیاه به عنوان یکی از 5 گیاه عمده و با ارزش در چین یاد شده است. چهار گیاه دیگر عبارتند از: برنج، گندم، جو و ارزن و سویا از خانواده لگومینوزه است و اجداد احتمالی آن گونه Glycine ussuriensis است که به صورت وحشی در آسیای شرقی رشد می کند.
شرایط اقلیمی مناسب برای سویا شبیه ذرت است. درجه حرارت زیاد اثر سوء بر درصد روغن و کیفیت آن دارد، ولی برخی واریته ها در درجه حرارت های زیاد نیز سازگاری دارند. سویا به شوری خاک حساس است و در بعضی آزمایشات مشاهده شده است که اگر شوری خاک بیشتر از 7 میلی متر بر سانتیمتر باشد، گره بندی در ریشه ها متوقف می شود.
عملیات زراعی:
سویا را می توان برای چندین سال در یک زمین کشت نمود و بر خلاف سایر بقولات، کشت ممتد آن باعث کاهش عملکرد نمی شود. بطور کلی جای سویا در تناوب شبیه ذرت است و عملیات لازم جهت شخم و تهیه بستر بذر نیز شبیه ذرت می باشد. در مناطقی که برای اولین بار سویا کشت می شود، بذور آن را باید با نژاد مخصوص باکتری Rhizobium تلقیح نمود؛ در غیر این صورت نیاز زیاد به کود ازته خواهد بود؛ زیرا این گیاه به ازاء هر 100 کیلوگرم دانه که تولید می کند 6 کیلوگرم ازت از خاک جذب می نماید. معمولاً گیاهانی که به خوبی گره تشکیل داده باشند، کود ازته اثر مفیدی بر آنها نخواهد داشت. مصرف کود فسفره باعث افزایش عملکرد و زودرس شدن می شود. کمبود پتاس عملکرد را کاهش می دهد و مصرف کود پتاسه باعث افزایش درصد روغن می گردد و این موضوع احتمالاً به علت اثراتی که بر فعالیت باکتری‎ها دارد، می باشد. چون گیاه سویا حساسیت زیادی به طول روز دارد، تاریخ کاشت آن بیشتر از هر عملیات زراعی دیگری بر تولید سویا مرثر است. تاریخ کاشت بر، ارتفاع، درجه ورس شدن، زمان رسیدن، اندازه بذر، درصد روغن و عملکرد آن مرثر است. بهترین زمان کاشت بستگی به نوع واریته و شرایط منطقه و به خصوص عرض جغرافیایی دارد.
برای سهولت در عملیات وجین، فاصله بین ردیف های کاشت را 75-70 سانتیمتر می گیرند؛ ولی اگر علف های هرز قبل از کاشت کنترل شوند، فاصله 50 سانتیمتر عملکرد بیشتری تولید خواهد نمود؛ البته این موضوع به شرط وجود رطوبت کافی است. در روی ردیف های کاشت، به ازاء هر متر طول 20 تا 40 بذر کشت می شود؛ اگر تراکم گیاه بیشتر باشد فاصله غلاف های پایین در ساقه از سطح زمین افزایش خواهد یافت.
بطور کلی واکنش سویا نسبت به ابیاری خیلی کمتر از پنبه و ذرت است. سویا در طول دوره اصلی رشد رویشی خود حساسیت کمتری در مقایسه با دوره گل دهی و میوه دهی نسبت به خشکی دارد و در دوره تمایز سلولی گل و گل دهی بسیار حساس به خشکی می باشد. کمبود رطوبت برای مدت 3 تا 4 هفته پس از دوره تمایز سلولی گل باعث کاهش رشد شده و ریزش گلها و غنچه ها را در بر دارد. زمان آبیاری در طول دوره گل دهی نیز بر عملکرد مرثر است. رطوبت زیاد در شروع دوره تشکیل غلاف ها ممکن است باعث کاهش راندمان بهره برداری از قند در گیاه شود. در این مرحله، تشکیل غلاف ها بر رشد رویشی غالب است و اگر به نحوی رشد گیاه تحریک شود، قند به مصرف رشد رویشی می رسد و غلاف ها به دانه نمی روند. در شرایطی که تنش متعادلی اعمال شود، رشد رویشی به تأخیر می افتد ولی فتوسنتز ادامه پیدا می کند و لذا قند برای تشکیل غلاف تهیه می شود. خشکی در طول دوره پر شدن غلاف ها باعث کاهش عملکرد می شود. البته اگرآبیاری یک ماه قبل از برداشت قطع شود، بر عملکرد اثر سوء زیادی خواهد داشت.
سویا به آبیاری نامنظم و بیش از اندازه نیز حساس است و اگر پس از یک دوره تنش شدید، یکباره رطوبت برای آن تأمین شود، باعث ریزش غلاف ها می شود و حتی اگر پس از تشکیل غنچه ها برای یک وره کوتاه، رطوبت زیاد در اختیار گیاه قرار داده شود، عملکرد کاهش خواهد یافت.
آماده‌سازى زمين براى سويا
سويا گياهى تابستانه است که با توجه به‌نوع رقم و شرايط اقليمى منطقه از نيمه‌بهار تا اوايل تابستان کشت مى‌شود. چنانچه به‌عنوان کشت دوم در نظر گرفته شود شخم اوليه بلافاصله پس از برداشت محصول زده مى‌شود و اگر کشت اول باشد تخم اوليه ابتداى پائيز و شخم ثانويه و تسطيح قبل از کاشت انجام مى‌شود.
هدف نهائى و اساسى از آماده‌سازى زمين براى کشت عبارت از تهيه يک بستر مناسب براى استقرار و رشد بذر است. يک بستر مطلوب عبارت است از خاک نرم و مسطح که ماشين‌آلات بتوانند بذر را در يک عمق مناسب و به‌طور يک‌دست کشت کنند و تماس بين بذر و خاک برقرار شود. از انجام عمليات اضافى بايد پرهيز نمود، زيرا ممکن است باعث فرسايش و تخريب خاک شود. بعد از شخم نيز بايد از حداقل عمليات استفاده کرد تا از فشردگى زياد خاک جلوگيرى شود.
زمان کاشت سويا
حداقل حرارت خاک براى جوانه‌زدن و سبز شدن سويا حدود ۱۵ درجه سانتى‌گراد و دماى مطلوب آن حدود ۳۰ درجه سانتى‌گراد است. اما غير از درجه حرارت، عوامل ديگرى در تعيين تاريخ کاشت مؤثر هستند که عبارتند از: نوع رقم، زمان برداشت کشت قبلى (اگر به‌عنوان محصول دوم کشت شود)، شرايط اقليمى منطقه و فتوپريود. به‌طور کلى بهترين تاريخ کشت سويا براى هر منطقه و ارقام مورد نظر بايد با انجام آزمايشات مشخص گردد. زمان تقريبى کاشت اين گياه به‌عنوان محصول مستقل بهاره در نواحى معتدل تا سرد کشور از نيمه ارديبهشت تا اواسط خرداد است. چنانچه به‌عنوان کشت دوم در نظر گرفته شود، بسته به‌ زمان برداشت محصول قبلى از اواسط ارديبهشت تا اواسط تيرماه به کشت آن اقدام مى‌گردد. تأخير در کشت و يا کشت ديرهنگام، باعث کاهش رشد رويشى بوته مى‌شود. که براى جبران آن، فواصل بين رديف را نزديک به‌هم در نظر مى‌گيرند.
انتخاب رقم براى سويا
با توجه به وضعيت آب و هوائى منطقه و طول فصل زراعى و نيز عرض جغرافيائى ناحيه نسبت به انتخاب رقم اقدام مى‌گردد. همانطور که گفته شد ارقام سويا در ۱۴ گروه رسيدگى طبقه‌بندى مى‌شوند و از زودرس‌ترين (گرون ۰۰) تا ديررس‌ترين(گروه ۱۴) را شامل مى‌گردند. از طرفى زودرس‌ترين ارقام روز کوتاه‌ترين آنها هم مى‌باشد و ديررس‌ترين آنها، روز بلندترين رقم هست. پس با توجه به‌عرض جغرافيائى و وضعيت منطقه از لحاظ فتوپريود مى‌توان رقم مناسب را انتخاب نمود.
در کشور ما معمولاً ارقام زودرس در نواحى آذربايجان و سردسير کشت مى‌شوند. ارقام متوسط رس در نواحى شمالي، مرکزى و خراسان و ارقام ديررس در نواحى گرمسيرى همچون خوزستان کشت مى‌گردند.
روش کاشت سويا
مناسب‌ترين عمق کاشت ۵-۳ سانتى‌متر و فاصله رديف‌ها ۸۰-۴۰ سانتى‌متر مى‌باشد. هر چه رقم زودرس‌تر باشد. تراکم زيادتر مطلوب خواهد بود. در صورتيکه خاک مورد کشت، سبک باشد و مشکل سله‌بندى وجود نداشته باشد، مى‌توان سويا را به‌صورت کرتى با فاصله رديف ۴۰ سانتى‌متر کاشت.
قبل از کاشت مى‌بايست بذور سويا را آغشته به باکترى تثبيت‌کننده ازت کرد. اين عمل به‌چند طريق صورت مى‌گيرد.
– پودر باکتري: مرسوم‌ترين روش بوده و شامل مواد آلى و باکترى است که بذر سويا با اين پودر قبل از کاشت آغشته مى‌گردد.
– فرمول مايع: اين فرمول شامل مايعى است که باکترى‌ها در آن معلق بوده و هم‌زمان با کشت بذر به داخل خاک ريخته مى‌شود.
– فرمول گرانول : اين فرمول، همراه با حشره‌کش در زمان کاشت به داخل خاک افزوده مى‌شود.
– بذور آغشته شده: اين فرمول تنها شامل رايزوبيوم بوده که قبل از کاشت، بذور را به آن آغشته نموده و سپس اقدام به کشت مى‌نمايند.
عمليات کشت در روش کرتى با بذر کار غلات و در ورش رديفى با رديف کار ذرت يا رديف کار چغندرقند انجام مى‌گيرد. به‌طور کلى ميزان بذر مصرفى و تراکم کاشت بسته به نوع رقم، شرايط اقليمى و هدف توليد از ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار بوته در هکتار (۵۰ تا ۱۰۰ کيلوگرم در هکتار متفاوت است)
اهميت غذايي و صنعتي سويا
سويا مهم‌ترين گياه خانواده بقولا‌ت در توسعه تمدن‌هاي چين، كره و ژاپن بوده است. در ابتدا سويا براي توليد روغن كشت شد. از گياه سويا مي‌توان به عنوان مرتع، علوفه خشك، كود سبز يا علوفه تازه استفاده كرد. دانه‌هاي سويا ارزش غذايي زيادي دارند و در صنايع غذايي زيادي از آن استفاده مي‌شود. از بخش‌هاي مختلف دانه، از روغن آن در ساخت محصول صنعتي بهره‌برداري مي‌شود كه كنجاله سويا نيز در تغذيه دام‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. بعضي از مهم‌ترين موارد مصرف سويا در جدول شماره آمده است.
جدول 2-1 مهم‌ترين موارد مصرف سويا در صنعت، غذای انسان و تغذیه دام
صنایعغذای انسانتغذیه دامصابونآردخوراک سویاپلاستیک و مشمعشیرینیکنجاله روغن سویاکلیسیرینمارگاریندانه دست نخوردهلباس روغنیروغن نباتی و روغن سالادعلوفه خشکروغن جلاء و لعابشیرگیاهیسیلولاستیک مصنوعیلوبیای سرخ کردهمرتعنرم کننده ها و مواد مرطوب کنندهسس سویا و کوکاچسپ و حشره کش هاشکلات و غذای صبحانهرنگ و جوهر چاپگوشت مصنوعی
مصارف و اقتصاد فرآورده‌هاي سويا
مسأله اقتصاد صنعت سويا بسيار پيچيده است اما در مجموع سه بازار عمده براي دانه، روغن و كنجاله وجود دارد. روغن سويا يكي از اجزاي اصلي بازار روغن خوراكي است و براي خوراك انسان به شكل‌هاي مختلف به‌ خصوص مارگارين و روغن جامد فراوري مي‌شود كه از اين نظر با ساير روغن‌هاي نباتي رقابت مي‌كند. كنجاله سويا به عنوان يك منبع پروتييني براي اختلا‌ط با ساير خوراك‌هاي دام و مرغ هم مورد تقاضاست.
سويا براي خوراك انسان به موارد متفاوت ديگري تبديل مي‌شود كه البته مقدار آنها ناچيز است و تأثير چنداني بر قيمت سويا ندارد، قيمت سويا در منطقه و جهان در مجموع تحت تأثير تقاضا براي روغن و كنجاله است. كنجاله سويا در تغذيه مرغ و دام به عنوان پروتيين مصرف مي‌شود. ميانگين توليد كنجاله در حدود 79 درصد كل توليد دانه سويا بوده كه مقدار پروتيين آن حدود 50 درصد است. كنجاله سويا به عنوان يك منبع پروتييني مانند كنجاله پنبه‌دانه، آشغال گوشت، پودر ماهي و گلوتن حدود 10 درصد نياز حيوان به پروتيين را تأمين مي‌كند. روغن سويا يك روغن خوراكي است كه پس از تصفيه، در توليد فرآورده‌هاي گوناگون براي تغذيه انسان مصرف مي‌شود. دانه سويا حاوي 18 درصد روغن بوده كه مصارف اصلي در شكل روغن مايع براي آشپزي، سالا‌د، مارگارين و روغن جامد است. مقدار كمي نيز در تهيه بعضي از رنگ‌ها، روغن جلا‌ و رزين مصرف مي‌شود.
جدول 2-2 سطح زیر کشت سویا در عمده ترین کشورهای تولید کننده در سال ها 2006-1999 واحد:هکتار
جدول 2-3 میزان تولید سویا در ده کشور عمده تولید کننده در سال های 2006-1998 واحد:هکتار
سويا براي خوراك انسان به موارد متفاوت ديگري تبديل مي‌شود كه البته مقدار آنها ناچيز است و تأثير چنداني بر قيمت سويا ندارد، قيمت سويا در منطقه و جهان در مجموع تحت تأثير تقاضا براي روغن و كنجاله است. كنجاله سويا در تغذيه مرغ و دام به عنوان پروتيين مصرف مي‌شود. ميانگين توليد كنجاله در حدود 79 درصد كل توليد دانه سويا بوده كه مقدار پروتيين آن حدود 50 درصد است. كنجاله سويا به عنوان يك منبع پروتييني مانند كنجاله پنبه‌دانه، آشغال گوشت، پودر ماهي و گلوتن حدود 10 درصد نياز حيوان به پروتيين را تأمين مي‌كند. روغن سويا يك روغن خوراكي است كه پس از تصفيه، در توليد فرآورده‌هاي گوناگون براي تغذيه انسان مصرف مي‌شود. دانه سويا حاوي 18 درصد روغن بوده كه مصارف اصلي در شكل روغن مايع براي آشپزي، سالا‌د، مارگارين و روغن جامد است. مقدار كمي نيز در تهيه بعضي از رنگ‌ها، روغن جلا‌ و رزين مصرف مي‌شود.
جدول 2-4 متوسط عملکرد سویا در ده کشور عمده تولید کننده طی سال های 2006- 1998 واحد:هکتار
جدول 2-5 سطح زیر کشت سویا در هر یک از استان های کشور (1385-1373) واحد:هکتار
جدول 2-6 میزان تولید سویا در هر یک از استان های کشور (1385-1373)واحد:هکتار
جدول 2-7 عملکرد تولید سویا در کشور بین سال های (1385-1373) واحد:هکتار
سويا به عنوان يك منبع توليد روغن با ساير گياهان روغني مانند خرما، آفتابگردان، بادام زميني، پنبه دانه، كلزا، نارگيل و زيتون در رقابت است. قيمت روغن سويا بيش از قيمت كنجاله يا دانه سويا متغير بوده و متأثر از ميزان ذخيره و موجودي سوياست. مصرف فرآورده‌هاي سويا يعني كنجاله و روغن تابع يكديگر نبوده و قيمت آنها در بازار به طور مستقل تغيير مي‌كند و تحت تأثير وضعيت توليد از نظر روغن يا پروتيين سوياست. مصارف ديگر سويا به خصوص در امر تغذيه از اهميت كمي برخوردار بوده و اثر ناچيزي بر قيمت سويا دارند.
تحولا‌ت سطح زيركشت سويا در جهان
سطح زيركشت سوياي جهان در سال 2006 حدود 79410495 هكتار بوده است. به طور كلي ميزان سطح زيركشت اين محصول از سال 1991 به بعد افزايش داشته است. در سال گذشته ميلا‌دي، آسيا 5/23 درصد، آمريكاي شمالي 3/42 درصد، آمريكاي جنوبي 31 درصد، اروپا 8/1 درصد، آفريقا 2/1 درصد و اقيانوسيه كمتر از 1/0 درصد از سطح زيركشت جهاني را به خود اختصاص داده‌اند. از ميان كشورهاي عمده توليدكننده سويا، ‌آمريكا مقام اول را داراست و پس از آن برزيل، چين، آرژانتين و هند در رتبه‌هاي بعدي قرار مي‌گيرند.
تغييرات توليد در كشورهاي عمده توليدكننده
كل توليد جهاني سويا در سال 2006 حدود 179917302 تن بوده است. با وجود افزايش سطح زيركشت در سال 2006 نسبت به سال قبل آن، به دليل كاهش نسبي متوسط عملكرد در سال يادشده، توليد جهاني به ميزان 17/3 ميليون تن افزايش يافته است. براساس آمارها، توليد جهاني سويا در سال‌هاي پاياني دهه 90 نسبت به ابتداي آن حدود 8/42 درصد افزايش يافته و پيش‌بيني مي‌شود كه توليد و تجارت سويا در سال آينده به 180 ميليون تن برسد. از كل توليد جهاني سويا در سال 2005، حدود 7/48 درصد در آمريكاي شمالي، 34/4 درصد در آمريكاي جنوبي، 6/14 درصد در آسيا، 7‌/1 درصد در اروپا، 6/0 درصد در آفريقا و كمتر از 1/0 درصد در اقيانوسيه توليد شده است. در مقايسه عمده‌ترين كشورهاي توليدكننده سويا نيز در سال 2005 آمريكا با توليد بيش از 4/73 ميليون تن مقام اول را داشته است و پس از آن كشورهاي برزيل، آرژانتين و چين در رده‌هاي بعدي قرار دارند.
بررسي روند عملكرد سويا در جهان
در سال 2006 متوسط عملكرد جهاني سويا برابر 2260 كيلوگرم در هكتار بوده است كه نسبت به سال قبل كمي كاهش نشان مي‌دهد. با وجود اين، در سال 1990 متوسط عملكرد جهاني 1898كيلوگرم بوده كه در پايان دهه 90 اين مقدار حدود 5/13 درصد رشد داشته است. عملكرد، شاخص كارآيي بخش كشاورزي در توليد سويا بوده و از اين لحاظ ميزان آن در كشور ها و مناطق مختلف متفاوت است. مقايسه مناطق و قاره‌هاي مختلف نشان مي‌دهد كه آمريكاي شمالي داراي بيشترين ميزان متوسط عملكرد است و پس از آن به ترتيب آمريكاي جنوبي، اقيانوسيه، اروپا، آسيا و آفريقا قرار دارند.
سطح زيركشت سويا در ايران
در سال زراعي 1385 سطح زيركشت سويا در ايران حدود 74461 هكتار بوده است. از نظر پراكنش جغرافيايي اين محصول، بيش از 90 درصد از اراضي زيركشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان قرار دارد. بنابراين وضعيت تناوب اراضي و به طور كلي الگوي كشت سالا‌نه در اين دو استان نقش عمده‌اي در تعيين ميزان سطح زيركشت سويا در سطح كشور دارد. براي مثال، افزايش 4/17 درصدي سطح زيركشت در بين سال‌هاي 1373 تا 1375 به طور عمده ناشي از افزايش قابل توجه آن در استان گلستان در اين سال‌ها بوده است. در سال زراعي 1385 استان‌هاي ‌مازندران 6/40 درصد، گلستان 51 درصد، لرستان 3/3 درصد و ساير استان‌ها حدود 1/5 درصد از سطح زيركشت اين محصول را به خود اختصاص داده‌اند.
تحولا‌ت توليد سويا در ايران
در سال زراعي 1385 ميزان توليد سويا در ايران حدود 141 هزار تن بوده است. ميزان توليد سالا‌نه در سال‌هاي 1373 تا 1385 نشان مي‌دهد كه روند افزايش توليد متناسب با گسترش سطح زيركشت بوده است. در بين سال‌هاي 1372 تا 1374 توليد سويا دچار كاهش شده و سپس روندي افزايشي يافته است. به طوري كه پيش از اين ذكر كرديم يكي از دلا‌يل اين امر، پراكنش جغرافيايي خاص كشت سويا در كشور است. تمركز كشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان باعث مي‌شود تا منحني توليد كشور وابستگي زيادي به ميزان توليد در استان‌هاي يادشده داشته باشد. در فاصله سال‌هاي يادشده (1374-1372) به رغم افزايش نسبي توليد در ساير استان‌هاي كشور، كاهش توليد در استان گلستان و تا حدودي در مازندران باعث افت توليد كلي كشور شده است. در سال زراعي 1385 از كل توليد سوياي كشور در استان گلستان و مازندران 97 درصد و ساير استان‌ها 3 درصد توليد شده است.
وابستگي شديد كشور ما به منابع خارجي در تأمين روغن‌نباتي موردنياز كه به حدود 90 درصد مي‌رسد، باعث شده كه سياست افزايش سطح زيركشت و افزايش توليد دانه‌هاي روغني با محوريت دانه كلزا به عنوان يكي از سياست‌هاي اساسي و راهبردي موردنظر دولت قرار گيرد و با تنظيم و تدوين طرح جامع افزايش توليد منابع روغني در كشور، نسبت به اجراي طرح‌هاي ويژه در اين زمينه اقدام شود. از اين جهت با توجه به اينكه تا رسيدن به مرز خودكفايي زماني چندين ساله را نياز داريم، مجبور به تأمين كسري حدود 90 درصدي روغن از ديگر كشورها هستيم كه در اين رابطه با توجه به الزام‌هاي قانوني، تمهيداتي انديشيده شده كه به جاي واردات مستقيم كنجاله و روغن، نسبت به واردات دانه روغني اقدام شود؛ در اين رابطه سرمايه‌گذاري‌هاي بسيار مناسبي هم در زمينه صنايع روغن‌كشي با ظرفيت مطلوب در كشور ايجاد شده است. با توجه به اينكه كشور برزيل و آمريكاي جنوبي به عنوان يكي از منابع مهم تأمين دانه‌هاي روغني و حتي روغن و كنجاله مورد توجه و طرف معامله ايران هستند، از اين رو، مي‌تواند به عنوان يكي از منابع قابل اتكا مورد توجه و بررسي قرار گيرد كه در همين رابطه محصول سويا، مورد مطالعه قرار گرفته است.
جدول 2-8 مقایسه هزینه تولید هر هکتار سویا در ایران و برزیل ارقام به ریال
در سال زراعي 1385 ميزان توليد سويا در ايران حدود 141 هزار تن بوده است. ميزان توليد سالا‌نه در سال‌هاي 1373 تا 1385 نشان مي‌دهد كه روند افزايش توليد متناسب با گسترش سطح زيركشت بوده است. در بين سال‌هاي 1372 تا 1374 توليد سويا دچار كاهش شده و سپس روندي افزايشي يافته است. به طوري كه پيش از اين ذكر كرديم يكي از دلا‌يل اين امر، پراكنش جغرافيايي خاص كشت سويا در كشور است. تمركز كشت سويا در استان‌هاي مازندران و گلستان باعث مي‌شود تا منحني توليد كشور وابستگي زيادي به ميزان توليد در استان‌هاي يادشده داشته باشد. در فاصله سال‌هاي يادشده (1374-1372) به رغم افزايش نسبي توليد در ساير استان‌هاي كشور، كاهش توليد در استان گلستان و تا حدودي در مازندران باعث افت توليد كلي كشور شده است. در سال زراعي 1385 از كل توليد سوياي كشور در استان گلستان و مازندران 97 درصد و ساير استان‌ها 3 درصد توليد شده است.

مقايسه عملكرد توليد سويا در ايران با كشورهاي عمده توليدكننده
متوسط عملكرد سويا در ايران براساس آخرين آمار (1385)حدود 1894 كيلوگرم در هكتار بوده كه نسبت به سال قبل (1384) افزايش يافته است. به طور كلي در بين سال‌هاي 1373 تا 1385 حدود 96 درصد افزايش در عملكرد توليد سويا مشاهده مي‌شود. ميان استان‌هاي كشور در سال زراعي 1385 عملكرد مهم‌ترين استان‌هاي توليدكننده (مازندران، گلستان و لرستان) نسبت به ساير استان‌ها كمتر بوده است. استان‌هاي مازندران و گلستان در فاصله سال‌هاي 1374 تا 1378 بيشترين ميزان عملكرد را داشته‌اند در حالي كه ساير استان‌ها بعد از سال 1378 روند افزايشي محسوسي را نشان داده‌اند. به لحاظ متوسط عملكرد كشور نيز پس از سال 1379، افزايش 5/11 درصدي نسبت به سال ما قبل آن ديده مي‌شود.
تعریف الگو و ترکیب کشت
▪ تامین امنیت غذایی با تکیه بر تولید از منابع داخلی و نیل به خود کفایی در محصولات اساسی
▪ ارتقاء سطح سلامت مواد غذایی، اصلاح و بهینه کردن الگوی مصرف
▪ حمایت موثر از تولید و صادرات با توجه به مزیت‌های نسبی و خلق مزیت‌های جدید
▪ ارتقاء ضریب بهره‌وری از آب در تولید محصولات کشاورزی و استفاده‌ی علمی و بهره‌برداری بهینه از سایر نهاده‌های تولید
▪ حمایت موثر از سامان‌دهی فرآیند تولید و اصلاح نظام بازار محصولات کشاورزی با هدف بهبود رابطه‌ی مبادله‌ی بخش با سایر بخش‌ها از سوی دیگر در سیاست‌های کلی نظام دربخش منابع طبیعی و منابع آب می‌خوانیم:
▪ اصلاح نظام بهره‌برداری از منابع طبیعی و مهار عوامل ناپایداری این منابع و تلاش برای حفظ و توسعه‌ی آن.



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید