دانشکده مهندسی شیمی، نفت و گاز
پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد در رشته‌ی مهندسی شیمی
تجزیه‌ی الکتروشیمیایی فرمالدئید
به وسیلهی
محمدرضا شکوه صارمی
استاد راهنما
دکتر نصیر مهران بد
شهریور 1391
بـه نـام خـدا
اظـهـار نـامـه
اينجانب محمدرضا شکوه‌صارمی دانشجوي رشته مهندسي شيمي اظهار مي‌کنم که اين پايان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهايي که از منابع ديگران استفاده کردهام، نشاني دقيق و مشخصات کامل آن را نوشتهام. همچنين اظهار ميکنم که تحقيق و موضوع پايان نامهام تکراري نيست و تعهد مينمايم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهاي آن را منتشر ننموده و در اختيار غير قرار ندهم. کليهي حقوق اين اثر مطابق آيين نامه مالکيت فکري و معنوي متعلق به دانشگاه شيراز است.
نام و نام خانوادگی: محمدرضا شکوه‌صارمی
تاریخ و امضاء: 28/6/1391
به نام خدا
تجزیه الکتروشیمیایی فرمالدئید
به کوشش
محمدرضا شکوه‌صارمی
پایان نامه
ارائه شده به تحصیلات تکمیلی دانشگاه بعنوان بخشی از فعالیتهای تحصیلی لازم برای اخذ درجه کارشناسی ارشد
در رشتهی:
مهندسی شیمی
از دانشگاه شیراز
شیراز
جمهوری اسلامی ایران
ارزیابیشده توسط کمیته پایاننامه با درجه:عالی
دکتر نصير مهران بد، استادیار دانشکده مهندسي شيمي، نفت و گاز (استادراهنما). ………………………… …………
دکتر عبدالمحمد علمداری،دانشیار دانشکده مهندسي شيمي، نفت و گاز. ………………………………… ………………….
دکتر پیمان کشاورز، استادیار دانشکده مهندسي شيمي، نفت و گاز…………………………………………… …………………….
شهریور 1391
تقدیم به پدر و مادر عزیز و مهربانم
آن دو عزیزی که از خواسته‌هایشان گذشتند، سختی‌ها را به جان خریدند و خود را سپر بلای مشکلات و ناملایمات کردند تا من به جایگاهی که اکنون در آن ایستاده‌ام برسم.
سپاسگزاری
سپاس خدای را که سخنوران در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت‌های او ندانند و سلام بر محمد و خاندان پاک او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است.
اکنون با پایان یافتن این مرحله از زندگی خویش بر خود لازم می‌دانم تا از زحمات استادگرانقدر خود جناب آقای دکتر مهران‌بد که راهنمایی‌های ایشان همواره راه‌گشای من بوده است کمال تشکر را داشته باشم. همچنین از اساتید مشاور گرانقدرم جناب آقای دکتر عبدالمحمد علمداری و جناب آقای دکتر پیمان کشاورز نیز صمیمانه تشکر کرده و موفقیت روز افزون این عزیزان و خانواده محترمشان را از درگاه خداوند منان خواهانم. در نهایت از همه‌ی کسانی که به نوعی مرا در انجام این مهم یاری رساندند صمیمانه تشکر می‌نمایم.
چکیده
تجزیه‌ی الکتروشیمیایی فرمالدئید
به کوشش
محمد رضا شکوه صارمی
فرمالدئید یکی از مواد شیمیایی آلی است که کاربرد بسیار گسترده‌ای بعنوان ماده خام در بسیاری از صنایع دارد. پساب‌های خروجی صنایعی که حاوی غلظت‌های بالای فرمالدئید می‌باشند به‌دلیل خطرات احتمالی سرطان‌زایی و جهش‌زایی آن باید قبل از ورود به محیط زیست تصفیه گردند. هدف از این مطالعه تاثیر عوامل موثر در جداسازی فرمالدئید به روش اکسیداسیون الکتروشیمیایی می‌باشد. در این مطالعه با استفاده از طراحی آزمایش به روش تاگوچی با توجه به 4 عامل اصلی تاثیر‌گذار آزمایش‌هایی طراحی و انجام گردید که با توجه به نتایج آزمایش‌ها مشاهده گردید که زمان دارای بیشترین و الکترولیت دارای کمترین اثر در جداسازی فرمالدئید را دارا می‌باشند. اثر الکترولیت بر انرژی مصرفی نیز بررسی و مشاهده گردید که هیدروکلریدریک دارای کمترین انرژی مصرفی در محلول جهت جداسازی فرمالدئید می‌باشد. همچنین حالت بهینه جهت حذف فرمالدئید در 3pH= ، آمپراژ 4/0، الکترولیت هیدروکسید سدیم (NaOH) و در زمان 2 ساعت بدست می‌آید که در آن جداسازی 30درصد فرمالدئید حاصل گردید.
کلمات کلیدی : روش تاگوچی، جداسازی فرمالدئید، اکسایش الکتروشیمیایی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1- فرمالدئید و کاربردهای آن3
1-1-1- کاربردهای فرمالدئید3
1-2- سرچشمه‌های آزاد سازی فرمالدئید در محیط زیست 4
1-3- فرآیندهای تولید فرمالدئید5
1-4- اثرات بهداشتی فرمالدئید 6
1-5- خواص فیزیکی و شیمیایی، روش‌های آنالیتیک7
1-5-1- خواص فیزیکی و شیمیایی فرمالدئید7
1-5-2- روش‌های آنالیتیکال 8
1-6- روش‌های تصفیه فرمالدئید9
1-6-1- روش شیمیایی9
1-6-1-1- واکنش با آب آهک9
1-6-1-2- واکنش با آمونیاک 9
1-6-1-3- واکنش با پتاس 10
1-6-1-4- واکنش با آب اکسیژنه H2O210
1-6-1-5- واکنش با سدیم سیانید NaCN10
1-6-1-6- واکنش جذب سطحی بر روی سطح کربن فعال 10
1-6-2- روش بیولوژیکی 11
1-6-2-1- اصول و قوانین اکسیداسیون بیولوژیکی 11
1-6-2-2-انواع تصفیه بیولوژیکی 11
1-6-2-2-1- تصفیه هوازی 12
1-6-2-2-2- تصفیه بی‌هوازی12
عنوان صفحه
فصل دوم: مروری بر پژوهش‌های پیشین14
فصل سوم: طراحی آزمایشات به‌روش تاگوچی
3-1- مقدمه23
3-2- تعاريف مفاهيم اوليه25
3-2-1- پاسخ25
3-2-1-1- پاسخ‌هايي از نوع بزرگ‌تر (بيشتر) – بهتر25
3-2-1-2- پاسخ‌هايي از نوع كمتر – بهتر25
3-2-1-3- پاسخ‌هايي از نوع نزديك‌تر – بهتر 25
3-2-2- فاكتور25
3-2-2-1- فاكتورهاي كمي و كيفي25
3-2-2-2- فاكتورهاي كنترلي و اغتشاشگر26
3-2-3- سطح26
3-2-4- اثر اصلي26
3-2-5- اثرات متقابل26
3-3- انواع روش‌هاي طراحي آزمايش27
3-3-1- روش تك‌عاملي27
3-3-2- روش چند عاملي28
3-3-3- روش فاكتوريل28
3-3-4- روش رويه پاسخ29
3-3-5- روش تاگوچي30
3-4- فرايند طراحي آزمايش‌ها31
3-4-1- فاز برنامه‌ريزي و مفاهيم مهم در آن31
3-4-1-1- مشخص كردن تعداد اثرات متقابل32
3-4-1-2- انتخاب آرايه متعامد متناسب32
3-4-1-3- درجه آزادي فاكتور32
3-4-1-4- درجه آزادي اثرات متقابل32
3-4-1-5- درجه آزادي كل آزمايش32
3-4-1-6- ویژگی‌های آرایه‌های متعامد32
عنوان صفحه
3-4-1-7- مشخص كردن ستون اثرات متقابل35
3-4-1-7-1- استفاده ازجداول مثلثی35
3-4-1-7-2- استفاده از گراف‌هاي خطي35
3-4-2- فاز اجرايي35
3-4-3- فاز تجزيه و تحليل35
فصل چهارم:ابزار، مواد و روش‌ها
4-1- ابزار37
4-2- مواد37
4-3- روش‌ها38
فصل پنجم:نتایج و تجزیه و تحلیل
5-1- فاز تجزيه و تحليل44
5-1-1- تجريه و تحليل مقدماتي44
5-1-1-1- محاسبه اثر اصلي فاكتورها44
5-1-1-2- تخمین جواب درشرایط بهينه45
5-1-1-3- بررسي شاخص دقت46
5-1-2- آناليز واريانس (ANOVA)46
5-1-2-1- تعريف مفاهيم مهم در آنالیز واریانس47
5-1-2-2- روش آنالیز استاندارد49
5-1-2-3- روش آنالیز S/N 49
5-1-2-3-1- کاربرد نسبت S/N49
5-1-3- انواع مختلف تابع زيان50
5-1-3-1- مشخصه نوع هرچه به ‌مقدار اسمي نزديك‌تر، بهتر50
5-1-3-2- مشخصه نوع هر چه كوچك‌تر، بهتر50
5-1-3-3- مشخصه نوع هرچه بزرگ‌تر، بهتر50
عنوان صفحه
فصل ششم: جمع‌بندی و پیشنهادات
6-1- جمع‌بندی58
6-2- پیشنهادات 59
فهرست منابع و مأخذ60
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول (1-1): میزان تولید جهانی فرمالدئید5
جدول (2-1): خواص فیزیکی و شیمیائی فرمالدئید8
جدول (3-1): آرايه متعامد33
جدول (3-2): آرايه‌هاي متعامد در روش تاگوچي34
جدول (4-1): معرفی فاکتورهای انتخابی39
جدول (4-2): پارامترها و سطوح انتخاب شده در طراحی آزمایش39
جدول (4-3): درجه آزادی فاکتورهای انتخابی39
جدول (4-4): نتایج حاصل از طراحی آزمایش به روش تاگوچی40
جدول (5-1): نتایج آزمایشات و میانگین آن‌ها43
جدول (5-2): میانگین آثار اصلی فاکتورها44
جدول (5-3): تداخل بین فاکتورها46
جدول (5-4): تحلیل واریانس نتایج51
جدول (5-5): برآورد شرایط بهینه آزمایش51
جدول (5-6): هدایت اکی‌والان حد تعدادی از یون‌ها در C°2055
جدول (5-7): تحرک یونی حد یون‌ها در دمای در C°2555
جدول (5-8): هدایت اکی‌والان چند الکترولیت در C°25 در محیط‌های آبی56
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل (5-1): اثر pH بر جداسازی فرمالدئید52
شکل (5-2): اثر جریان (A) بر جداسازی فرمالدئید53
شکل (5-3): اثر زمان بر جداسازی فرمالدئید54
شکل (5-4): اثر الکترولیت بر جداسازی فرمالدئید54
شکل (5-5): اثر الکترولیت بر انرژی مصرفی56

فهرست نشانه های اختصاری
اثر اصلي فاكتور A
بهينه حالت اثر اصلی فاکتور
غلظت فرمالدئید Cs
ضریب تصحیح
تخمین مقدار میانگین نتایج E
تعداد فاكتور F
ضریب فیشر F
درجه آزادی خطا f
درجه آزادی خطا fe
درجه آزادی کل فاکتورها ft
تعداد متغيرها K
تعداد سطوح L
تعداد تكرار نقطه مركزي M
تعداد آزمايش‌ها N
نرمالیته اسیدسولفوریک Na
نرمالیته سود Nb
انديس آرايه n
درجه آزادی میانگین n1
درصد سهم مشارکت P
تعداد تکرار آزمایشات r
مجموع انحراف مربعات SS
مجموع كل پاسخ‌ها T
واریانس V
حجم اسید مصرفی حجم اسید مصرفی Va
حجم سود مصرفی Vb
واریانس خطا Ve
حجم نمونه Vs
درجه آزادی فاکتور v1
درجه آزادی خطا v2
متغير xi
متغير xj
جمع كل نتايج Y
پاسخ y
پاسخ حالت بهينه Yopt
درصد اطمینان α
ریسک α
ضريب β
مقدار ثابت ε
فصل اول
مقدمه
یکی از پیامدهای دنیای صنعتی و مدرنیزه شدن زندگی کنونی آلودگی محیط زیست می‌باشد که در کلیه ابعاد زیستی انسان اعم از آب، خاک و هوا آثار مخرب خویش را نشان می‌دهد. فاضلابهای صنعتی که محصول پیشرفت تکنولوژی در صنعت می‌باشد روز به روز آثار زیان‌بار خود را بر محیط آبی و خاکی تحمیل می‌کند. بدیهی است که با وجود صنایع گوناگون و اشاعه وسیع آلودگیهای زیست محیطی، گام‌های علمی و پژوهشی به منظور کنترل آلودگی‌ها باید با برنامه‌ریزی صحیح و اقدامات عملی همراه گردد. در کشور ما فاضلابها بدون هیچگونه محدودیتی وارد منابع آبهای سطحی و زیرزمینی می‌شوند و فاضلاب‌های صنعتی نیز همین مسیر را طی می‌کنند. ضرورت شناخت فاضلاب‌ها و آلودگی آنها و روش‌های تصفیه آنها مسأله‌ای است که همت بلند محققان و مهندسین بهداشت محیط و محیط زیست این دیار را به یاری می‌طلبد. بدیهی است فاضلاب‌های صنعتی با توجه به تنوع فرآیندها و تنوع در مواد شیمیایی که بعضاً خطرناک و آلوده کننده محیط زیست نیز می‌باشند هر یک مشکلات خاصی برای محیط زیست می‌آفرینند و به همین خاطر هر فاضلابی مربوط به یک صنعت خاص نیاز به مطالعه جداگانه و بررسی و تحقیق ویژه در مورد نوع آلودگی و روش‌های کنترل آن را به همراه دارد. صنایعی که فرمالدئید تولید می‌کنند یا به نوعی با این ماده سروکار دارند از جمله صنایعی هستند که در آلوده‌کردن آب‌ها و ایجاد مشکلات زیست محیطی نقش مهمی دارند و با فشارهای سازمان حفاظت محیط زیست موظف شده‌اند مشکل فاضلاب صنعتی خود را حل کنند. آنچه این کارتحقیقی را پراهمیت می‌سازد این است که بدون حذف جداگانه فرمالدئید، تصفیه کلی فاضلاب این‌گونه صنایع مختل خواهد شد و اگر هم به‌دلیل مسائل اقتصادی، امکان ایجاد تصفیه‌خانه برای کل فاضلاب مقدور نباشد بدون پیش تصفیه فرمالدئید، تصفیه‌خانه فاضلاب شهری با مشکل مواجه خواهد شد.
1-1-فرمالدئید و کاربردهای آن
نام‌های معمول و مترادف فرمالدئید: فرمالدئید، متانال ، متیلن‌اکسید، اکسی متیلن، متیلالدئید، اکسومتان نام‌های متداول برای محلول‌های فرمالدئید: فرمالین و فرمل.
فرمالدئید در فشار و دمای معمولی یک گاز بی‌رنگ با جرم مولکولی نسبی 03/30 است. متداولترین شکل تجاری موجود آن محلول آبی 50-30% است. معمولاً برای کاهش پلیمریزایسیون ذاتی فرمالدئید به محلول آن متانول یا مواد دیگر به‌عنوان پایدار‌کننده اضافه می‌شود. غلظت متانول در محلول فرمالدئید می‌تواند تا حدود 15% باشد. غلظت سایر پایدار‌کننده‌ها می‌تواند تا چند صد میلی‌گرم در لیتر باشد. اخیراً سیستم‌های فرمالدئید مایع غلیظ که تا 95% فرمالدئید دارند قابل دستیابی هستند، اما دمای لازم برای پایداری محلول و جلوگیری از جدایی پلیمر از حدود دمای اتاق تا C°120 با افزایش غلظت محلول افزایش می‌یابد. فرمالدئید به‌سرعت در آب، الکل‌ها و سایر حلال‌های قطبی حل می‌شود ولی در سیالات غیر‌قطبی درجه انحلال پائینی دارد. فرمالدئید در C°150 به متانول و کربن منوکسید تجزیه می‌شود. به‌طور کلی فرمالدئید قدرت واکنش پذیری زیادی با سایر مواد شیمیایی دارد. در نور آفتاب فوراً به دی‌اکسید‌کربن اکسید می‌شود.
1-1-1- کاربردهای فرمالدئید
فرمالدئید به‌عنوان یک پایه واحد ساختمانی مواد شیمیایی، یک واسطه در ترکیبات آلی گوناگون از رزین‌های آمینو و فنلیک گرفته تا کودهای شیمیایی می‌باشد. بیشترین مصرف فرمالدئید در تولید رزین‌های آمینو و فنلیک می‌باشد. که دلیل موجهی را برای 55% ظرفیت کل تقاضاها ارائه می‌دهد. دیگر مصارف مهم شامل محصولات صنعت چوب، ترکیبات قالبگیری، رزین‌های ریخته‌گری و چسب‌ها برای روپوش‌کشی می‌باشد. محصولات چوبی حدود 36% از کل تقاضای فرمالدئید رابرای کاربردهای تخته چندلایی به خود اختصاص می‌دهد. تحت بعضی شرایط رزین‌های اوره- فرمالدئید، فرمالدئید را آزاد می‌کنند که مسائل محیط زیستی و بهداشتی را ایجاد می‌کنند. رزین‌های آمینو و فنلیک هر دو به‌عنوان ترکیبات قالبگیری به‌کار برده می‌شوند. انبوهی از رزین‌های آمینو، رزین ملامین به‌کار برده شده در ظروف‌سازی هستند. رزین‌های قالبگیری فنلیکی در وسایل کنترل الکتریکی، تلفن‌ها به‌کار برده می‌شوند. فرمالدئید برای تولید پرداخت ثابت پارچه‌های سلولزی به‌کار برده می‌شود. پرداخت پارچه‌ها بر اساس فرمالدئید شامل ملامین، اوره، فرمالدئید، glyoxal, Triazim, Triazones می‌باشد. آلدئیدها در ساخت و سنتز الکل‌ها، اسیدها و سایر مواد شیمیایی به‌کار می‌روند. همچنین در صنعت لاستیک‌سازی، صنایع کاغذ، دباغی وکشاورزی مصرف می‌شوند. از جمله مصارف عمومی فرمالدئید، استفاده از آن برای نگهداری قطعات تشریحی در دانشکده‌های پزشکی و موسسات طبی، عامل از بین برنده بو و عامل باکتری‌کشی و همچنین عامل سخت‌کننده پروتئین‌ها می‌باشد. علاوه بر آن محصولات بدست آمده از فرمالدئید در طیف گسترده‌ای از صنایع نظیر اتومبیل‌سازی و ساختمان، کاغذسازی و پارچه‌بافی کاربرد فراوان دارد. فرمالدئید در سوخت و ساز طبیعی بدن نیز وجود دارد لیکن مقدار آن ناچیز است[5-1].
1-2- سرچشمه‌های آزاد سازی فرمالدئید در محیط زیست
فرمالدئید در محیط زیست به‌عنوان نتیجه‌ای از فرآیندهای طبیعی و از منابع ساخت بشر موجود می‌باشد. فرمالدئید به‌طور صنعتی در مقادیر زیاد تولید می‌شود و کاربردهای زیادی دارد. دو منبع دیگر ساخت بشر عبارتند از: خروج اتوماتیک از موتورهای بدون مبدلهای کاتالیستی. بقایا، انتشارات و یا ضایعات حاصل در هنگام ساخت فرمالدئید به‌وسیله موادی مشتق شده از آن یا واکنش داده شده با آن. فرمالدئید در صنایع گوناگون کاربردهای داروئی به‌عنوان یک استریل‌کننده دارد. همچنین به‌عنوان یک نگهدارنده در کالاهای مصرفی، مانند غذا، مواد بهداشتی و آرایشی و پاک کننده‌های خانگی به‌کار می‌رود. یکی از کاربردهای عمده آن در ساخت رزین‌های اوره – فرمالدئید و ملامین- فرمالدئید می‌باشد. رزین اوره- فرمالدئید برای عایق‌سازی ساختمان‌ها (1UFFI) به‌کار می‌رود، این رزین می‌تواند پس از نصب به نشر فرمالدئید ادامه دهد یا یک منبع انتشار دائمی فرمالدئید را تشکیل دهد. منابع محیطی داخلی زیادی که می‌تواند انسان را در معرض فرمالدئید قرار دهد شامل سیگارها و محصولات تنباکو، مبلمان یا اثاثه‌ای که حاوی رزین‌های پایه فرمالدئید هستند، مواد ساختمانی حاوی رزین‌های اوره-‌فرمالدئید، چسب‌های حاوی فرمالدئید که برای سطوح پلاستیکی و پارکت‌ها، فرش‌ها، ضد‌عفونی‌کننده‌ها‌ (گندزداها)، پخت‌کننده‌های‌گازی و شومینه‌های باز استفاده می‌شود، می‌باشند. فرمالدئید در حین اکسیداسیون هیدروکربن‌ها به‌طور طبیعی تشکیل می‌شود. این هیدروکربن‌ها با رادیکال‌های OH و ازن واکنش می‌دهند و فرمالدئید وسایر آلدئیدها را به‌عنوان مواد واسطه‌ای در یک سری واکنش‌هایی که نهایتاً منجر به تشکیل مونواکسید‌کربن، دی‌اکسید‌کربن، هیدروژن و آب می‌شوند، تشکیل می‌دهند. کارخانه‌های تولید فرمالدئید و صنایعی که به نحوی با فرمالدئید سروکار دارند از جمله مهمترین منبع فرمالدئید و آلاینده‌های عمده محیط زیست می‌باشند. در کشور خودمان نیز کارخانه‌های همچون شرکت صنایع شیمیائی سینا و قدس در شیراز که به تولید فرمالدئید اشتغال دارند در فاضلاب خروجی خود غلظت‌های بالایی از فرمالدئید را دارند. همچنین کارخانه‌هایی که به تولید رزین‌های فنل – فرمالدئید و … مشغولند مانند کارخانه تولید رزین فنل- فرمالدئید در اصفهان باعث ایجاد آلودگی محیط زیست می‌گردند. همچنین صنایع پتروشیمی که به تولید فرمالدئید و رزین‌های فرمالدئید مشغولند مانند پتروشیمی جم و همچنین پتروشیمی اراک در قسمت آلاکلر و بوتاکلر خود غلظت بالای ppm700 فرمالدئید را وارد محیط زیست می‌کنند[1].
1-3- فرآیندهای تولید فرمالدئید
فرمالدئید بوسیله اکسیداسیون متانول با استفاده از دو روش مختلف تولید می‌شود.
الف-اکسیداسیون با اکسیدهای مولیبدنیوم آهن در دمای C° 380 -270
ب- اکسیداسیون با کریستالهای نقره یا شبکه‌های توری نقره‌ای در دمای C°720-600
فرمالدئید یک ماده آغازگر ارزان برای بسیاری از واکنش‌های شیمیایی می‌باشد و تعداد زیادی از محصولات با استفاده از فرمالدئید به‌عنوان یک ماده پایه ساخته شده‌اند. بنابراین تولید آن در صنایع شیمیایی حائز اهمیت زیادی می‌باشد[2]. جدول 1-1 ارقام تولید برخی از کشورهای صنعتی غربی را نشان می‌دهد.
جدول( 1-1): میزان تولید جهانی فرمالدئید[1]
سالمنطقهمقدار (میلیون کیلوگرم)1978آمریکا، 16 کمپانی10731978کانادا، 4 کمپانی881979آمریکا، 16کمپانی10031983آمریکا9051983جمهوری فدرال آلمان، 11کمپانی5341983ژاپن،24 کمپانی4031983کل کشورهای تولید کننده اصلی32001984کل کشورهای تولید کننده اصلی57801985آمریکا، 13 کمپانی941
1-4- اثرات بهداشتی فرمالدئید
فرمالدئید به‌عنوان یک ماده سرطان‌زای حیوانی شناخته شده است و در حیوانات تومورهای حفره لنفی را ایجاد کرده است. این ماده توسط 2NTP، WHO3، OSHA4، VIOSH5، ACGIH6، IGRC7،EPA8 یک ماده سرطان‌زای انسانی محسوب می‌شود. گاز فرمالدئید یک ماده ملتهب کننده چشمها و مجاری تنفسی است، محلول‌های آن هم باعث التهاب اولیه و هم درماتیت‌های حساسیتی می‌شوند[6]. اگر محلول فرمالدئید خورده شود، غشاهای موکوس دهان و لوله گوارشی ملتهب می‌شود و درد شدید، استفراغ و اسهال حاصل می‌شود. پس از جذب، فرمالدئید سیستم عصبی مرکزی (CNS9) را از کار می‌اندازد و علامت‌‌هائی شبیه حالت مستی توسط الکل را پدید می‌آورد. تغییر پروتئین‌های بافتی به‌وسیله فرمالدئید سمیت موضعی ایجاد می‌نماید و واکنش‌های آلرژیک را بالا می‌برد تماس مکرر با محلول فرمالدئید می‌تواند درماتیت‌های اگزاماتوئید را سبب شود. لباس‌هایی که با فرمالدئید عمل آورده شده‌اند درماتیت ایجاد کرده‌‌اند[7]. محلول‌های آبی پاشیده یا چکیده شده روی چشم انسان سبب آسیب‌هایی از کدر‌شدن شدید و همیشگی قرنیه و از دست دادن بینائی تا آسیب‌های گذرای جزئی و ناراحتی، بسته به اینکه غلظت محلول‌ها زیاد یا کم بوده باشد، شده‌اند[2]. استنشاق غلظت زیادی از فرمالدئید سبب التهاب شدید لوله تنفسی شده که در دو مورد به مرگ منجر گردید. در مورد اشخاص حساس واکنش‌های آسمی خاص ممکن است در اثر تماس کوتاه در غلظت حدود ppm 3 ایجاد شود[8]. بلعیدن یا فروبردن فرمالدئید می‌تواند سبب کاهش دمای بدن شود. علائم مربوط به فروبردن فرمالدئید عبارتند از: یرقان یا زردی، فساد خون در اشخاص مبتلا به بیماری قند یا دیابت، و وجود خون در ادرار. علائم مربوط به استنشاق فرمالدئید عبارتند از: ورم غشاء مخاط بینی، نابویائی، اسپاسم حنجره، التهاب معده و روده و آماس نای[9].
در یک بررسی از 57 نفر مومیائی کننده که در معرض غلظت اتمسفری زیر ppm2 بودند علائم زیادی از اثرات التهاب روی چشمها (81%) و بینی و گلو (75%) وجود داشت. سایر اثرات تنفسی شامل سرفه (33%) تنگی قفسه سینه (23%) خس‌خس‌کردن سینه (12%) کوتاهی تنفس (11%) بوده است. بر اساس این نتایج، 10% مبتلا به برونشیت حاد و 30% مبتلا به برونشیت مزمن بودند. در این بررسی هیچ گروه کنترلی به‌کار برده نشده و نیز کشیدن سیگار در نظر گرفته نشد[10]. در غلظت‌های ppm10-1 التهاب قابل ملاحظه چشم در اولین تماس ممکن است ایجاد شود، در حدود ppm 4 اشکریزی اتفاق می‌افتد[11]. حد مجاز تماس با فرمالدئید توسط سازمان‌های بهداشت جهانی مانند EPA، ACGIH در سال 1985 به میزان ppm2 در محلول و 4/2 میلی‌گرم در متر‌مکعب هوا تعیین شده است. همه کسانی که با مواد جامد حاوی فرمالدئید و یا محلول‌های غلیظ آن سروکار دارند و یا در تماس با گاز آن قرار می‌گیرند باید به دقت شیوه‌های حفاظتی را در نظر بگیرند و بایستی تهویه کافی و قوی در اختیار داشته باشند تا غلظت را در کمتر از ppm 2 نگهداری کنند. برای ایجاد ایمنی در مکان‌هایی که با فرمالدئید سروکار دارند بایستی محلول‌های فرمالدئید در ظروف بسته حمل و نقل گردند. در مکان‌هایی که لازم است افراد در محیط‌های سربسته با غلظت فرمالدئید بیش از حد مجاز کار کند استفاده از ماسک ضروری است. وسائل کمک‌های اولیه مخصوص جهت چشم و پوست به همان صورتی که برای مواد شیمیایی محرک لازم است در این موارد نیز توصیه می‌شود. در مواقعی که ترشحات این مواد به داخل چشم وارد می‌شود اقدامات فوق العاده فوری باید انجام شود تا از انعقاد سطوح کرونه جلوگیری شود. در مورد کسانی که قبلاً به عوارض پوستی و یا بینایی یا تنفسی دچار بوده‌اند دقت و توجه خاص باید مبذول شود. تحریکات پوستی ناشی از تماس با محلول فرمالدئید می‌تواند به‌وسیله شستشو با آب و صابون بهبود یابد لذا بعد از تماس با آن نبایستی شستشو با آب و صابون را فراموش کرد[5]. در مورد سرطان‌زایی فرمالدئید نیز تحقیقاتی صورت گرفته است که برابر آخرین اطلاعات علمی فرمالدئید در رده موادی قرار می‌گیرد که در فرآیندهای صنعتی به‌کار رفته و سرطان‌زایی آنها مشکوک است و این مسئله بر پایه واقعیت‌های محدود اپیدمیولوژیکی و گزارش‌های منحصر بفرد قرار دارد و یا آنکه ایجاد سرطان در یک یا چند گونه از حیوانات و برطبق روش‌های مناسب آزمایشگاهی از آنها به‌وقوع پیوسته است[4،3].
1-5- خواص فیزیکی و شیمیایی، روش‌های آنالیتیک
1-5-1- خواص فیزیکی و شیمیایی فرمالدئید
فرمالدئید در دمای معمولی یک گاز آتش‌گیر، بی‌رنگ و فعال است که به‌سرعت پلیمریزه می‌شود گرمای احتراق گاز فرمالدئید Kcal/gr 47/4 است. فرمالدئید با هوا و اکسیژن در فشار اتمسفر یک تشکیل مخلوط‌های قابل انفجار را می‌دهد فرمالدئید در دمای C°19- بصورت مایع درآمده در دمای C°118- به‌فرم کریستالین منجمد می‌گردد. گاز فرمالدئید به‌راحتی در محلول‌های قطبی نظیر آب و متانول حل می‌گردد. لیکن در مواد غیر‌قطبی نظیر اتیل‌اتر، کلروفرم و تولوئن چندان محلول نیست. برخی خواص فیزیکی و شیمیائی فرمالدئید در جدول 1-2 ارائه می‌شود:
جدول( 1-2): خواص فیزیکی و شیمیائی فرمالدئید
جرم مولکولی نسبی
دانسیته گازی نسبی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید