دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‎نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته: جغرافیای طبیعی گرایش: اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی
عنوان:
بررسی شرایط مناسب فضاهای آموزشی و فرهنگی همساز با اقلیم
(مطالعه موردی: شهر لنگرود)
استاد راهنما:
دکتر بهمن رمضانی گورابی
دانشجو:
حسین علوی
1393-1392
سپاسگزاری
با تشکر از استاد بزرگوار جناب آقای دکتر بهمن رمضانی گورابی که در تدوین این پایان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده واینجانب از راهنمائیهای ایشان بسیار بهره برده ام.
تقدیم به
همه کسانی که در این راه مشوقم بوده اند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 بيان مساله3
1-2 هدف و انگيزه پژوهش5
1-2-1 انگيزه پژوهش5
1-2-2 اهداف تحقیق5
1-3 فرضيه هاي تحقيق6
1-4 روش تحقيق7
1-4-1 ابزار گردآوري اطلاعات7
1-4-2 روش تجزيه و تحليل اطلاعات8
1-5 جامعه آماري8
1-6 شاخص هاي اقليمي عمده پيشنهادي8
1-7 محدوديت ها8
1-8 واژه ها و مفاهیم9
فصل دوم: مرور منابع، ادبیات تحقیق و پیشینه تحقیق
2-1 برنامه ریزی فضاهای آموزشی11
2-2 فضاهای آموزشی13
2-2-1 مطلوبیت زمین مدرسه13
2-3 ساختمان مدرسه14
2-4 ویژگی های کلاس درس14
2-4-1 بررسی نور طبیعی14
2-4-2 رنگ15
2-4-3 جایگاه معلم15
2-4-4 میز و نیمکت15
2-5 نام مدرسه15
2-6 تابلو ها و کتیبه ها16
2-7 درب ورودی16
2-8 ضوابط مکان یابی و ساختن محیط های آموزشی16
2-8-1 دسترسی16
2-8-2 آسایش محیطی16
2-8-2-1 نور17
2-8-2-2 نوع نور موردنیاز19
2-9 مکان یابی و شرایط انتخاب زمین20
2-9-1 سازگاری20
2-9-1-1 سازگاری موقعیت مکانی20
2-9-1-2 کاربری های سازگار – ناسازگاری موقعیت مکانی20
2-9-2 مطلوبیت21
2-9-2-1 شرایط محیطی21
2-9-3 ظرفیت22
2-10 ایمنی واحدهای آموزشی22
2-10-1 ایمنی در مقابل سوانح طبیعی22
2-10-2 ایمنی در مقابل سوانح غیرطبیعی23
2-10-3 ایمنی در ارتباط با حوادث داخلی مدرسه23
2-11 سرانه فضاهای محوطه24
2-11-1 صف جمع و تفریق24
2-11-2 فضای بازی و ورزش24
2-11-3 فضای سبز24
2-11-4 فضای توقف وسایل نقلیه24
2-11-5 فضاهای ارتباطی غیرمفید25
2-11-6 فضاهای ارتباطی25
2-12 مساحت زمین موردنیاز برای ساختمان های آموزش یک طبقه25
2-13 مساحت زمین موردنیاز برای ساختمان های آموزشی بالای یک طبقه25
2-14 نگاهی به ویژگی های اقلیمی منطقه مورد مطالعه و رابطه آن با موضوع تحقیق25
2-14-1 نحوه تأثیر عوامل اقلیمی در رابطه با ساختار فضاهای آموزشی25
2-14-2 نحوه تأثیر عوامل اقلیمی در تعیین جهت ساختمان26
2-14-3 ویژگی های معماری بومی مناطق معتدل مرطوب26
2-14-4 فرم ساختمان در رابطه با اقلیم27
2-14-4-1 تابش آفتاب حرارت28
2-14-4-2 تشخیص مواقع گرم و سرد یک محل28
2-14-4-3 تأثیر زوایه تابش28
2-14-4-4 تاثیر سایه بان ها29
2-14-4-5 باد30
2- 14-5 تهیوه موردنیاز در اقلیم معتدل و مرطوب30
2-14-6 بارندگی و رطوبت31
2-14-6-1 راه های نفوذ رطوبت به ساختمان31
2-14-6-2 نفوذ آب باران32
2-14-6-3 تعرق32
2-14-7 روش های بهره وری از عناصر اقلیمی در کیفیت ساختمان های آموزشی33
2-15 اصول و قوانین در ساخت و سازهای ساختمان های آموزشی در اقلیم معتدل و مرطوب34
2-15-1 نیازهای حرارتی34
2-15-2 جهت استقرار ساختمان34
2-15-3 فرم کالبدی و سازماندهی پلان34
2-15-4 اندازه پنجره ها و سایبان35
2-15-5 مصالح ساختمانی و رنگ سطوح خارجی35
2-15-6 سیستم مکانیکی35
2-16 سوابق تحقيق40
فصل سوم: ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه
3-1 مقدمه45
3-2 موقعیت جغرافیایی شهر45
3-2-1 زمین شناسی46
3-2-2 توپوگرافی47
3-2-3 اقلیم47
3-2-3-1- بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی47
3-2-3 -2 بررسی داده های بارش48
3-2-4- انتخاب پایه زمانی مشترک یا دوره شاخص آماری48
3-2-5 انحراف معیار بارندگی48
3-2-6 ضریب تغییرات49
3-2-7 بارندگی ماهیانه49
3-2-8 توزیع فصلی بارش و رژیم بارندگی50
3-2-9 ضریب تغییرات ماهانه بارش51
3-2-10 رژیم حرارتی شهرلنگرود52
3-2-11 روند تغییرات میانگین ماهانه دما53
3-2-12 تغییرات روزانه و فصلی دما54
3-2-13 رژیم فصلی دما54
3-2-14 تعداد روزهای یخبندان55
3-2-15 رطوبت55
3-2-16 تبخیر56
3-2-16-1 تبخیروتعرق پتانسیل به روش تورنت وایت(etiaW htnrohT)56
3-2-17 نوع اقلیم در شهر لنگرود57
3-2-17-1 روش دمارتن اصلاح شده58
3-2-17-2 سیستم طبقه بندی آمبرژه59
3-2-18 منابع آب59
3-2-19 ساختار جنسی و سنی جمعیت66
3-2-19-1 ترکیب جنسی جمعیت شهر لنگرود66
3-2-19-2 ساختمان سنی جمعیت شهر لنگرود67
3-2-20 متوسط بعد خانوار در شهر لنگرود68
3-2-21 مهاجرت69
3-2-21-1 مبدأ مهاجرت69
3-3 ویژگی های اقتصادی71
3-3-1 نیروی انسانی و اشتغال71
3-3-2 روند شاغلین بخش های مختلف اقتصادی در شهر لنگرود72
3-3-3 بررسی وضعیت بخش های مختلف اقتصادی73
3-3-3-1 کشاورزی73
3-3-3-2 صنعت74
3-3-3-3 خدمات74
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‎ها و یافته‎های تحقیق
4-1 تجزیه و تحلیل داده ها77
4-2 موقعیت جغرافیایی شهر77
4-2-1 زمین شناسی78
4-2-2 توپوگرافی79
4-2-3 اقلیم79
4-2-3-1 بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی79
4-2-3 -2 بررسی داده های بارش80
4-2-4 انتخاب پایه زمانی مشترک یا دوره شاخص آماری80
4-2-5 انحراف معیار بارندگی80
4-2-6 ضریب تغییرات81
4-2-7 بارندگی ماهیانه81
4-2-8 توزیع فصلی بارش و رژیم بارندگی82
4-2-9 ضریب تغییرات ماهانه بارش83
4-4-10 رژیم حرارتی شهرلنگرود84
4-4-11 روند تغییرات میانگین ماهانه دما85
4-4-12 تغییرات روزانه و فصلی دما86
4-4-13 رژیم فصلی دما86
4-4-14 تعداد روزهای یخبندان87
4-4-15 رطوبت87
4-4-16 تبخیر88
4-4-16-1 تبخیروتعرق پتانسیل به روش تورنت وایت (etiaW htnrohT)88
4-4-17 نوع اقلیم در شهر لنگرود89
4-4-17-1 روش دمارتن اصلاح شده90
4-4-17-2 سیستم طبقه بندی آمبرژه91
4-4-18 منابع آب91
4-4-19 ساختار جنسی و سنی جمعیت98
4-4-19-1 ترکیب جنسی جمعیت شهر لنگرود98
4-4-19-2 ساختمان سنی جمعیت شهر لنگرود99
4-4-20 متوسط بعد خانوار در شهر لنگرود99
4-4-21 مهاجرت100
4-4-21-1 مبدأ مهاجرت101
4-5 ویژگی های اقتصادی103
4-5-1 نیروی انسانی و اشتغال103
4-5-2 روند شاغلین بخش های مختلف اقتصادی در شهر لنگرود104
4-5-3 بررسی وضعیت بخش های مختلف اقتصادی105
4-5-3-1 کشاورزی105
4-5-3-2 صنعت106
4-6 یافته های تحقیق107
4-7 اقلیم شهر لنگرود108
4-7-1 اقلیم مرطوب و معتدل108
4-8 تعریف معماری ولیام موریس (WILLIAM MORRIS)108
4-8-1 معماری109
4-8-2 ویتروویوس معمار معروف رومی109
4-9 رابطه اقلیم و معماری109
4-10 تجزیه و تحلیل ساختمان های شهر لنگرود با توجه به اقلیم این منطقه109
4-10-1 مسیر حرکت خورشید110
4-10-2 (باد نامطلوب)110
4-10-3 باد مطلوب111
4-10-4 (محافظت ساختمانها در برابر تابش آفتاب)111
4-11 روش شاخص دمای موثر112
4-12 روش اوانز114
4-13 روش بیکر116
4-14 بررسی وضیعت زیست اقلیمی ساختمانی منطقه بر اساس روش اولگی در شهر لنگرود117
4-14-1 بررسی وضیعت زیست اقلیمی ساختمانی منطقه بر اساس روش اولگی117
4-14-2 بررسی وضیعت زیست اقلیمی ساختمانی منطقه بر اساس روش گیونی شهر لنگرود118
4-14-3 پیشنهادات ماهانی شهر لنگرود119
4-14-4 بررسی وضعیت معماری و سبک خانه های شهر لنگرود121
4-15 بررسی شرایط فضاهای آموزشی همساز با اقلیم122
4-15-1 تعداد کل دانش آموزان فضاهای آموزشی122
4-15-2 وسعت زمین123
4-15-3 تعداد طبقات ساخنمان آموزشگاه124
4-15-4 مواد و مصالح ساختمان آموزشگاه125
4-15-5 کیفیت بنای ساختمان آموزشگاه126
4-15-6 جهات جغرافیایی ساختمان مدارس127
4-15-7 ابعاد و اندازه کلاس های مدارس128
4-15-8 سیستم گرمایشی و سرمایشی و نورگیری مدارس در فصول مختلف129
4-15-9 جهت گیری و اصول معماری ساختمان130
4-15-10 همجوای مدارس متوسطه به کاربریهای شهری131
4-15-11 تأسیسات گرمایشی و سرمایشی132
4-15-12 اصول طراحی اقلیمی فضاهای آموزشی و فرهنگی134
4-15-13 همسازی فضاهای آموزشی و فرهنگی با اقلیم در شهر لنگرود135
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
5 -1 جمع بندی145
5-2 نتیجه گیری146
5-3 بررسی سوالات و فرضیات تحقیق147
5-4 نتایج پژوهش148
5-4-1 پاسخ‌ها148
5-5 بررسی فرضیه ها150
منابع و ماخذ151

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1 مقایسه روشنایی موردنیاز در عملکرد های مختلف (برحسب LUX)17
جدول 2-2 درصد بازتاب مطلوب سطوح یک کلاس18
جدول 2-3 ضریب عبور نور در مواد تحت تابش عمودی19
جدول 2-4 نوع انتشار نور19
جدول 2-5 اصول رعایت شده در معماری بومی مناطق معتدل مرطوب27
جدول 2-6 ضریب جذب انرژی حرراتی خورشید در رنگ های مختلف (در عرض جغرافیایی 31 تا 47 درجه شمالی)29
جدول 2-7 میزان تعریق به دمای محیط و فعالیت های انسان33
جدول 2-8 فرمول مقدار CP یا قدرت خنک کنندگی محیط برای شهرستان سبزوار36
جدول 2-9 شاخص فشار عصبی بالا20 درجه37
جدول 2-10 شاخص فشارعصبی برای دمای زیر 20 درجه که با استفاده از درصد رطوبت نسبی38
جدول 3-1 برآورد متوسط بارش ماهانه و سالانه لنگرود49
جدول 3-2 توزیع فصلی بارش و درصد آن به کل سال50
جدول 3 -3 تغییرات ماهانه بارندگی(V. C) و انحراف معیار(D. S) در شهر لنگرود51
جدول 3-4 داده های درجه حرارت شهر لنگرود (1387_1359)52
جدول 3-5 روند تغییرات ماهیانه دما، انحراف معیاروضریب تغییرات شهر لنگرود53
جدول 3-6 رژیم فصلی و درصد حرارت شهرستان لنگرود54
جدول 3-7 تعداد روزهای یخبندان بر حسب ماههای سال در شهر لنگرود55
جدول 3-8 میانگین رطوبت نسبی درشهر لنگرود56
جدول 3-9 مقادیر تبخیر و تعرق پتانسیل درشهر لنگرود به روش تورنت وایت57
جدول 3-10 طبقه بندی اقلیمی و محدوده ضریب خشکی به روش دمارتن58
جدول 3-11 وضعیت جمعیت شهر لنگرود طی سالهای 1390-1345و متوسط رشد جمعیت65
جدول 3-12 توزیع تعداد مردان و زنان در شهر لنگرود طی سال های 1390-134566
جدول 3-13 توزیع نسبت جنسی جمعیت شهر لنگرود طی سال های 1390-134566
جدول 3-14 توزیع سنی جمعیت شهر لنگرود به تفکیک گروه های عمده سنی طی سال های 75-5567
جدول 3-15 توزیع سنی جمعیت بافت قدیم شهر لنگرود به تفکیک گروه های عمده سنی سال 138667
جدول 3-16 تعداد بعد خانوار در شهر لنگرود سال های 1390-134568
جدول 3-17 توزیع مهاجران نسبت به جمعیت در شهرستان لنگرود طی سال های 1355 لغایت 137570
جدول 3-18 وضعیت مهاجرت در شهر لنگرود طی سال 1373- 1369. 70
جدول 3-19 وضعیت مهاجرت در بافت قدیم شهر لنگرود سال 138671
جدول 3-20 وضعیت اشتغال سرپرست خانوارهای نمونه در شهر لنگرود به تفکیک مناطق شهری – درصد72
جدول 3-21 وضعیت شاغلین به بخش های مختلف اقتصادی شهر لنگرود به تفکیک محله های بافت قدیم – درصد73
جدول 3-22 مساحت اراضی کشاورزی شهر لنگرود (هکتار) در سال138974
جدول 4-1 برآورد متوسط بارش ماهانه و سالانه لنگرود81
جدول 4-2 توزیع فصلی بارش و درصد آن به کل سال82
جدول 4-3 تغییرات ماهانه بارندگی(V.C) و انحراف معیار(D.S) در شهر لنگرود83
جدول 4-4 داده های درجه حرارت شهر لنگرود (1387_1359)84
جدول 4-5 روند تغییرات ماهیانه دما،انحراف معیاروضریب تغییرات شهر لنگرود85
جدول 4-6 رژیم فصلی و درصد حرارت شهرستان لنگرود86
جدول 4-7 تعداد روزهای یخبندان بر حسب ماههای سال در شهر لنگرود87
جدول 4-8 میانگین رطوبت نسبی درشهر لنگرود88
جدول 4-9 مقادیر تبخیر و تعرق پتانسیل درشهر لنگرود به روش تورنت وایت89
جدول 4-10 طبقه بندی اقلیمی و محدوده ضریب خشکی به روش دمارتن90
جدول 4-11 وضعیت جمعیت شهر لنگرود طی سالهای 1390-1345و متوسط رشد جمعیت97
جدول 4-12 توزیع تعداد مردان و زنان در شهر لنگرود طی سال های 1390-134598
جدول 4-13 توزیع نسبت جنسی جمعیت شهر لنگرود طی سال های 1390-134598
جدول 4-14 توزیع سنی جمعیت شهر لنگرود به تفکیک گروه های عمده سنی طی سال های 75-5599
جدول 4-15 توزیع سنی جمعیت بافت قدیم شهر لنگرود به تفکیک گروه های عمده سنی سال 138699
جدول 4-16 تعداد بعد خانوار در شهر لنگرود سال های 1390-1345100
جدول 4-17 توزیع مهاجران نسبت به جمعیت در شهرستان لنگرود طی سال های 1355 لغایت 1375101
جدول 4-18 وضعیت مهاجرت در شهر لنگرود طی سال 1373- 1369. 102
جدول 4-19 وضعیت مهاجرت در بافت قدیم شهر لنگرود سال 1386103
جدول 4-20 وضعیت اشتغال سرپرست خانوارهای نمونه در شهر لنگرود به تفکیک مناطق شهری – درصد104
جدول 4-21 وضعیت شاغلین به بخش های مختلف اقتصادی شهر لنگرود به تفکیک محله های بافت قدیم – درصد105
جدول 4-22 مساحت اراضی کشاورزی شهر لنگرود (هکتار)در سال1389106
جدول 4-23 بررسی ضریب حرارتی روز به روش دمای موثر در شهرلنگرود112
جدول 4-24 بررسی ضریب حرارتی شب به روش دمای موثر در شهر لنگرود113
جدول 4-25 بررسی ضریب حرارتی میانگین به روش دمای موثر در شهر لنگرود114
جدول 4-26 منطقه آسایش راحتی شب و روز شهر لنگرود115
جدول 4-27 منطقه گرمایی آسایش شب و روز شهر لنگرود115
جدول 4-28 وضعیت آب و هوایی سه گانه اوانز در محدوده مورد مطالعه116
جدول 4-29 محدوده آسایش زیست اقلیمی به روش بیکر در شهر لنگرود117
جدول4-30 ارزیابی ماهانی ایستگاه شهر لنگرود120
جدول 4-31 تعداد کل دانش آموزان فضاهای آموزشی122
جدول 4-32 مساحت کل زمین آموزشگاه123
جدول 4-33 مالکیت ساختمان آموزشگاه124
جدول 4-34 مواد و مصالح ساختمان آموزشگاه125
جدول 4-35 کیفیت بنای ساختمان آموزشگاه126
جدول 4-36 جهات جغرافیایی مدارس127
جدول 4-37 ابعاد و اندازه کلاسهای دایر مدارس128
جدول 4-38 سیستم گرمایشی و سرمایشی و نورگیری آموزشگاه در فصول129
جدول 4-39 جهت گیری و اصول معماری ساختمان آموزشگاه130
جدول 4-40 تعداد و درصد میزان دسترسی مدارس متوسطه به کاربریهای شهری131
جدول 4-41 مشخصات سیستم گرمایش و سرمایش مدارس133
جدول 4-42 اصول طراحی اقلیمی فضاهای آموزشی و فرهنگی134
جدول 4-43 همسازی فضاهای آموزشی و فرهنگی با اقلیم در شهر لنگرود135
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3_1 روند کاهش و افزایش متوسط باراندگی ماهانه شهر لنگرود50
نمودار 3_2 توزیع درصد بارش فصلی در شهر لنگرود51
نمودار 3-3 رژیم حرارتی شهرلنگرود52
نمودار 3_4 زیر ضریب تغییرات ماهانه دما و انحراف معیار و تغییرات درجه حرارت53
نمودار 3_5 رژیم فصلی و متوسط دما شهر لنگرود55
نمودار 4_1 روند کاهش و افزایش متوسط باراندگی ماهانه شهر لنگرود82
نمودار 4_2 توزیع درصد بارش فصلی در شهر لنگرود83
نمودار 4-3 رژیم حرارتی شهرلنگرود84
نمودار 4_4 زیر ضریب تغییرات ماهانه دما و انحراف معیار و تغییرات درجه حرارت85
نمودار 4_5 رژیم فصلی و متوسط دما شهر لنگرود87
نمودار 4-6 تعداد دانش آموزان آموزشگاه122
نمودار 4-7 مساحت کل زمین آموزشگاه123
نمودار 4-8 تعداد طبقات ساختمان آموزشگاه124
نمودار 4-9 مواد و مصالح ساختمان آموزشگاه125
نمودار 4-10 کیفیت بنای ساختمان آموزشگاه126
نمودار 4-11 جهات جغرافیایی مدارس127
نمودار 4-12 ابعاد و اندازه کلاسهای دایر مدارس128
نمودار 4-13 سیستم گرمایشی و سرمایشی و نورگیری آموزشگاه در فصول129
نمودار 4-14 جهت گیری و اصول معماری ساختمان مدارس130
نمودار 4-15 دسترسی کاربریهای شهری نسبت به مدارس132
نمودار 4-16 مشخصات سیستم گرمایش و سرمایش مدارس133
نمودار 4-17 اصول طراحی اقلیمی فضاهای آموزشی و فرهنگی134
نمودار 4-18 همسازی فضاهای آموزشی و فرهنگی با اقلیم در شهر لنگرود135
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 4-1 زیست اقلیمی بیوکلیماتیک شهرلنگرود118
شکل 4-2 زیست اقلیمی سایکرومتریک شهر لنگرود119
شکل 4-3 نقشه شهر لنگرود و فضاهای آموزش و فرهنگی آن142
شکل 4-4 نمایی از پلان مدرسه143
چکیده
شکل گیری سکونتگاههای آموزشی و فرهنگی از لحاظ شکل به چگونگی استقرار و نوع مصالح و بسیاری از پارامترهای دیگر در ارتباط با عناصر اقلیمی است. معماری همساز با شرایط اقلیمی علاوه بر اینکه فضای مطلوب آسایش را فراهم می کند از پرت انرژی جلوگیری نموده و اثرات مطلوب اقتصادی در مقیاس خرد و کلان به همراه خواهد داشت. محدوده مورد مطالعه در این تحقیق شهر لنگرود درشهرستان لنگرود از استان گیلان است. داده های مورد استفاده در این تحقیق عناصر اقلیمی دما، بارش، رطوبت و درجه حرارت و باد است که از ایستگاههای داخل و خارج محدوده مورد مطالعه در دوره آماری 20 ساله استفاده شده است. روش تحلیل داده ها شامل روش های تجربی، گیونی، اولگی، ماهائی است که بر مبنای آن رابطه اقلیم و معماری منطقه مورد برسی قرار گرفته است نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد که شهرلنگرود از اوایل خرداد تا اواخر شهریور دارای وضعیت هوایی ملایم و مطبوع و نوع تحریک بیوکلیمایی آن مطبوع آسایش و همچنین مهر، آبان و فروردین و اردیبهشت دارای وضعیت هوایی خنک و نوع تحریک پذیری بیوکلیمایی آن بیانگر ملایم می باشد. و فقط ماههای آذر تا آخر اسفند سرد با تحریک متوسط می باشد. همچنین لازم به ذکر است که ساختمانهای آجری و بتنی، سنگ و بتن و آجری نیز در این شهرستان دیده می شوند. استان گیلان با توجه به اقلیم متغیر و بارندگی فراوان همواره از نظر شرایط آسایشی بخصوص در فصول سرد سال و با فرارسیدن فرابار سیبری به سمت شمال کشور دچار مشکل بوده و گرمایش فضاهای آموزشی و مشکلات متعدد این فضاها از نظر پرتی دما، نورگیری و غیره، یکی از مشکلات اساسی آموزش پرورش استان گیلان بوده است. شهر لنگرود نیز در شرق استان گیلان و در شهرستان لنگرود از این امر مستثنی نبوده و فضاهای آموزشی و فرهنگی این شهر از نظر گرمایش و سرمایش با توجه به شرایط اقلیمی منطقه ساخته نشده وهمواره این فضاها با مصرف بیش از حد انرژی روبرو بوده و از نظر طراحی دارای مشکل می باشند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که فضاهای آموزشی و فرهنگی شهر لنگرود همساز با اقلیم نبوده است.
واژگان کلیدی: اقلیم– معماری– شهر لنگرود– روش اولگی– روش گیونی- روش ماهونی- آسایش.
مقدمه
تنوع وسختی شرایط اقلیمی ایران ساختمان سازی را همواره با مشکلاتی مواجه ساخته است شدت و تنوع عناصر آب و هوایی از یک طرف برای انسان نامطلوب بوده واز طرف دیگر نقش مهمی در فرسایش مصالح ساختمانی دارد بنابراین ساختمان باید به نوعی طراحی و از مصالحی ساخته شود که در دسترس و قابل اجرا بوده و از دوام کافی بر خوردار باشد ضمن اینکه شرایط دشوار اقلیمی را تا حدامکان تعدیل کند. دستیابی به اصول و مقررات انتخاب و کاربرد مصالح طرح و اجرای جزییات ساختمان و روش نگهداری بنا به گونه ای که آسایش انسان در داخل ساختمان فراهم شود گام موثری به سوی ساختمان سازی منطقی و همساز با اقلیم در سطح کشور خواهد بود در واقع آنچه که یک بنا را بوجود می آورد در حقیقت نیازها، ارتباطها و عملکردهای مختلف یک بناست و آنچه که به آن واقعیت میبخشد و به طرح یک بنا شخصیت میدهد علم و هنر معماری است که در قالب طراحی معماری با اصولی منطقی و روابطی درست وحساب شده برای تجسمی زیبا و هنرمندانه خلق و ارائه می شود.
اگر فضاهاي انسان ساخت بامد نظر قرار دادن اصول اقليمي تدوين نگردند به اهداف طراحي محيط كه رفاه، بهزيستي، آسايش وايمني و. . . . مي باشد منتهي نخواهد گرديد. به عنوان مثال نمود تجربي اين پديده در مدارسي كه از اسلوب خاصي پيروي ننمودند به صورت فراواني نم ورطوبت ديوارها – عدم نور كافي، عدم تناسب درجه حرارت داخلي ساختمان باتوجه به تغييرات دما، ارتفاع نامناسب، قرار گيري در دامنه ها بدون مد نظر قرار دادن جهت جغرافيائي مشكلاتي را دربهره وري از اين فضا ها بدنيال داشته باشد. در واقع ساختمانهای آموزشی به دلیل تفاوت در زمان اشغال فضا نسبت به فضاهای مسکونی و تجاری به نحو چشمگیری در برابر شرایط اقلیمی عکس العمل نشان داده و تحت تاثیر شرایط اقلیم قرار می گیرند. شرایط اقلیمی مناسب در داخل فضاهای آموزشی سبب بالا رفتن کیفیت آسایش و بهداشت و همچنین صرفه جویی در مصرف سوخت و انرژی در طول سال می گردد. با توجه به زمان اشغال فضاهای ساختمانهای آموزشی علاوه بر مسایل ایمنی و رفاء داخلی فضا می توان جهت هم سازی بیشتر حداکثر استفاده از نیرو های طبیعی در فصل گرم و سرد سال برای روشنایی ساختمان، رنگ، حفظ انرژی و غیره بهره گرفت. فضاهای آموزشی و فرهنگی این شهر از نظر گرمایش و سرمایش با توجه به شرایط اقلیمی منطقه ساخته نشده وهمواره این فضاها با مصرف بیش از حد انرژی روبرو بوده و از نظر طراحی دارای مشکل می باشند لذا این پایان نامه در نظر دارد شرایط مناسب فضاهای آموزشی وفرهنگی همساز با اقلیم رادر شهرلنگرود مورد بررسی قرار دهد. این پایان نامه در شش فصل تنظیم شده است، که به شرح ذیل می باشد:1- کلیات تحقیق2- مرور منابع، ادبیات تحقیق و پیشینه تحقیق 3- ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه 4- تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق 5- نتیجه گیری و پیشنهادات
1-1- بيان مساله
ساخت وساز فضاي آموزشي به علت شرايط خاص سياسي واجتماعي واقتصادي درمراحل زماني به دوشكل صورت پذيرفته است، يكي از اشكال ساخت وساز براساس انديشه وتفكر و برنامه ريزي است و شيوه دومي كه مي توان آنرا شيوه رايج نام نهاد ساخت وسازهاي انجام شده برحسب اجبار يا اضطرار بدون طرح ونقشه قبلي يا به عبارتي بدون مد نظر قرار دادن تمهيدات مختلف طبيعي، اقتصادي و اجتماعي و حتي فضائي وكالبدي بوده است. اگر چه بكار گيري چنين شيوه اي در، آغاز بعلت گسترش و تقاضاي بيش ازحد آموزش مردم ضرورت مي نمود ولي باتغيير وتحولات سريع بطور اخص جهت گيري نيازهاي آموزشي به جنبه هاي كيفي نارسائي چنين تفكري نمود عيني به خود گرفته است. درپاسخ به اينكه جنبه‎هاي كيفي از چه اجزاء وعناصري تشكيل گرديده است مي توان اجزاء وعناصر مختلف طبيعي، اقتصادي ورواني، انساني و. . . . . رانام برد كه دراين پژوهش به يكي از ابعاد مساله درقالب مولفه هاي اقليمي (آب وهوائي) پرداخته مي شود. مولفه هاي آب وهوائي (اقليمي ) درطراحي وكيفيت محيطي مجتمع هاي زيستي واجزاء وعناصر آن نقش تعيين كننده اي دارند، ويژگي هاي اقليمي از خصوصيات كمي وكيفي برخوردارند كه آشنائي بااثرات مي تواند دربهينه گزيني ساخت هاي فضائي كمك هاي فراواني بنمايد. از جمله اثرات اين عوامل در طراحي فضاهاي آموزشي بعنوان يكي از عناصر كالبدي موثردرفرآيند هاي يادگيري نيازمند تعمق مي باشد چراكه اگر طراحي فضاهاي آموزشي منطبق وهمسازبا ويژگي هاي اقليمي چون دما، بارش، فشار هوا، رطوبت يا نم نسبي، باد، تابش خورشيد، تبخير ومقدار ابرناكي هوا نباشد. علاوه بر هدر رفتن هزينه‎هاي مالي، موجبات اتلاف انرژي نيروي انساني بهره مند از آن كه شامل جامعه معلمان وجمعيت دانش آموزان است مي گردد واز سوي ديگر علاوه برهدر رفتن اين سرمايه هاي معنوي ومادي وانساني، به هدر رفتن هزينه هاي خانوار به دنبال خواهد داشت. اگر فضاهاي انسان ساخت بامد نظر قرار دادن اصول اقليمي وتدوين نگردند به اهداف طراحي محيط كه رفاه، بهزيستي، آسايش وايمني و. . . . مي باشد منتهي نخواهد گرديد. به عنوان مثال نمود تجربي اين پديده در مدارسي كه از اسلوب خاصي پيروي ننمودند به صورت فراواني نم ورطوبت ديوارها –عدم نور كافي، عدم تناسب درجه حرارت داخلي ساختمان باتوجه به تغييرات دما، ارتفاع نامناسب، قرار گيري در دامنه ها بدون مد نظر قرار دادن جهت جغرافيائي مشكلاتي را در بهره‎وري از اين فضا ها بدنيال داشته باشد. در واقع ساختمانهای آموزشی به دلیل تفاوت در زمان اشغال فضا نسبت به فضاهای مسکونی و تجاری به نحو چشمگیری در برابر شرایط اقلیمی عکس العمل نشان داده و تحت تاثیر شرایط اقلیم قرار می گیرند. شرایط اقلیمی مناسب در داخل فضاهای آموزشی سبب بالا رفتن کیفیت آسایش و بهداشت و همچنین صرفه جویی در مصرف سوخت و انرژی در طول سال می گردد. با توجه به زمان اشغال فضاهای ساختمانهای آموزشی علاوه بر مسایل ایمنی و رفاء داخلی فضا می توان جهت هم سازی بیشتر حداکثر استفاده از نیرو های طبیعی در فصل گرم و سرد سال برای روشنایی ساختمان، رنگ، حفظ انرژی و غیره بهره گرفت. چون مطالعات قبلی نشان داده است که عدم هماهنگی بین شرایط اقلیمی با شرایط آسایش فضاهای آموزشی سبب افت تحصیلی می گردد.
استان گیلان با توجه به اقلیم متغیر و بارندگی فراوان همواره از نظر شرایط آسایشی بخصوص در فصول سرد سال و با فرارسیدن فرابار سیبری به سمت شمال کشور دچار مشکل بوده و گرمایش فضاهای آموزشی و مشکلات متعدد این فضاها از نظر پرتی دما، نورگیری و غیره، یکی از مشکلات اساسی آموزش پرورش استان گیلان بوده است. شهر لنگرود نیز در شرق استان گیلان و در شهرستان لنگرود از این امر مستثنی نبوده و فضاهای آموزشی و فرهنگی این شهر از نظر گرمایش و سرمایش با توجه به شرایط اقلیمی منطقه ساخته نشده وهمواره این فضاها با مصرف بیش از حد انرژی روبرو بوده و از نظر طراحی دارای مشکل می باشند لذا این پایان نامه در نظر دارد شرایط مناسب فضاهای آموزشی وفرهنگی همساز با اقلیم رادر شهرلنگرود مورد بررسی قرار دهد.
1-2- هدف و انگيزه پژوهش
1-2-1- انگيزه پژوهش
انگيزه ایجاد چنين پژوهشي در درجه اول به سابقه آموزشي برمي گردد. سالهاتجربه آموزشي در محدوده مورد مطالعه بيانگر اين است كه فضاهاي آموزشي فوق از شرايط مساعد در فصول مختلف سال وحتي درطول روز برخوردار نمي باشد وكيفيت فضاها جنبه متغير داشته است واين تغييرات به حدي بوده كه به لحاظ سرما، گرما، نور وساير عناصر اقليمي كاملاً مشهود بوده است. شواهد وتجارب فوق با ادامه تحصيل در رشته جغرافياي طبيعي با گرايش در اقليم شناسي ونقش آن دربرنامه ريزي محيطي به كنجكاوي ذهني و يك مساله علمي تبديل گرديد. كه پاسخ به آن نيازمند شناخت جامع از فضا هاي آموزشي و ويژگي هاي اقليمي منطقه مورد مطالعه بوده است تا با صورت بندي دقيق مساله وكنكاش درآن فضاهاي همساز و نا همساز با شرايط اقليمي شناخته شود واز سوي ديگر درحد بضاعت علمي ضوابط خاص براي محدوده تهيه و تدوين گردد.
1-2-2- اهداف تحقیق
– هدف كلي
هدف كلي از اين تحقيق، بررسی شرایط مناسب فضاهای آموزشی وفرهنگی همساز با اقلیم درشهرلنگرود بوده و بعبارتی شناسائي تنگناهاي موجود در فضاهاي آموزشي مقاطع مختلف در رابطه با عنا صر اقليمي منطقه ونمود مشكلات موجود مي باشد تا درسايه شناخت تنگناها، برنامه ريزان براي مكان يابي فضاهاي آموزشي، موارد شناخته شده راگنجانيده وفضاهاي مطلوبي ايجاد نمايند.
– هدف هاي جزئي :
اهداف جزئي طرح پژوهش كه برخاسته از هدف كلي مي باشند به شرح زير می باشد:
– شناخت فضاهاي آموزشي از لحاظ ابعاد واندازه كلي واجزاء عناصر آن
– شناخت فضاهاي آموزشي به لحاظ رنگ، نور گيري، ارتفاع، سرمايش، گرمايش، رطوبت يا نم نسبي، جهت گيري ساختمان، ميزان فضاي باز وسرپوشيده، موادومصالح و. . . .
– شناخت ويژگي هاي اقليمي موثر وشدت وضعف آن چون دما، بارش، (برف، بارندگي )وفشار هوا، باد (بادهاي غالب، بادهاي موثر، بادهاي غير موثر )تبخير، زاويه تابش خورشيد، تعدادروزهاي يخبندان.
– اجزاء وعناصر تشكيل دهنده اهداف به صورت ميداني واسنادي مورد بررسي قرار خواهند گرفت وسپس بااستاندارد هاي ارائه مقايسه مي گردد.
– بررسی و معرفی فضاهای آموزشی شهر لنگرود
– ارائه راهکار های لازم در بهره وری بهینه از فضاهای آموزشی و فرهنگی وکاهش پرت دمایی و غیره می‎باشد.
1-3- فرضيه هاي تحقيق
چنانكه درمبحث طرح مساله واهداف پژوهش عنوان گرديد سوال مبنائي طرح عبارتست از اينكه «فضاهای آموزشی شهرلنگرود به چه میزان بااصول طراحی اقلیمی منطبق و همساز است؟
بر اساس سوال مطرح شده فوق در این تحقیق فرضیه های زیر پیشنهاد گردیده است
– بنظر می رسد فضاهای آموزشی وفرهنگی شهرلنگرود با توجه به شرایط اقلیمی منطقه ساخته نشده اند.
-مطالعه شرایط اقلیمی منطقه مارا در کاهش مصرف انرژی وساخت فضاهای آموزشی و فرهنگی کمک می‎نماید.
– مطالعه شرایط اقلیمی منطقه مارا در کاهش مصرف انرژی وساخت فضاهای آموزشی و فرهنگی کمک می‎نماید.
با توجه به یافته‌هاي تحقیق بین شرایط اقلیمی و مصرف انرژی ارتباط وجود دارد. در نتایج به دست آمده در مطالعه فضاهای آموزشی و فرهنگی همساز با اقلیم مشخص شد که اگر این ارتباط در راستای هم صورت گیرد می تواند در مصرف انرژی تاثیر گذار باشد و از هدر رفت انرژی بکاهد.
1-4- روش تحقيق
روش تحقيق در اين پژوهش روش توصيفي وتحليلي است كه در مبحث توصيفي به ارائه اطلاعات و داده‎هاي حاصل برداشت هاي ميداني در قالب جداول توصيفي (فراواني، درصدي) نمودار، ومباحث كلامي بهره گرفته شده است. از سوي ديگر به ارائه نتايج آماري درخصوص ويژگي هاي اقليمي استان گيلان به صورت كلي وشهرلنگرود به صورت تفصيلي پرداخته مي شود. در سطح تحليلي پس از تهيه استانداردهاي اقليمي به انطباق و مقايسه آن با ويژگي هاي فضا هاي آموزشي پرداخته مي شود. لذا به منظور حصول به اهداف طرح وسوالات گامهائي به شرح زير برداشته شده است.
گام اول: در اين مرحله پس از تدوين پرسش نامه منطبق با اهداف وسوالات طرح ومشورت بااساتيدوراهنما و مشاور به تست مقدماتي آن درچند مدرسه پرداخته شد وپس از پردازش نهائي كه در قالب حذف واضافه واصلاح سوالات صورت پذيرفت به صورت تمام شماري به كليه مدارس مراجعه گرديد در اين مرحله عمليات ميداني از طريق برداشت ساختمان آموزشي صورت پذيرفت وسوالاتي كه مربوط به عوامل كيفي تري بوده است از دست اندر كاران آموزشي پرسش شد وجوابها دريافت گرديد نتايج اين مرحله پس از كد گذاري بااستفاده از نرم افزار spss استخراج وتجزيه وتحليل شد.
گام دوم: دراين مرحله به بررسي اسناد ومدارك موجود در خصوص ويژگي هاي اقليمي استان و شهرستان و متون تجربي كه در رابطه با استانداردهاي آموزشي همساز با اقليم موجود بوده است بررسي شد.
گام سوم : در مرحله سوم نتايج حاصله از مرحله اول ودوم وبا هم تطابق گرديد. فضاهاي همساز با اقليم شهر لنگرود وفضاهاي غير همساز مشخص گرديد. اين مقايسه از طريق جداول ماتريس كه درستون هاي آن استاندارد هاي اقليمي ودر رديف هاي آن ويژگي هاي فضا هاي آموزشي بوده است و در نهايت مدارس مورد مطالعه به سه دسته كلي همساز، نسبتاً همساز وغير همساز تقسيم شد.
1-4-1 ابزار گردآوري اطلاعات
هر يك از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص به خود را دارد در روش متن خواني از فيش و در روش آمار خواني از جداول و در جاي ديگر از نقشه استفاده می شود. همچنین ابزارهایی همچون کامپیوتر، نقشه، نرم افزارهای جغرافیایی، و غيره مورد استفاده قرار مي گيرد.
1-4-2 روش تجزيه و تحليل اطلاعات
در اين پژوهش پس از جمع آوري اطلاعات از طريق منابع كتابخانه اي و اسنادی به سازماندهي و طبقه بندي آنها پرداخته و تجزيه و تحليل اطلاعات از طريق روشهاي آماري و روش های تجربی و مشاهدات میدانی استفاده خواهد شد.
1-5-جامعه آماري
جامعه آماري اين پژوهش را مدارس شهر لنگرود وكليه پارامتر هاي طبيعي بويژه اقليمي و برخي عناصر انساني شهر فوق مي باشد كه درشرق استان گيلان واقع گرديده است. حجم نمونه تعداد 10 مدرسه بوده که در سطح شهر موجود می باشد.
1-6- شاخص هاي اقليمي عمده پيشنهادي
– باد : مدارس بايد به نحوي مكان يابي گردند كه امكان تهويه هوا وجود داشته باشد.
– تابش آفتاب : باتوجه به زاويه تابش وجهت تابش كه طول زمان تابش وشدت تابش رامعين مي سازد. بر چگونگي بافت شهرها (روستاها ) بويژه شبكه معابر واستقرار ساختمان ها موثراست.
– جهت گيري بنا(اوريانتاسيون ): عامل اصلي تاثير گذاري برجهت گيري بنا، اقليم مي باشد. بهترين حالت وقتي است كه جهت اورايانتاسيون بنا با جهت زمين آموزشگاه يكي بوده ويا حداقل نزديك به يكديگر باشند.
سازمان نوسازي وتوسعه وتجهيز مدارس از جمله اين عوامل رابه شرح زير مورد بررسي قرار داره است :
1) مكان يابي فضاهاي آموزشي به دور از نواحي سيل گير.
2) مكان يابي فضاهاي آموزشي به دور ازخطوط گسل.
3) خاكهائي كه ازلحاظ زهكشي ضعيف هستند احداث مدارس مقرون به صرفه نيست.
4) مدارس در صورت ممكن دراراضي پر شيب وسنگلاخ مكان يابي نگردند.
1-7- محدوديت ها
هر فعاليت پژوهشي در بردارنده مسائل ومشكلات خاصي مي باشد كه اين پژوهش نيز از اين قائده مستثني نبوده است، كه مهمترين آنها در درجه اول توزيع وپراكندگي فضاها ي آموزشي در سطح منطقه مورد مطالعه بوده است، همچنین مدارس خصوصی واقع در شهر فوقی به دلایل خاص همکاری کمتری با اینجانب داشته، لذابا مشكلات بيشتري در جمع آوري اطلاعات، محدوديت آمارواطلاعات در زمينه كارهاي تجربي بوده است. دراين راستا عمده ترين اسناد موجود اسناد معمولي بوده كه در رابطه بااقليم ومعماري انجام شده بود. وكمبود ايستگاههاي هواشناسي با دوره هاي آماري مطمئن وطولاني از مهمترين تنگناهاي انجام تحقيق بوده است.
1-8- واژه ها و مفاهیم
اقليم:
آب وهواشناسي معادل فارسي واژه اقليم شناسي وكليماتولوژي به كار مي رود. اقليم شناسي عبارت است از شناخت عوامل وعناصر آب وهوائي يك منطقه در طي زماني طولاني (يك تا چند ده سال)
فضا هاي آموزشي :
در اين پژوهش منظور از فضاي آموزشي شامل كليه مدارس مقطع ابتدائي فعال از نظر آموزشي مي باشند وبراساس اسناد آموزش وپرورش نام آموزشگاه به آنها اطلاق مي گردد.
ويژگيهاي فضائي –كالبدي:
هدف از ويژگيهاي فضائي دراين پژوهش نحوه قرار گيرس ساختمان هاي آموزشي نسبت به عناصر طبيعي و مصنوعي پيرامون خود مي باشد.
هدف از ويژگي هاي كالبدي، به كليه عناصر بافت وشكل از قبيل موارد ومصالح بازشوها، ارتفاع طبقات، رنگ ونور. . . . ويا به عبارتي هرآنچه كه ساختار فيزيكي مدرسه مدرسه راتشكيل مي هد دلالت دارد.
همساز:
دراين پژوهش همساز معادل كلمه سازگارمي باشد كه ميزان همسازي باسازگاري براساس استانداردهاي تعريف شده اقليمي مشخص مي گردد.
مقدمه
به منظور رسیدن به اهداف پژوهشی به بررسی استانداردهای ارایه شده درخصوص فضاهای آموزشی و بکارگیری ویژگی های اقلیمی در طراحی فضاهای آموزشی پرداخته شده است. در این بررسی ابتدا به موارد و اصولی که باید در برنامه ریزی فضاهای آموزشی موردتوجه قرار گیرد اشاره شده و سپس به بررسی مطلوبیت زمین مدرسه و ضوابط مکان یابی و به دنیال آن باو توجه به نوع اقلیم و به کارگیری اصول طراحی اقلیمی مبادرت گردیده است.
2-1- برنامه ریزی فضاهای آموزشی
برنامه ریزی فضاهای آموزشی شامل چهار مرحله به شرح زیر است :
الف : تشخیص
ب : تحقیق و توسعه
ج : طراحی و سازماندهی
د : اجراء
الف – تشخیص
در این مرحله باید با استفاده از روش های مختلف گردآوری اطلاعات، گزارشی از وضع موجود ساختمان های آموزشی از لحاظ میزان استفاده، ظرفیت و کیفیت تهیه شود. یعنی باید مشخص شود که از کدام مدارس بیشترین و از کدامیک کمترین استفاده به عمل آید. کدام یک از فضاهای آموزشی در ابتدا برای مدرسه ساخته شده و کدام یک در آغاز برای استفاده های آموزشی بنا شده است و میزان مطلوبیت آنها در مقایسه با استانداردهای ملی در چه حدی است. همچنین باید از محل استقرار مدارس، وضع آب و هوای محل، استقرار مدارس و نیز عوامل طبیعی مانند زلزله، سیل، تند باد و طوفان بر فضاهای آموزشی اطلاعات گسترده ای گردآوری نمود.
ب- تحقیق و توسعه
در این مرحله هم باید راه های مطلوب تأمین فضاهای آموزشی مورد توجه قرار گیرد و هم اصلاح جنبه‎های کیفی آموزشی مدنظر باشد. یعنی باید تحقیق درخصوص فضاهای آموزشی راه گشای اعتلای کیفیت آموزش و بهبود شرایط یادگیری باشد.
ج – طراحی و سازماندهی
به دنبال گردآوری اطلاعات درباره وضع موجود فضاهای آموزشی و انجام تحقیق به منظور دستیابی به استانداردهای موردنظر و بالاخره اطلاع از نیازها، برنامه ریزان باید به گونه ای واقع بینانه و با توجه به امکانات و منابع موجود، برنامه های تأمین فضاها را طراحی و سازماندهی کنند. و در این مرحله آنها باید اهداف سالانه معینی و اولیت ها را با توجه به شرایط هر منطقه مشخص و راه های مختلف به اهداف را مورد بررسی قرار داد.
د – اجراء
آخرین مرحله برنامه ریزی و تأمین فضاهای آموزشی مرحله اجرا می باشد. در اولین گام از این مرحله باید براساس معیارهایی که در مرحله تحقیق و توسعه مشخص شده است؛ محل مدرسه را شناسایی کرد. مثلاً در انتخاب محل باید به ضوابطی چون نزدیکی آن به محل سکونت شاگردان، دوری از مراکز صنعتی و محیط های آلوده، سیل ها، رودخانه ها و. . . توجه شود و گام دوم باید معلمان را نسبت به برنامه ی تأمین فشاهای آموزشی توجیه کرد. هدف از توجیه آنها این نیست که فقط اطلاعاتی درباره نوع و تعداد کلاس ها در اختیار آنها گذاشته شود. آنها حتی باید از فعالیت های آموزشی که در هر کلاس و براساس استانداردهای آموزشی اطلاع حاصل کنند. و با کلیه معیارهایی که لازم است در ساختن بناهای آموزشی مراعات شود، آشنا شوند.
بالاخره در گام آخر باید از معلمان خواست که در طراحی نقشه ی ساختمان، ضوابط و استانداردهای موردنظر را منظور کنند. به علاوه باید از آنها خواست تا به جای یک نقشه چند نقشه را تهیه کنند تا نقشه‎ای که پیاده کرد آن با توجه به سقف منابع مالی عملی است، انتخاب شود.
تأمین منابع و امکانات مادی و تکنولوژیک
یکی از مشکلات مهم آموزش و پرورش کم توجهی به وسائل و امکانات آموزشی است. اگرچه بخشی از این بی توجهی مربوط به عدم بودجه و یا توان اقتصادی است، ولی روی هم رفته آموزش و پرورش و مدیران آموزشی به جنبه های عملی و کاربردی آموزش عنایت زیادی ندارند. اگر یادگیری ملازم با استفاده از امکانات وسائل و دستگاه ها باشد، از دو جهت امکان دارد عمیق و اثربخش باشد.
اولاً، درصد یادگیری از طریق حس بینایی با مقایسه با سایر حس ها به مراتب زیاد است. تحقیقات نشان می‎دهد که یادگیری از طریق حس بینایی 75 درصد، حس شنوایی 13 درصد، حس لامسه 6 درصد، حس بویائی 3 درصد و حس چشایی 3 درصد است پی چنانچه آموزش با نشان دادن اشیاء و کاربرد و مسائل از طریق مشاهده باشد، نتیجه بهتری بدست می دهد.
ثانیاً، آموزش می خواهد دانش آموزان را با واقعیت ها و دنیای واقعی آشنا کرده و نهایتاً فرد را برای زندگی در آنها آماده سازد. مادم که ما بطور ذهنی از ماشین و طرز کار آن سخن می گوییم، نباید از فارغ التحصیل خود انتظار داشته باشیم که آن را بطور عملی و بدون اشکال بکار بیندازد کشورهایی که از آموزش و پرورش پیشرفته برخوردارند، قبل از هر اقدامی، ابزار و امکانات آموزش را فراهم می کنند و به جنبه های عملی و کاربردی آموزش ها اهمیت بیشتری می دهند.
متأسفانه آن دسته از مدارس ما که آزمایشگاه و امکانات نیز دارند از امکانات خود آن چنان که باید بهره کافی نمی برند.
بررسی ها و پژوهش هایی که نشان می دهد مواد و تجهیزات آموزش در موفقیت تحصیلی دانش آموزان نقش دارد، نتایج زیر را نشان می دهد.
1. این موارد و تجهیزات تفکر و پیدایش مفاهیم و پایداری را ملموس می سازد.
2. سبب جلب توجه و افزایش علاقه دانش آموزان می شود.
3. سبب کسب تجربه های عینی و واقعی و حقیقی در فراگیران می شود.
4. بر سرعت، اثربخشی و پایداری یادگیری افزوده می شود.
5. یادگیری برخی از پدیده ها و واقعیت ها که در شرایط معمولی امکان پذیر نیست را ممکن می سازد.
منابع مادی و تکنولوژیک را می توان به فضا ها و مواد و تجهیزات آموزشی تقسیم کرد که هر دوی آنها در کنار نیروی انسانی از اهمیت برخوردار هستند. (محسن پور، 77)
2-2- فضاهای آموزشی
فضای آموزشی یک مدرسه شامل زمین، ساختمان، کلاس درس،. . .
2-2-1- مطلوبیت زمین مدرسه
– مکانی که برای احداث مدرسه درنظر گرفته می شود باید از کمترین شیب و ناهمواری برخوردار بوده تا امکان استقرار ساختمان مدرسه در کارآمدترین شکل ممکن فراهم آید.
– با توجه به جهت عمومی وزش باد در منطقه، محل احداث مدرسه نباید در مسیر انتظار دود و بوهای زنند قرار بگیرد.
– نور، باید دقت داشت که عوامل شهری و جغرافیایی نباید در روشنایی مدرسه نقصانی وارد نماید. از این نظر همجواری مدرسه با ساختمان های مرتفع در قسمت جنوبی بر مردود است.
– زمین مدرسه نباید در مناطق پست و سیل گیر قرار گیرد حفظ حریم با سیل رودخانه باید از طریق استعلام از مراجع ذیربط مشخص و رعایت گردد.
– زمین مدرسه باید خارج از حریم کابل های فشار قوی و پست های زمینی برق، خطوط اصلی و فرعی گازرسانی باشد در این رابطه اخذ مجوز از مراجع ذیربط الزامی است.
– رعایت حریم های مربوط به راه های احتمالی موجود در اطراف با اخذ استعلام از مراجع ذیربط الزامی است.
– زمین مدرسه نباید در مجاورت چین ها، گسل ها و سایر عوامل زمین شناسی متغیر و ناایستاده باشد.
– بحث مربوط به اشراف ساختمان های مجاور به داخل مدرسه (علی الخصوص در مدارس دخترانه) باید کاملاً رعایت شود.
– باید به سطح آبهای زیرزمینی که بعضی مناطق دارای نوسانات فصلی عمده می باشند توجه خاصی مبذول گردد.
– ابعاد و مساحت موردنیاز با توجه به نوع مدرسه، نقشه های موجود، رعایت سرانه های بنا و محوطه و سطوح اشغال تعیین گردد.
– آزمایشات مکانیک خاک قبل از شروع عملیات اجرایی از نظر تعیین مقاومت مجاز خاک و سایر موارد ضرورت است.
– حتی الامکان زمین مدارس در کنار منابع زیرزمینی آب آشامیدنی شهر قرار نداشته باشد.
2-3- ساختمان مدرسه
– حداکثر تعداد طبقات مجاز برای مدارس راهنمایی تحصیلی سه طبقه و برای دبیرستان ها چهار طبقه می باشد.
– مدارس ابتدایی روستایی در یک طبقه احداث شود.
– مدارس ابتدایی شهری حتی الامکان در یک طبقه و یا دو طبقه احداث شود. در صورت کمبود زمین، مدارس 15 و 20 کلاسه را می توان در سه طبقه احداث نمود.
– ساختمان مهد و آمادگی حتی الامکان یک طبقه و کرسی ساختمان کاملاً خشک باشد و محیط آن باید چشم انداز زیبایی داشته باشد. (ضوابط و معیارهای طراحی فضاهای آموزشی و پرورش، 1380)
2-4- ویژگی های کلاس درس
2-4-1- بررسی نور طبیعی
تابش نور خورشید نباید در حوزه دید دانش آموزان قرار گیرد. جهت تابش از سمت چپ دانش آموزان روی سطح کار باشد، سطح کار به رنگ مات بوده و سطح کلی پنجره ها نباید از 5/1 الی 7/1 سطح کلاس کمتر باشد. ورود تابش نور مستقیم خورشید به عنوان منبع نور طبیعی و بکار بردن سایبان های مناسب توصیه می شود. (قاضی زاده، 1373)
2-4-2- رنگ
سطوح دیوارهای کلاس درس از رنگ مات بوده تا از خیرگی حاصل از انعکاس نور جلوگیری بعمل آید. براساس تقسیم بندی رنگ ها هر مقطع تحصیلی از رنگ های خاصی پیشنهاد می شود. در مقطع ابتدایی سقف ها سفید و دیوارها به دور از شفافیت و رنگ های قرمز، آبی، زرد، رنگ های اصلی پیشنهادی هستند. در مقطع راهنمایی رنگ نارنجی که نشانه گرمی و محبت اجتماعی و ارغوانی آبی و سبز رنگ های اصلی به کار رفته در این مقطع است. در مقطع متوسطه سه رنگ زرد، سبز و بنفش توصیه شده است. رنگ میز و صندلی نیز مات بود و رنگ سطح تختخ کلاسی سبز و سطح کلاس دارای رنگ های سفید خاکستری یا رنگ های روشن باشد. (طهماسبی، 1383)
2-4-3- جایگاه معلم
« محل نشستن معلم باید نسبت به سطح کلاس بلندتر باشد و باید بتواند از فضای سرسبز و زیبای خارج کلاس ها گاه گاهی استفاده نماید.
2-4-4- میز و نیمکت
میز و نیمکت ها باید همه یک شکل باشند بطوریکه امکان دید معلم برای همه شاگردان فراه آید. فرم کلاس‌ها و چیدن میز و نیمکت (حتی طرز نشستن و گوش دادن) مطابق با ذوق و شوق دانش آموزان در مقاطع تحصیلی و در مواقع عادی و ضروری اثر بسزایی در تعلیم و تربیت دارد.
2-5- نام مدرسه
نام مدرسه می تواند حاوی پیام و ارزش باشد. ضمن نشاط انگیزی و شوق آفرینی، انگیزه تلاش و مجاهدت علمی و فنی را تقویت می کند. نام مدرسه با فرهنگ عمومی سازگاری و همچنین با شرایط فرهنگی و اجتماعی منطقه رعایت و با شرایط سنی دانش آموزان و حتی رشد تحصیلی (دوره متوسطه) و نیز جنسیت دانش آموزان بر میزان تأثیر آنان خواهد بود. اسم کلاس ها متمایز و تأثیرگذار بر روحیه دانش آموزان است.
2-6- تابلو ها و کتیبه ها
پیام و معماری تابلو ها و کتیبه ها باید در راستای اهداف تعلیم و تربیت و متناسب با شرایط سنی و روحی، روانی کودکان و نوجوان انتخاب و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید