دانشگاه آزاد اسلامي
واحد سمنان
پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ريزي شهری
موضوع:
بررسی نقش ویژگی های ژئومورفیک در مکانیابی مناطق بهینه به منظور احداث مجتمع های مسکونی (نمونه موردی شهر شاهرود)
استاد راهنما:
دکتر محمد رضا زند مقدم
استاد مشاور:
دانشجو:علی مسلمی
تابستان 1393

تقدیم به همسر،پدر و مادرم
خدای را بسی شاکرم که از روی کرم، همسر،پدر و مادری فداکار نصبیم ساخته تا در سایه درخت پربار وجودشان بیاسایم و از ریشه آنها شاخ و برگ گیرم و از سایه وجودشان در راه کسب علم و دانش تلاش نمایم.همسرو والدینی که بودنشان تاج افتخاری است بر سرم و نامشان دلیلی است بر بودنم، چرا که این سه وجود، پس از پروردگار ، مایه هستی ام بوده اند دستم را گرفتند و راه رفتن را در این وادی زندگی پر از فراز و نشیب آموختند. آموزگارانی که برایم زندگی، بودن و انسان بودن را معنا کردند….

سپاسگزاری
سپاس و ستایش مر خدای را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن، تابان است و انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفریدگاری که خویشتن را به ما شناساند و درهای علم را بر ما گشود و عمری و فرصتی عطا فرمود تا بدان، بنده ضعیف خویش را در طریق علم و معرفت بیازماید.
به مصداق «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق » بسی شایسته است از استاد دکتر محمد رضا زند مقدم که با کرامتی چون خورشید ، سرزمین دل را روشنی بخشیدند و گلشن سرای علم و دانش را با راهنمایی های کار ساز و سازنده بارور ساختند ; تقدیر و تشکر نمایم.

معاونت پژوهش و فناوری
فرم منشور اخلاق پژوهش
اینجانب علی مسلمی دانشجوی رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری تعهد می نمایم که اصول زیر را در انجام پایان نامه مدنظر قرار داده ام.
1-اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هرگونه پنهان سازی حقیقت.
2- اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان،حیوان، نبات) و سایر صاحبان حق.
3- اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش.
4- اصل منافع ملی: تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظرداشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
5- رعایت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داری غیرعلمی و حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع دراختیار.
6-اصل راز داری: تعهد به صیانت از اسرار واطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.
7- اصل احترام: تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هرگونه حرمت شکنی.
8- اصل ترویج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
9- اصل برائت: التزام به برائت جویی از هرگونه رفتار غیرحرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیرعلمی می آلایند.
محل امضاء و تاریخ
علی مسلمی
تعهد نامه اصالت پایان نامه تحصیلی
اینجانب علی مسلمی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری که در تاریخ……………………………از پایان نامه خود تحت عنوان
بررسی نقش ویژگی های ژئومورفیک در مکانیابی مناطق بهینه به منظور احداث مجتمع های مسکونی (نمونه موردی شهر شاهرود)
با کسب نمره………………..و درجه……………………………دفاع نموده ام، بدینوسیله متعهد می شوم:
1) این پایان نامه/رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران(اعم از پایان نامه،کتاب،مقاله و….) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج نموده ام.
2) این پایان نامه/ رساله قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح، پایین تر یا بالاتر) در سایر دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3)چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و…. از این پایان نامه یا رساله را داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4) چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی: علی مسلمی
تاریخ و امضاء
چکیده
بحث مکانیابی مجتمع های مسکونی در حال حاضر از موضوعات بسیار مهم و تاثیر گذار در بحث کاربری اراضی شهری می باشد و از آنجایی که امروزه مراکز شهری از تجهیزات عمرانی بسیار پیچیده ای برخوردارند و ساختمان ها ابعاد وسیعی به خود گرفته اند و شهرها وسعت قابل توجهی یافته اند اهمیت ژئومورفولوژی شهری وقتی آشکار می شود که خسارات وارده زیاد و خارج از تحمل انسان باشد. از این رو باید قبل از ایجاد ساختمان های مطمئن و مقاوم، در مکان گزینی شهرها و انتخاب محل مناسب برای توسعه ساختمان ها مطالعات و پژوهش دقیقی صورت گیرد برخی از پدیده های ژئومورفولوژیکی نه تنها به عنوان عوامل مخرب و بازدارنده در استقرار و توسعه شهرها محسوب نمی شوند، بلکه اگر برنامه ریزان شهری آگاهی کامل از نوع و کاربرد همه جانبه ژئومورفولوژیکی این پدیده ها داشته باشند، آن ها را به عاملی مثبت در استقرار و توسعه شهرها تبدیل خواهند به علاوه برنامه ریزی های زیر بنایی شهر به دور از تاثیرات شرایط توپوگرافی نبوده و نیست زیرا توپوگرافی محل و جهت گیری ناهمواریها در مسائلی نظیر ساخت ساز شهری و یا در جابجایی جمیعت شهری نقش انکار ناپذیری دارد در این پژوهش یا استفاده از روش تحلیلی و میدانی با استفاده از آزمون مقايسه ميانگين بين دو نمونه (T-Test) ميانگين پدیده های ژئومورفیک و مکانیابی متأثر از از خدمات سازمان های مربوطه در هنگام صدور مجوز از دیدگاه کارشناسان مورد مقايسه قرار گرفته و از آنجائيكه بين ميانگين دو نمونه به لحاظ آماري اختلاف معني داري وجود دارد اين تفاوت بيان مي كند كه عدم توجه به شاخص های ژئومورفیک توسط سازمان های متولی در هنگام صدور مجوز به دليل اختلاف معنادار از شاخص استاندارد تاثيرمعناداري در روند مکانیابی مجتمع های مسکونی موفق عمل نکرده است.
واژگان کلیدی: شهر شاهرود، مکانیابی، مجتمع های مسکونی، ژئومورفیک
فهرست مطالب
فصل اول:کلیات تحقیق
1-1-بیان مساله3
1-2-اهمیت و ضرورت تحقیق3
1-3- اهداف تحقیق3
1-3-1-اهداف کلی3
1-3-1-اهداف جزئی3
1-4- سوال تحقیق3
1-5-فرضیه :3
1-6-تعریف اصطلاحات و واژه ها3
1-7- مروری بر ادبیات تحقیق3
1-8-روش شناسی تحقیق3
1-9- روش‌ها و ابزار تجزيه و تحليل داده‏ها:3
فصل دوم:مبانی نظری تحقیق
2-1-شهر3
2-2-مادر شهر (METROPOLIS) و کلان شهر (MEGALAPOLIS)3
2-3-مکانیابی3
2-4-هدفهای مسائل مکان یابی3
2-4-1-هدف های کششی3
2-4-2-هدفهای فشاری3
2-4-3-هدفهای متعادل3
2-4-4-اشتباه های متداول در مکان یابی3
2-5- معیارهای بهینه در مکان یابی کاربری های شهری3
2-5-1- سازگاری3
2-5-2- آسایش3
2-5-3- کارآیی3
2-5-4- مطلوبیت3
2-5-6-سلامتی3
2-6- تئوری های رایج در مکان یابی مجتمع های بزرگ مسکونی3
2-6-1- تئوری سیستمی3
2-6-2- تئوری مکان مرکزی3
2-6-3-تئوری جاذبه یا تئوری ویلیام رایلی3
2-7- مدل های رایج در مکان یابی کاربریی ها3
2-7-1-فرایند تحلیل سلسله مراتب AHP3
2-7-2-سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)3
2-7-3- سیستم اطلاعات جغرافیایی ، قابلیت و کاربرد آن3
2-8-سيستم ژئومورفيك3
2-9-مطالعات ژئومورفيك3
2-10-پاسخ پيچيده و آستانه ها3
2-11-مقياس ژئومورفيك3
2-11-1- مقياس زماني3
2-11-1-1-زمان چرخه اي3
2-11-1-2-زمان درجه بندي شده3
2-11-1-3-زمان يكنواخت3
2-12-مقياسهاي مكاني ( فضايي )3
2-13-سيستم هاي ژئومورفيك3
2-13-1-سيستم يخچالي3
2-13-1-1-فرآيندهاي سيستم فرسايش يخچالي3
2-13-2-لندفرم هاي سيستم فرسايش يخچالي3
2-13-3- سيستم بادي3
2-13-4-اشكال و فرايند سيستم بادي3
2-13-5- سيستم رودخانه اي3
2-14-ويژگي هاي سيستم رودخانه اي از لحاظ انرژي3
2-15- سيستم دامنه اي3
2-15-1-فرآيند ها يا حركات دامنه اي ; جابجايي مواد بر روي دامنه3
2-16- سيستم ساحلي3
فصل سوم:شناخت محدوده مورد مطالعه
3-1-تقسيمات سياسي3
3-2- موقعيت جغرافيايي:3
3-3- خصوصیات اقلیمی3
3-3-1- عوامل اقلیمی3
3-3-2- اقلیم،انسان ومنطقه آسایش3
3-3-3- دما3
3-3-5- باد و فشار هوا3
3-4-پوشش گياهي3
3-4-2-مراتع3
3-5- زمين‌شناسي3
3-6-وضعيت خاک3
3-7-منابع آب و خاک3
3-7-1-منابع آب3
3-7-1-1-منابع آب شرب3
3-7-2-2- منابع آب کشاورزی3
3-8-بهره برداري از منابع آب زيرزميني3
3-8-1- مصارف آب زيرزميني3
3-9-پوشش برق روستايي3
3-10- تأسيسات دفع فاضلاب3
فصل چهارم:بررسی شاخص های اصلی در مکان یابی مجتمع های مسکونی
4-1- روش تحقیق :3
4-2- نوع و نحوه گردآوری داده ها :3
4-3- تعداد نمونه ها و نحوه نمونه گیری :3
4-4- روش تجزیه و تحلیل داده ها :3
4-5-مراحل انجام يك آزمون فرض آماري3
4-6- جامعه آماری3
4-7-اهمیت مطالعات ژئومورفیک3
4-8- واحدهاي ناهمواري و انواع شهرها3
4-9- شهرهاي كوهستاني3
4-10- شهرهاي پايكوهي3
4-11- شهرهای جلگه و دشت3
4-12- شهر های ساحلی3
4-13-شهرهای دره ای3
4-14- شهرهای مستقر در فرورفتگی ها3
4-15-يافته هاي توصيفي3
4-15-1- يافته هاي توصيفي:3
4-15-1- 1-گروه كارشناسان :3
4-15-1-1-1- توزیع جغرافیایی :3
4-15-1- 1 -2- ساختار سني :3
4-15-1-1-3- پست سازماني :3
4-15-1-1-4- سابقه خدمت در سازمان :3
4-15-1-1-5-مدرك تحصيلي :3
4-15-1-1-6- حقوق و مزايا :3
4-15-1-1- 7-تعداد کارشناسان بومي ادارات مربوطه :3
4-15-1-1-8- استقرار کارشناسان بر اساس نوع تخصص :3
4-15-1-1-9- درجه خبرگي :3
4-16-2 – گروه بهره برداران ساختمانی :3
4-16-2-1- سابقه فعاليت در امر ساختمانی :3
4-16-2-2- ميزان تحصيلات :3
4-16-2-3- سن :3
4-17-بخش سوم پرسش نامه3
4-17-1-آیا در هنگام شروع ساخت و ساز مجتمع های مسکونی در شروع کار از سازمان های مربوطه در هنگام صدور جواز نقشه پهنه بندی خطر زلزله محل ساخت ارائه می شود؟3
4-17-2-آیا پدیده هایی همچون، حرکات دامنه ای (لغزش، ریزش، خزش) به عنوان عوامل بازدارنده در ساخت و ساز مجتمع های مسکونی در طول دوره فعالیت شما عمل کرده است.3
4-17-3-آیا در ساخت مجتمع های مسکونی در قسمت شمالی شهر شاهرود با توجه به نزدیکی به محدوده خط گسل الزامات مربوط به رعایت حدود خط گسل در مکان یابی مورد توجه قرار می گیرد؟3
4-17-4-آیا مسیل ها چه از نوع فصلی و از نوع دائمی در قسمت های شمالی شهر شاهرود به عنوان یک عامل مهم و بازدارنده در مکان یابی مجتمع های مسکونی نقش ایفا نموده اند؟3
4-17-5- آیا دامنه های شمالی منطقه مورد مطالعه به عنوان منطقه مهم در مکانیابی مناطق مستعد جهت ساخت و ساز مجتمع های مسکونی می باشد؟3
4-18-کارشناسان ادارات و سازمان های دخیل در مکانیابی مجتمع های مسکونی3
فصل پنجم:آزمون فرضیات، نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1-مقدمه3
5-2- آزمون فرضيات3
5-2-1- آزمون فرضيه اول3
5-2-2- آزمون فرضيه دوم:3
5-2-2-1- تبيين رابطه بين پدیده های ژئومورفیک و توسعه بهینه مناطق مسکونی3
5-3-نتیجه گیری و پیشنهادات3

فهرست جداول
جدول2-1-نظم و ترتيب زماني در رده بندي شكل هاي زمين3
جدول 2-2- انواع حرکات دامنه ای بر حسب سرعت و حجم3
جدول 3-1 – تقسیمات سیاسی شهرستان شاهرود در سال 13903
جدول 3-2- حدود آسایش ا نسان در سرعت های مختلف باد3
جدول 3-3- ميانگين روزانه دمای هوا در ايستگاههای هواشناسی ناحيه میامی3
جدول 3-4- روند تغییرات شاخص های و حداقل مطلق دما در ايستگاههای شاخص ناحيه شاهرود3
جدول 3-5- توزيع بارندگی ماهانه و فصلی در ايستگاه هواشناسی شهرستان شاهرود3
جدول3-6-ميزان بهره برداري ازمنابع آب زيرزميني در ناحيه شاهرود به تفكيك نوع منبع و شهرستان سال 81-13803
جدول 3-7-تعداد منابع و ميزان بهره برداري ازآبهاي زيرزميني ناحيه به تفكيك نوع منبع و شهرستان3
جدول 3-8-مشخصات پستهاي 63 كيلو ولتي بهره برداري شده تاپايان سال 13813
جدول 3-9-تعداد مشتركين برق به تفكيك شهرستان هاي ناحيه در سال 13813
جدول 3-10-فروش انرژي برق به تفكيك شهرستانهاي ناحيه در سال 13813
جدول 4-1-شاخص های کاربردی در مکان یابی مجتمع های مسکونی3
جدول 4-2- توزيع اداری گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-2- توزيع سني گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-3- توزيع پست سازماني گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-4- توزيع سابقه خدمت در سازمان گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-5-توزيع مدارك تحصيلي گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-6- توزيع حقوق و مزاياي گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-7- توزيع افراد بومي و غیر بومی گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-8- توزيع داشتن تخصص گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-9-: توزيع خبرگي گروه نمونه (كارشناسان)3
جدول 4-10-توزيع سابقه فعاليت در امر ساخت مجتمع های مسکونی گروه نمونه (بهره برداران)3
جدول 4-11- توزيع ميزان تحصيلات در گروه نمونه (بهره برداران)3
جدول 4-12- توزيع سن در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول 4-13- توزيع فروانی در مورد اطلاعات زمین لرزه ایی منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول 4-14- توزيع فروانی در مورد پدیده هایی همچون حرکات دامنه ای در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول 4-15- توزيع فروانی در مورد رعایت خط گسل و حریم آن در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول 4-16-توزيع فروانی در مورد مسیل های شمال شهر به عنوان عامل مهم در مکان یابی مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول 4-17- توزيع فروانی در دامنه های شمالی شهر شاهرود به عنوان مکان مناسب جهت توسعه مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
جدول شماره4-18-اهمیت پدیده های ژئومورفیک در مکان یابی مجتمع های مسکونی و اهمیت نمود آن قبل و بعد از ساخت3
جدول 5-1- نتايج مقايسه ميانگين پدیده های ژئومورفیک و مکانیابی بر اساس آزمون T وابسته3
جدول2-5-رابطه بین پدیده های ژئومورفیک و توسعه مناطق بهینه مسکونی3
فهرست نمودار
نمودار 3-1- هایترگرام ایسگاه محدوده مورد مطالعه در سال 13923
نمودار 3-2- هایترگرام ایسگاه محدوده مورد مطالعه در سال 13923
نمودار 3-3- ميانگين روزانه دمای هوا در ايستگاههای هواشناسی شاهرود3
نمودار 3-4- روند تغییرات شاخص های و حداقل مطلق دما در ايستگاههای شاخص شاهرود3
نمودار 3-5- توزيع بارندگی ماهانه و فصلی در ايستگاه هواشناسی شهرستان شاهرود3
نمودار3-6–جهت و سرعت بادها ایستگاه شاهرود(گلباد 20 ساله)3
نمودار4-1-بررسی دیدگاه های کارشناسان و بهره بردارن در طیف لیکرت3
نمودار 4-2- توزيع اداری گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-3- درصد اداری گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-4-توزيع سني گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-5- توزيع پست سازماني گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-6- توزيع سابقه خدمت در سازمان گروه نمونه(كارشناسان)3
نمودار 4-11- توزيع داشتن تخصص گروه نمونه (كارشناسان)3
4-12- درصد توزيع داشتن تخصص گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-13-توزيع خبرگي گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار 4-14- درصد توزيع خبرگي گروه نمونه (كارشناسان)3
نمودار4-15- توزيع سابقه فعاليت در امر ساخت مجتمع های مسکونی گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار4-16-:درصد توزيع سابقه فعاليت در امر ساخت مجتمع های مسکونی گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-17- توزيع ميزان تحصيلات در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-18- توزيع سن در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-19-درصد توزيع سن در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-20-: توزيع فروانی در مورد اطلاعات زمین لرزه ایی منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-21- درصد توزيع فروانی در مورد اطلاعات زمین لرزه ایی منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-22- توزيع فروانی در مورد پدیده هایی همچون حرکات دامنه ای در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-23-درصد توزيع فروانی در مورد پدیده هایی همچون حرکات دامنه ای در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-24- توزيع فروانی در مورد رعایت خط گسل و حریم آن در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-25-درصد توزيع فروانی در مورد رعایت خط گسل و حریم آن در منطقه مورد مطالعه در گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-26- توزيع فروانی در مورد مسیل های شمال شهر به عنوان عامل مهم در مکان یابی مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-27- درصد توزيع فروانی در مورد مسیل های شمال شهر به عنوان عامل مهم در مکان یابی مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-28- توزيع فروانی در دامنه های شمالی شهر شاهرود به عنوان مکان مناسب جهت توسعه مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
نمودار 4-29-درصد توزيع فروانی در دامنه های شمالی شهر شاهرود به عنوان مکان مناسب جهت توسعه مجتمع های مسکونی در منطقه مورد مطالعه گروه نمونه (بهره برداران ساختمانی)3
فهرست نقشه ها
نقشه شماره 3-1- موقعیت شهر شاهرود در مقیاس استانی، شهرستان، شهر3
نقشه شماره3-2- خطوط ارتفاعی و توپوگرافی محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-3- نقشه هم اقلیم محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-4- نقشه هم دما محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-5- نقشه هم بارش محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-6- نقشه هم تبخیر محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-7- نقشه پوشش گیاهی محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-8- نقشه زمین شناسی محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-9-گسلهای محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-10-پهنه بندی خطر زلزله در محدوده مورد مطالعه3
نقشه شماره3-11- نقشه شبکه های هیدرولوژی محدوده مورد مطالعه3
مقدمه
امروزه برای رسیدن به توسعه پایدار شهری یکی از موارد بیار مهمی که باید همواره مورد توجه قرار داد بحث آینده نگری در مباحث توسعه شهری و ساخت ساز های شهری می باشد و چگونگی توجه به مناطق حساس و پر خظر از جمله الزامات مربوط به بحث توسعه پایدار شهری می باشد در کشور های جهان سوم از جمله ایران مهاجرت های بی رویه روستایی و رشد لجام گسیخته این مجموعه در شهرهای میانی سبب شده است تا سیر ساخت ساز رشد بسیار زیادی را در پیش بگیرد و ضوابط ساخت ساز شهری بدون توجه به عوامل زمین ساختی صورت گرفته و در عین این مباحث ملموس توسعه مسکونی در نقاطی که با خطر بالا در بحث شرایط زمین ساختی رخ داده است به مرحله اجرا و بهره برداری برسد اگر این عوامل زمین ساختی به عنوان محدوده های خطر و در یک کلیت به عنوان پهنه های خطر به سازمان های مربوط ابلاغ نشود و جلوگیری از ساخت و ساز های مخرب از نوع زمین ساختی به عمل نیاید در آینده نه چندان دور ضریات جبران ناپذیری بر پیکره شهرها از جمله شهرهای میانی وارد خواهد ساخت بر همین اساس باید الزامات مربوط به ساخت و ساز در روند کلی باید در یک نقشه پهنه بندی خطر با تاکید بر عوامل ژئومورفیک ارائه شده و هنگام ساخت و ساز باید با توجه به این نقشه جواز ساخت صادر شود از این رو باید در بحث برنامه ریزی و ساخت مجتمع های مسکونی دقت بسیار زیادی به بحث مکانیابی شود از این رو باید تمامی آیتم ها در مکانیابی ارائه شود تا یک دور نمایی خوب را تصویر نماید و در توسعه پایدار ساخت و ساز و در نهایت توسعه پایدار شهری نقش مهم را ایفا نماید.
1-1-بیان مساله
مساله تعیین مکان مناسب زندگی برای تصمیم گیران حوضه شهری یکی از مسائل مهم در برنامه ریزی کلان و استراتژی های آینده شهرها محسوب می گردد(زارعی، 2،1390) از آنجایی که امروزه مراکز شهری از تجهیزات عمرانی بسیار پیچیده ای برخوردارند و ساختمان ها ابعاد وسیعی به خود گرفته اند و شهرها وسعت قابل توجهی یافته اند و این که در حاشیه اکثر شهرها تاسیسات صنعتی و کارخانجات متعددی به عنوان پدیده ای ضروری توسعه یافته اند. بنابراین، کوچک ترین مسا محه و اشتباه در شرایط کنونی ممکن است خسارات جبران ناپذیری را به بار آورد(زمردیان،6،1383) اهمیت ژئومورفولوژی شهری وقتی آشکار می شود که خسارات وارده زیاد و خارج از تحمل انسان باشد. سیل اگر در گذشته خانه ای ساده و کپری را خراب می نمود، اثاث بسیار مختصری و ساده زندگی انسان ها را خراب می کرد اما امروزه به لحاظ گستردگی شهرها و پیچیدگی زندگی مدرن و توسعه تاسیسات شهری .. خسارات جبران ناپذیری را به بار می آورد از این رو باید قبل از ایجاد ساختمان های مطمئن و مقاوم، در مکان گزینی شهرها و انتخاب محل مناسب برای توسعه ساختمان ها مطالعات و پژوهش دقیقی صورت گیرد.(نادر صفت،191،1379) مطالعه فضای فیزیکی از مهم ترین وظایف برنامه ریزان شهری است و باید قبل از هر مطالعه دیگری صورت گیرد زیرا برنامه ریزی بعدی بر مبنای این مطالعه انجام می شوددر مطالعه فیزیکی شهرها باید شرایط ژئومورفولوژیکی، آ ب و هوایی، هیدرولوژیکی، زمین شناسی، مطالعات لرزه خیزی، فرونشست ها و ریزش ها توجخ و ارتباط و تاثیر متقابل این پدیدها بر یکدیگر بررسی شود(رجایی،276،1373) البته باید توجه داشت که برخی از پدیده های ژئومورفولوژیکی نه تنها به عنوان عوامل مخرب و بازدارنده در استقرار و توسعه شهرها محسوب نمی شوند، بلکه اگر برنامه ریزان شهری آگاهی کامل از نوع و کاربرد همه جانبه ژئومورفولوژیکی این پدیده ها داشته باشند، آن ها را به عاملی مثبت در استقرار و توسعه شهرها تبدیل خواهندساخت و استفاده بهینه و معقول از آنها به عمل خواهند آورد. به طور کلی ژئو مورفیک و توپوگرافیک یک مکان جغرافیایی نه تنها در پراکندگی و یا تجمع فعالیت های انسانی موثر است، بلکه در نهایت یکی از عوامل موثر در شکل و سیمای فیزیکی ساخت های فضایی نیز به شمار می آید. به علاوه برنامه ریزی های زیر بنایی شهر به دور از تاثیرات شرایط توپوگرافی نبوده و نیست زیرا توپوگرافی محل و جهت گیری ناهمواریها در مسائلی نظیر ساخت ساز شهری و یا در جابجایی جمیعت شهری نقش انکار ناپذیری دارد(زمردیان، 7،1383) بعد از جنگ جهانی دوم، در اغلب موضوعات جغرافیای طبیعی، از جمله شاخه ژئومورفولوژی و نقش آن در مکان گزینی و توسعه شهرها و سایر سکونت گاههای انسانی، مطالعات زیادی صورت گرفت و روش های نوین و نگرش های پیشرفته ای اعمال گردید که کارایی این علم را هر چه بیشتر بالا برد و آن را در ردیف علوم آکادمیک و کاربردی مطرح ساخت در حال حاضر انگلستان از نظر کاربرد ژئومورفولوژی، در بسیاری از زمینه ها از جمله کاربرد ژئومورفولوژی در طرح های توسعه شهری، به پیشرفت های زیادی نائل آمد و اعتبار این شاخه از جغرافیا روز به روز افزایش پیدا کرده است(رجایی،1382،23) علی رغم اهمیتی که مطالعات ژئومورفولوژیکی در برنامه ریزی توسعه شهری دارد، بررسی ها نشان می دهد برنامه ریزان شهری در ایران، کم تر به این موضوع پرداخته اند و یا در قالب مطالعات زمین شناسی به صورت کلیشه ای از این مبحث عبور کرده اند اما در سال های اخیر به دنبال فعالیت فرآیند ژئومورفولوژیکی در محدوده سکونت گاههای انسانی که به منطور جلوگیری از واردآمدن خسارات ناشی از این فرآیند ها صورت گرفته، نوید آن را دارد که در طرح های توسعه شهری به مطالعات ژئومورفولوژیکی توجه بیشتری صورت بگیرد(نجفی،1388،4) شهر شاهرود از جمله شهرهای کویری ایران است که پدیده های ژئومورفولوژیکی در آن بعضا توسعه شهری را با مشکلات بسیار زیادی مواجه کرده است و نادیده گرفتن عوامل ژئومورفولوژیکی در محدوده شهری مسکلات بسیار زیادی را در بحث سرمایه گذاری و مکان یابی نادرست مجتمع های مسکونی به وجود آورده است و در فرآیند این تحقیق سعی بر آن خواهیم داشت که عوامل مهم ژئومورفولوژیکی در مکان یابی مناطق بهینه به منطور احداث مجتمع های مسکونی را شناسایی کنیم.
1-2-اهمیت و ضرورت تحقیق
اگر واژه ژئوموفولوژی اساس مطالعات شهری را از پروفسور رامشت استاد ژئومورفولوژی ایران پذیرا باشیم اهمیت و ضرورت انجام چنین تحقیقی بیش از پیش برایمان آشکار خواهد شد بر همین اساس در این نوع مطالعات سعی خواهد شد به ضرورت این علم توجه بسیارزیادی شود به طوری که عدم توجه به مطالعات ژئومورفولوژیکی در هر مرحله از توسعه شهری و ساخت ساز ضربات و خسارات مالی بسیار زیادی به همراه خواهد داشت بر همین اساس سعی شده است در مطالعات مربوط به مکان یابی به منظور احداث مجتمع های مسکونی شهر شاهرود ابتدا پدید های ژئومورفیک شناسایی شده و نقش آن را در مکان یابی و با استفاده از روش های مختلف و مرسوم در ادبیات برنامه ریزی ژئومورفولوژی به کار بگیریم از سوی دیگر با شناسایی این پدیدها می توان با این سیاست که ویژگی های ژئومورفیک همیشه ناسازگار با سیاست های توسعه شهری نیستند در صدد سازگاری و استفاده از توان های آنها در راستا توسعه شهری گام موثر بر داریم به طور خلاصه اهمیت و ضرورت این تحقیق در دو شماره زیر خلاصه می شود.
1- شناسایی پدیده های ژئومورفیک و توجه به آنها در مکان یابی مجتمع های مسکونی و توسعه شهری.
2- استفاده از پتانسیل ها و فرصت های پدیده های ژئومورفیک در راستا سیاست ها و اهداف توسعه شهری.
1-3- اهداف تحقیق
1-3-1-اهداف کلی
– بررسی ویژگی های ژئومورفیک در مکان یابی مناطق بهینه به منظور احداث مجتمع های مسکونی
1-3-1-اهداف جزئی
1-شناسایی مشکلات ناشی عدم برنامه ریزی در این حیطه، توسط سازمان های مربوط
2-نبود الگو تطبیقی برای مطالعات پدیده های ژئومورفیک در راستا توسعه شهری
3-نبود الزامات در ساخت و ساز با توجه به مطالعات پدیده های ژئومورفیک
4-نقش و اهمیت مطالعات ژئومورفیک در مکان یابی مجتمع های مسکونی
5- رسیدن به یک الویت بندی پدیده های ژئومورفیک در شهر شاهرود
1-4- سوال تحقیق
1-آیا پدیده های ژئومورفیک در مکان یابی مجتمع های مسکونی می تواند نقش موثری را ایفا نماید؟
2- آیا مطالعات پدیده های ژئومورفیک در توسعه مناطق بهینه مسکونی در منطقه مورد مطالعه از اهمیت بالایی برخوردار است؟
1-5-فرضیه :
1-به نظر می رسد پدیده های ژئومورفیک در مکان یابی مجتمع های مسکونی می تواند نقش موثری را ایفا نماید.
2-به نظر می رسد برخی پدیده های ژئومورفیک در توسعه مناطق بهینه مسکونی در منطقه مورد مطالعه از اهمیت بالایی برخوردار است
1-6-تعریف اصطلاحات و واژه ها
• مفهوم شهر
شهر یکی از قالب های فیزیکی روابط اجتماعی(اقتصادی- سیاسی) جامعه است و تغییر اتی که در روند شهرنشینی رخ می دهد تابعی است از تغییراتی که در زندگی اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی جامعه صورت می پذیرد.(شریعت زاده، 13،1374)
شهر از نظرجمعیت:به مکانی که دارای حداقل جمعیت مشخص شده باشد.در بیشتر کشورها این ملاک برای شهر قرار داده می شود.(پور احمد، 138،1384)
• ژئومورفولوژیک
اشکالی هستند که نمود انها بیشتر به صورت بیرونی می باشد و تاثیرات آنها بسته به نوع فعالتشان بسیار متغیر است به طوری که یک فعالیت ژئومورفیک می تواند خسارات بیشتر از زلزله را بر پیکره مصنوع شهرها وارد سازد(رجایی،34،1389)
• تعریف شهر بر اساس نگرش سیستمی
سیستم شهری، عبارت است از مجموعه عناصر با زیر سیستم هایی که بین آنها شبکه هایی از روابط متقابل جریان داشته و هدف آنها تحقق گونه ای از زندگی اجتماعی برای انسان ها است. به عبارت دیگر، شهر متشکل از یک سری فعالیت های انسانی است که به وسیله جریانات مردم، کالا، انرژی و اطلاعات در یک چارچوب کالبدی به همدیگر مرتبط می شوند.بنابراین با در نظر گرفتن سیستم شهری به عنوان یک کل با یک سیستم کل به هم مربوط می شوند(دانشپور، 3،1379)
1-7- مروری بر ادبیات تحقیق
مارکوز در سال 2008 تاریخ فرسایش خاک و رسوبگذاری های آبرفتی را در حوضه کوچکی از اروپا مرکزی و در ارتباط با فعالیت های بشر مورد مطالعه قرار داد و گودی(1993) نفوذ بشر را در ژئومورفولوژی بررسی نمود.
دکتر حسین نگارش استادیار گروه جغرافیا دانشگاه سیستان و بلوچستان در مقاله ای به عنوان کاربرد ژئومورفولوژی در مکان گزینی شهرها و پیامد های آن که در سال 1389 در مجله پژوهش های جغرافیایی دانشگاه تهران به چاپ رسید.کاربرد ژئومورفولوژی را در مکان گزینی، پراکندگی، حوزه نفوذ، توسعه فیزیکی، مورفولوژی شهری و امثال آن اثر قاطعی دارند و گاه به عنوان یک عامل مثبت و زمانی به عنوان عامل منفی و بازدارنده عمل می کنند در هنگام احداث شهرها باید به دینامسیم محیط طبیعی مثل سیل، زلزله، باد، گسل… توجه کافی مبذول داشت وگرنه شهر در آینده دچار مشکل خواهد شد.
طیبه احمدی، محمدی علی زنگنه اسدی، محمد حسین رامشت، اکبر مقصودی در مقاله ای تحت عنوان محدودیت ها و قابلیت های فرآیندهای ژئومورفیک در توسعه و برنامه ریزی شهر خرم آباد بوده است که در مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک سال سوم، شماره یازدهم، بهار سال 1392صص-34-19 به چاپ رسید. ویژگی های ژئومورفیک یک مکان جغرافیایی نه تنها در پراکندگی و یا تجمع فعالیت های انسانی موثر است، بلکه در نهایت یکی از عوامل موثر در شکل و سیمای فیزیکی ساخت های فضایی نیز به شمار می آید به علاوه برنامه ریزی های زیربنایی شهر به دور از تاثیرات شرایط توپوگرافی نبوده ونیست. زیرا، توپوگرافی محل و جهت گیری ناهمواری ها در مسائلی نظیر ساخت ساز شهری و یا در ارگانیسم جابه جایی جمیعت شهر و غیره نقش انکارناپذیری دارد.
عادلی و همکاران برای بررسی ژئومورفولوژی در انتخاب محل دفن زباله، از نقشه های دیجیتالی و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) استفاده نمودند.که مناسبترین مکان برای دفن زباله با کمترین تهدیدات زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی با استفاده از روش های نامبرده در جنوب شرقی بناب،7 کیلومتری ملکان در جنوب استان آذربایجان شرقی انتخاب و پیشنهاد شد.
کاظمی و همکاران در بررسی از قسمت شمالی شهر شاهرود در طرح پژوهشی که به کارفرمایی استانداری استان سمنان به مرحله انجام رسید، طی آن مطالعات بسیار گسترده ایی در بحث مکان یابی و گسترش محدوده قانونی شهر به مرحله انجام و پژوهش رسید که در نهایت الگو های توسعه به اولویت شرح گسترش از غرب، شرق، شمال و جنوب ارائه شده است.
محمدی و فیض در بررسی عناصر دامنه ای از جمله خزش لغزش و ریزش در مطالعات گسترده از رودسر به کارفرمایی اداره بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان انجام شد از این عوامل به عنوان عامل های منفی در بخش مکانیابی در سطح روستا های رودسر یاد کرد ه اند.و ایجاد دیوار های حائل و گسترش فضای سبز را در این محدوده پیشنهاد نمو ده اند.
کارل مکنی یکی از پژوهشگران مربوط به علم ژئومورفولوژی می باشد که در بررسی های به عمل آمده از شهر های کشور استرالیا به این نتیجه رسید که اصلی ترین عوامل در حوزه مکانیابی لغزش و ریزش می باشد که توجه به این موارد را از الزامات بسیار مهم بر شمرد.
پریسن هانری از ژئومورفولوژی به عنوان علم مکانیابی یاد می کند و عوامل آن را در بحث مکانیابی بسیار مهم بر میشمرد که از مهمترین آنها مخروط افکنه، مسیل ها و خزش را یاد می کند
1-8-روش شناسی تحقیق
به منظور دستیابی به اهداف تحقیق لازم است روشی برای ارزیابی پیشنهاد شده، سپس صحت و کارایی آن سنجیده شود به گونه ای که بتوان آن را در موارد مشابه نیز به کار گرفت. روش تحقیق حاضر پیمایشی و از انواع مطالعات توسعه ای و کاربردی می باشد مراحل انجام پژوهش حاضر به شرح زیر است
مرحله اول پژوهش، یعنی تدوین روش ارزیابی و کلیات مرتبط با بحث تحقیق، بحثی نظری است که لازمه موفقیت در آن، مطالعه تحلیلی و انتقادی متون تخصصی مربوط است لذا در این تحقیق روش اکتشافی استفاده می شود. طبق تعریف، در روش تحقیق اکتشافی، پژوهشگر با موضوع، مساله یا مفهوم جدیدی درگیر می شود که درباره آن شناخت کمی وجود دارد، لذا ایده پژوهش را نمی توان به خوبی تنظیم کرد.
در مرحله دوم از این تحقیق از نتایج به دست آمده از روش اکتشافی در بخش مطالعات نظری در قالب نمونه موردی در سطح شهر شاهرود به بررسی پدیده های ژئومورفیک در مکان یابی واحد های مسکونی به صورت پژوهش میدانی و با استفاده از نقشه مورد بررسی قرار می گیرد.
در بخش سوم
در این پژوهش نمونه گیری انجام می شود و این نمونه گیری از طریف تصادفی با استفاده از جدول مورگان و حجم نمونه منطقه مورد مطالعه انجام شده است نمونه گیری انواع مختلفی دارد در این تحقیق برای انتخاب نمونه از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای استفاده شده است. این طرح نمونه برداری که بیشترین کارآیی را دارد در مواقعی که اطلاعات مختلف درباره طبقه های متفاوت جامعه آماری که پارامتر های مختلف دارند ، لازم باشد انتخاب خوبی است لازم به ذکر است که از آنجائیکه احتمال می رفت که پرسشنامه های ارسالی به دلایلی ناقص تکمیل شده و در نتیجه ناچار شویم که آنها را حذف کنیم در جهت افزایش میزان دقت و اطمینان ، حجم نمونه ها با مشخص کردن یک درجۀ دقت مطلوب با توصیه استاد محترم راهنما به 293 نمونه افزایش و برآورد گردید.
از جمله آزمونهاي مورد استفاده ، آزمون ضريب همبستگي اسپيرمن بين متغيرهاي مختلف مي باشد كه بر اساس آن با توجه به خطاي مورد نظر معني داري همبستگي بين متغيرها به آماري مورد بررسي قرار مي گيرد. از اين آزمون براي محاسبه همبستگي بين متغيرهاي رتبه اي استفاده مي گردد.
1-9- روش‌ها و ابزار تجزيه و تحليل داده‏ها:
بررسی های میدانی وضیعت ژئومورفولوژیکی استقرار سکونتگاه شهر شاهرود در مورد پیشینه پدید های مربوط به پدیده ای مورفولوژیکی مرحله اصلی این تحقیق بشمار می آید. اطلاعات حاصل از مطالعات میدانی با داده ها و نقشه های توپوگرافی و زمین شناسی و عکس های هوایی منطقه و همچنین جایگاه زمین ساختی منطقه و سابقه لرزه خیزی آن مطابقت داده شده است.
2-1-شهر
شهر به عبارت ساده یک واحد اجتماعی –سیاسی ویک واحدفعالیتی فیزیکی و جمعیتی است و یا بصورت کامل تر شهر مجموعه ای از ترکیب عوامل طبیعی اجتماعی ساخته شده توسط انسان است که در آن جمعیت ساکن متمرکز شده است.در نگرش های جهانی تمایز سکونتگاه های شهری از سایر سکونتگاه ها بر ابعاد اکولوژیک شامل تراکم بالای جمعیت ، وسعت بزرگ و اشغال ساکنان شهری در بخش دوم و سوم (صنعت ، خدمات ) و در حال حاضر بخش چهارم شامل بانکداری ، هتل داری و… و همچنین بر ویژگی های اجتمایی و فرهنگی سکونتگاه های شهری ، سکونتگاه های رو ستایی تاکید میگردد.(زیاری،1374،ص77)
2-2-مادر شهر (Metropolis) و کلان شهر (Megalapolis)
مادر شهر ، شهری است که از نظر مرکزیت دولتی و فعالیت های اقتصادی یا فرهنگی بر دیگر سکونتگاه ها برتری دارد و حداقل500000 هزار نفر جمعیت داشته و این جمعیت در فاصله زمانی 45 دقیقه تا مرکز شهر زندگی می کنندو وسیله پیمودن این فاصله در دسترس اکثریت است.
در نظریه مکان مرکزی ، مادر شهر به مکانی گفته می شود که حداقل دارای یک میلیون نفر جمعیت باشد و در سلسله مراتب شهری بتواند به صورت مرکز کنترل اقتصاد جدید در آید و بر ناحیه ای دارای پنج نفر تا سی میلیون نفر جمعیت مسلط شود.
کلانشهر : شامل یک ناحیه شهری است که از چند هسته و متروپل تشکیل گردیده. ناحیه ای که در آن روستاها و شهرکهای یک مادر شهر در نتیجه توسعه وسایل ارتباطی و افزایش سرعت وسایل نقلیه ، با حومه ها و شهرک های مادر شهری دیگر پیوند میابند و از پیوند آنها یک بافت زنجیری از مادر شهر هها و شهر ها به صورت وسیع ترین شکل شهری تشکیل می شود که در اصطلاح به آن کلان شهر می گویند (شکویی، حسین،1384،ص44)
2-3-مکانیابی
مکانیابی از ابتدای استقرار انسان در زمین جهت دستیابی به منابع بهتر غذا و یافتن محل کمین در شکار و جنگ،ایجاد سرپناه و محل کار صورت گرفته است.انتخاب مکان مناسب برای یک فعالیت در…….یکی از تصمیمات پایدار برای انجام یک طرح گسترده است که نیازمند تحقیق در مکان از دیدگاه های مختلف میباشد.در مکانیابی نیاز به اطلاعات زیادی داریم و حجم بزرگی از اطلاعات جزئی برای معرفی مکانهای مختلف باید جمع آوری،ترکیب و تجزیه و تحلیل شوند تا ارزیابی صحیحی از عواملی که ممکن است در انتخاب تاثیر داشته باشند صورت پذیرد.بنابراین در مقیاس شهر مکانیابی فعالیتی است که قابلیت ها و توانایی های یک منطقه را از لحاظ وجود زمین مناسب و کافی و ارتباط آن با سایر کاربری های شهر برای انتخاب مکانی مناسب برای کاربری ها ی خاص مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد(اقبالی،1386،ص36)
مکان یابی تاثیر فراوانی در کاهش هزینه های ایجاد و راه اندازی فعالیت های مختلف دارد.به همین دلیل یکی از مراحل مهم و اثرگذار پروژه های اجرایی به شمار می رود.از سوی دیگراهمیت مکان یابی به عنوان مرحله ای تعیین کننده بخش عمده اعظمی از هزینه های احداث و سایر برنامه ریزی های اقتصادی پروژه ها را مورد توحه مدیران و تصمیم گیرنده گان نیز قرار داده است.که نتیجه آن استفاده از روشهای مختلف تصمیم گیری برای مکان یابی به روش علمی بعد از پیشرفت ریاضیات و ظهور رایانه های رایج گشته است و در چند سال اخیر کاربردهای بسیاری در کشورهای اروپایی و آمریکایی داشته است(دهقانیان،1385،ص26)
2-4-هدفهای مسائل مکان یابی
مسائل مکان یابی،هدفهای مختلفی در بر دارند.هدفها در شناسایی و اولویت بندی معیارهای تصمیم گیری در یک مسله مکان یابی و زیر معیار های آنها اهمیت و نقش مهمی دارند.در یک تقسیم بندی(درینزر 1995)،هدفهای مسائل مکان یابی با رویکرد برنامه ریزی ریاضی و بر حسب انواع تابع هدف،به سه دسته تقسیم شده اند:
2-4-1-هدف های کششی
این هدفها به نزدیکی هر جه بیشتر محل استقرار کاربری ها به استفاده کنندگان از این فضا ها و کمتر کردن مسافت دارند و شامل قدیمی ترین مسائل مکان یابی میشوند.در واقع مسائلی که تابع هدف آنها به صورت کمینه سازی است هدف های کشش دارند.
2-4-2-هدفهای فشاری
این هدف ها مسائل مکان یابی مراکز نامطلوب را در بر می گیرند و از اواخر دهه1970بوجود آمده اند.هدف در این مسائل،حداکثر کردن فاصله مراکز جدید از مراکز موجود است.مدل های که بر ای این نوع هدفها ارائه شدند بعد ها به مدل های مکان یابی مضر معروف شدند.مثال برای این هدف ها یافتن مکان مناسب برای دفن زباله که در آن،یکی از هدفها بیشینه کردن فاصله این مکان،از مناطق مسکونی است.(جعفری،1378،ص56)
2-4-3-هدفهای متعادل
هدفهای هستند که تلاش در متعدل ساختن مسافت بین کاربری ها واستفاده کننده گان از این فضاها دارند.این هدفها پیوسته ترین نوع هدفها هستند و هدف اصلی آنها دستیابی به برابری است.این هدفها بیشتر در تصمیم گیری های عمومی کاربرد دارند؛جایی که هدف برقراری عدالت بین افراد است.مانند متعادل کردن حجم کاری مراکز پلیس که سبب متعادل شدن ارائه خدمات به متقاضیان می شود.(پور ابراهیم گل کلایه ،فرقانی،1387،ص56)
2-4-4-اشتباه های متداول در مکان یابی
اشتباه در تعیین محل ضررهای جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت.عموما اشتباه در تعیین محل،هنگامی پیش می آیدکه تعریف درستی از آنچه از ما خواسته میشود در دست نباشد. ولی اشتباه های دیگری نیز وجود دارد که مدیران زیرک نیز دچار آن میشوند. برخی از این نوع اشتباه ها برای توجه بیشتر مدیران،محققان و افراد کلیدی و تصمیم گیری در مسائل مکان یابی به این شرح بیان می شوند:
-فقدان بازرسی و شرح دقیق عوامل ونیازمندی ها
– چشم پوشی از بعضی شرایط مورد نیاز و بررسی ناقص نیازمندی های طرح
– مقاومت مدیران اجرایی در انتقال به محل جدید
– توجه بیش از اندازه به هزینه های زمین و در نتیجه انتخاب زمین های ارزان یا رایگان
– بی توجهی به هزینه های حمل و نقل و عدم برآورد درست آن
– پا فشاری در منابع آنی و کوتاه مدت و بی توجهی به آینده
– عوامل محیطی از جمله فشارهای سیاسی
– خطا در به کار گیری روش ها و تکنیک های تصمیم گیری مکان یابی
– عدم اولویت(وزن دهی)متناسب با معیار های تصمیم گیری
– بی توجهی به تغییر و تحولات آینده(تهدید ها،فرصت ها،رشد تقاضا،به هم خوردن توازن مناطق و..)
-در نظر نگرفتن تغییرات سازمانی لازمه مکان یابی(پور ابراهیم گل کلایه ،فرقانی،1387،ص1)
2-5- معیارهای بهینه در مکان یابی کاربری های شهری
2-5-1- سازگاری
کاربری های که در حوزه نفوذ یکدیگر قرار می گیر ند باید از نظر سنخیت و همخوانی فعالیت با یکدیگر منطبق بوده و باعث مزاحمت و مانع انجام فعالیت یکدیگر نگردند(بحرینی،حسین.1377،ص19)
منظور از مولفه سازگاری،قرارگیری کاربری های سازگار در کنار یکدیگر و برعکس جداسازی کاربری های ناسازگار از یکدیگر است.مثلا کاربری هایی از قبیل دود،بو، صدا، شلوغی، آلودگی صوتی، کشتارگاه باید از کاربری مسکونی، آموزشی، بهداشتی، مذهبی ،فرهنگی فاصله داشته باشد.
در مقابل فعالیت های که مکمل یکدیگرند در کنار هم جایابی می شوند.کاربری های خدماتی با ترتیب اولویت همجواری نیز مشخص می شوندبرای نمونه در ضوابط مربوط به کاربری مسکونی ،کاربری های خدماتی، گذران اوقات فراغت و کاربری تفریحی مثل پارک، بهداشتی درمانی،آموزشی تجاری به ترتیب از اولویت همجواری برخوردارند.پورمحمدی،23،1384)
2-5-2- آسایش
دو مولفه فاصله و زمان مهمترین مولفه ها در مکان یابی کار بری ها هستند.این دو عامل واحد اندازه گیری اسایش محسوب میگردند،جرا که بر اثر تامین آنها سهولت دسترسی به خدمات شهری که یکی از اهداف مهم برنامه ریزی شهری است میسر می شود.
2-5-3- کارآیی
الگوی قیمت زمین شهری در مکان یابی و کارایی کاربری ها نقش مهم و اساسی دارد.هرکاربری از لحاظ اقتصادی و سرمایه گذاری تابعی از قیمت زمین و هزینه های متصور بر ان است که براساس شیوه تحلیل سودمندی هزینه تعیین می شود.(زیاری،1381،ص33)
2-5-4- مطلوبیت
منظور از مطلوبیت یعنی حفظ عوامل طبعیی، چشم اندازها،فضاهای باز،فضا های سبز،شبکه معابر،فضا های مسکونی است.در مطلوبیت شبکه راه ها،جهات بایستی طوری مکان یابی شود که عابران پیاده و سواره بیشترین لذت و دلپذیری را از مناظر شهری،حومه شهری و پیرامون شهری داشته باشند.
2-5-6-سلامتی
منظور از شهر سالم،رعایت همه کاربری ها با توجه به تراکم و سرانه مطلوب و رعایت استانداردها و معیار های سرانه است.اعمال ضوابط محیطی و بهداشتی مناسب برای کاهش آلودگی حاصل از کاربری های مختلف و رعایت استانداردهای بهداشتی برای تامین سلامتی محیط زیست انسانی یکی از اهداف مکان یابی کاربری هاست.امروزه با قرار دادن لایه های دو جداره از خطرات آلودگی صدا،واحد های مسکونی را در امان نگه می دارند.(پورمحمدی،1386ص76)یعنی امنیت و عوامل امنیتی به عنوان یکی از مولفه های مهم در



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید