تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون

تقدیم به همسر و والدین مهربانم که در این راه یاری ام نمودند
با تشکر فراوان از شرکت دارو های گیاهی دینه ایران و پرسنل معاونت آموزش و پژوهش ابهدا نهاجا،آزمایشگاه پاتولوژی بیمارستان بعثت نهاجا که در زمینه انجام کمال همکاری را با اینجانب مبذول داشتند.
چکیده
تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون
زمینه : آترواسکلروز علت عمده مرگ در جهان پیشرفته است . اختلال در لیپوپروتئین‌های پلاسما و متابولیسم چربی‌ها، بیش از سایر عوامل در بروز آترواسکلروز نقش دارد. لذا کنترل و درمان هیپرلیپیدمی، امری لازم و اساسی به نظر می‌رسد.

هدف : گرايش عمومي جوامع به طب سنتي و استفاده از داروهاي گياهي در طي سال ها اخیر رو به افزايش بوده است، نقش گياهان مختلف در کاهش چربيهاي خون و در نتيجه کاهش بيماريهاي قلبي- عروقي شناخته شده است. در اين زمينه مي‌توان به شنبليله، شويد و برگ درخت گردو اشاره نمود. مطالعات انسانی نشان دهنده اثر گیاه شنبلیله بر چربی خون در ایران محدود بوده ، لذا این مطالعه با هدف بررسی تاثیرمصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی طراحی گردید.
روش مطالعه: این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی بوده و بر روی 49 بیمار هایپرلیپیدمیک که داروهای کاهنده چربی خون مصرف نمی کردند صورت گرفت ،بیماران بطور تصادفی بین دو گروه مداخله وکنترل تقسیم شده (24نفر مداخله و 25 نفر کنترل)و هر دو گروه آموزش های تغذیه ای لازم در زمینه تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی دریافت نمودند. همچنین گروه مداخله روزانه 5 گرم پودر دانه شنبلیله بصورت ساشه های بسته بندی شده به مدت 8 هفته همراه غذا دریافت می کرند.
میزانhigh-density lipoprotein(HDL) low – density lipoprotein(LDL), triacylglycerol (TG), Fasting Blood Sugare (FBS) و Total Cholesterol(Tchol) بیماران در ابتدا و انتهای مطالعه اندازه گیری و با استفاده از آزمون t زوجی مقایسه شد.

یافته ها :نتایج این بررسی حاکی از کاهش معنی داری (p<0.05)در میزان FBS,TG,Tchol,LDL در گروه مداخله بود. HDL بیماران درهر دو گروه در طول مطالعه تغییر معنی داری نداشت.
نتیجه گیری :
مطالعه اخیر نشان داد که مصرف پودر دانه شنبلیله در کاهش چربی های خون بیماران هایپر لیپیدمیک موثر می باشد.
کلید واژه ها :شنبلیله، چربی خون، هایپیرلیپیدمی
فهرست مطالب
فصل اول:مقدمه و بیان مساله1-مقدمه 11-2 بیان مساله و اهمیت پژوهش 31-3 اهداف و فرضیات 81-3-1 اهداف اصلی 81-3-2 اهداف فرعی 81-3-3 اهداف کاربردی 81-3-4 فرضیه ها9فصل دوم :بررسی متون
102-1 مقدمه112-2 مبانی نظری پژوهش112-3 مروری بر مطالعات انجام شده 122-3-1 مطالعات انجام شده در ایران
122-3-2 مطالعات انجام شده در جهان
14فصل سوم : رو ش پژوهش163-1 مقدمه 173-2 نوع پژوهش 173-3 جامعه پژوهش 173-4 روش نمونه گیری و حجم نمونه 193-5 روش گرد آوری داده ها 213-6 ابزار گردآوری داده ها 213-7 روش تجزیه و تحلیل داده ها 223-8 مکان و زمان مطالعه 223-9 محدودیت های پژوهش 223-10 ملاحظات اخلاقی 233-11 تعریف واژه ها
24فصل چهارم :25یافته ها26
فصل پنجم : بحث،نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات
39بحث40نتیجه گیری45ارائه پیشنهادات
منابع
45
46
پیوست ها
51فرم جمع آوری اطلاعات بیوشیمیایی و آنتروپومتری52فرم رضایت نامه
برگه اطلاع رسانی53
54
چکیده انگلیسی
55

فهرست جداولجدول 1 : مقایسه دو گروه در ابتدای مطالعه تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون27جدول 2 : خصوصیات افراد گروه مداخله در ابتدای و انتهای مطالعه تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون
جدول 3 : خصوصیات افراد گروه کنترل در ابتدای و انتهای مطالعه تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون28
29جدول 4 : میزان پروفایل لیپیدی خون قبل و بعد از مداخله با پودر تخم شنبلیله در هر دو گروه بر حسب جنس
جدول 5 : میزان FBS و نسبتهای آتروژ نیک خون قبل و بعد از مداخله با پودر تخم شنبلیله در هر دو گروه بر حسب جنس35
36جدول 6 : میزان پروفایل لیپیدی خون قبل و بعد از مداخله با پودر تخم شنبلیله در هر دو گروه بر حسب سن
جدول 7 : میزان FBS و نسبتهای آتروژنیک خون قبل و بعد از مداخله با پودر تخم شنبلیله در هر دو گروه بر حسب سن
37
38
فصل اول : مقدمه و بیان مساله
1 مقدمه :
آترواسکلروز علت عمده مرگ در جهان پیشرفته است و پیش بینی می‌شود تا 25 سال آینده، به علت عمده مرگ و میر در کشورهای در حال توسعه نیز تبدیل گردد. در ایالات متحده آمریکا، آترواسکلروز مسئول بیش از یک دوم موارد مرگ بوده و سالانه هزینه‌ای معادل 100 بیلیون دلار به درمان این گونه بیماران اختصاص می‌یابد (Boudi et al., 2006) . همچنین بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2005 در دو جنس حدود 17 میلیون نفر به علــت بیماریهای قلبی-عروقی فوت کرده‌اند، که 30 درصد کل مرگ ها را به خود اختصاص داده است. در ایران نیز 38 درصــد موارد مرگ ناشی از بیماری های قلبی– عروقی است و اولین علت مرگ و میر کشور به شمار می‌رود (Tarahi, 2007). مطالعات اپیدمیولوژیک، عوامل خطرزای این دسته از بیماری‌ها را هیپرلیپیدمی، فشار خون بالا، مصرف سیگار، دیابت، سن، جنس و فعالیت‌های فیزیکی گزارش نموده‌اند (Ridkey, 1999). نیز اعلام شده است که اختلال در لیپوپروتئین‌های پلاسما و متابولیسم چربی‌ها، بیش از سایر عوامل در بروز آترواسکلروز نقش دارد(Longo & Harrison,2012). از بین لیپیدهای سرم نیز1LDL کلسترول بیشترین ارتباط را با استقرارآترواسکلروز دارد (Denke & Grundy, 1999). لذا کنترل و درمان هیپرلیپیدمی، امری لازم و اساسی به نظر می‌رسد. در کنار درمان دارویی، طب مکمل و گیاه درمانی نیز مداخله توجه متخصصان قرار گرفته است.

1-2 بیان مساله و اهمیت پژوهش :
نقش گياهان مختلف در کاهش چربيهاي خون و در نتيجه کاهش بيماريهاي قلبي-عروقي شناخته شده است. در اين زمينه مي‌توان به شنبليله، شويد و برگ درخت گردو اشاره نمود (Jolodar & Nazifi, 1998). که بعلت سرشار بودن از اسیدهای چرب غیر اشباع سبب کاهش کلسترول سرم می شود(Zambón et al., 2000). مطالعات متعددی روی تاثیر گیاهان مختلف بر روی چربی خون صورت گرفته است بسیاری از مطالعات کاهش میزان کلسترول و LDLc را در نتیجه مصرف شنبلیله،پودر سیر،چای سیاه،چای سبز،سویا و زنجبیل تایید نموده اند (Hassani et al,2010).
گرايش عمومي جوامع به طب سنتي و استفاده از داروهاي گياهي در طي سال هاي اخير به علت بروز برخی اثرات زيان بار داروهاي شيميايي بر سلامتي انسان وبعضا” نارسايي‌هاي طب نوين در درمان برخي بيماري ها رو به افزايش بوده است، همچنين نياز مبرم به مواد موثره اين گياهان به عنوان مواد اوليه در صنايع داروسازي آرايشي و بهداشتي باعث شده است تا اين گياهان بيش از بيش از ارزش و اهميت خاصي برخوردار باشند(Ghanadi, 2005; SalehiSurmaghi, 2008). يكي از گياهان دارويي كه در طب سنتي ايران و ملل مختلف سابقه مصرف ديرينه داشته و خواص درماني چشمگيري براي آن ذكر شده گياه شنبليله است.
شنبلیله یا شنبلید با نام علمی Trigonella foenum-graceum گیاهی نهاندانه از دو لپه ای های جدا گلبرگ است که جز راسته گل سرخ، تیره نخود، تیره فرعی پروانه داران و جنسTrifoliaاز گروه Trigonella است .شنبلیله گیاه علفی یک ساله که ارتفاع آن تا 50 سانتی متر می رسد(Dini, 2006). طبق نظر برخی کارشناسان و محققین این گیاه در ابتدا بومی ایران بوده و سپس به مناطق دیگر منتقل شده است. منشا این گیاه نواحی آفریقای شما لی و سواحل مدیترانه بوده همچنین شنبلیله بطور گسترده در هند ،چین ، آفریقا ، الجزیره ، عربستان سعودی ،پاکستان ،مصر، ترکیه ،اوکراین اسپانیا و ایتالیا کاشته می شود . نكته جالب توجه در مداخله شنبليله طيف وسيع اثرات درماني ذکر شده آن مي‌باشد (Zargari, 1368) .
شنبلیله از دیر باز در طب سنتی در درمان کورک ، دیابت و سل مورد مصر ف بوده است. سایر اثرهای ذکر شده عبارتند از :كه اثر ضددرد، ضدآترواسكلروز، ضدالتهاب، ضدنفخ، ضداسپاسم، ضدسرطان، پايين آورنده قند خون، افزايش دهنده ميل جنسي، قابض، مقوي قلب، صفراآور، ملين، خلط آور، ، كاهش دهنده چربي خون، كاهش دهنده پرفشاري خون، شيرافزايي، مسهل، تسهیل کننده زایمان، مقوي رحم و ضدكرم از اين گياه استفاده شده است (Gruenwald & Fleming, 1998 Max, 1999;).
شنبليله با نام علمي Trigonellafoenum-graceum L يك گياه علفي يكساله از تيره Legouminosae است، كه بومي شرق مديترانه است. در طب سنتي مصارف زيادي براي اين گياه ذكر شده است، از اين گياه براي انقباض رحم، كمك به هضم غذا و افزايش سوخت و ساز و تقويت عمومي در بدن استفاده شده است. اين گياه به سبب توليد آلكالوئيدهاي دارويي، ترکيبات استروييدي، ساپوژنين ها و قدرت درمان بخشي بالا در زمره مهم ترين گياهان دارويي جهان قرار دارد. تريگونلين اسيد نيکوتينيکacid nicotinic) (Trigonelline از جمله مهم ترين متابوليت هاي گياه شنبليله به شمار مي روند كه در درمان ديابت و كاهش كلسترول خون موثر مي باشند. دياسژنين (Diosgenin)ترکيب مهم ديگر بذر اين گياه است که در توليد استروييدهاي دارويي از جمله قرص هاي ضد بارداري استفاده مي شود.
بررسی های انجام شده نشان می دهد که 60 % تخم شنبلیله را فیبر تشکیل می دهد که 50% آن از جنس پکتین است (Lee et al., 1995) . پکتین بعنوان یک فیبر ،دارای ویژگی های افزایش سرعت تخلیه روده،کاهش سرعت جذب قند و چربی و کاهش سنتز کلسترول می باشد. مطالعات زيادي بر روي اثرات درماني و شناسايي تركيبات شيميايي اين گياه صورت گرفته است (;Hasanzade et al., 2010 Madar et al., 1988).
اخیرا گزارش شده برخی اجزای فعال موجود در شنبلیله ، (4-هیدروکسی ایزولوسین و گالاکتومانان) افزایش میزان گلوکز خون را مهار کرده و در بهبود متابولیسم لیپید در محیط داخلی In vivo موثرند (Srichamroen et al., 2008).
شنبلیله دارای ساپونین های تلخی مانند پروتودی اسکین (protodioscin) می باشد. بسیاری از مطالعات اثر موثر دی اسژنین (شکلی از پروتودی اسکین و دی اسکین) را بر متابولیسم چربی و گلوکز خون منتشر ساختند. دی اسژنین میزان (PPRPϒ) Peroxisome proliferator-activated receptor gammaرا در بافت چربی سفید(WAT) افزایش داده و تمایز سلولهای چربی را القا می کند و سبب کاهش سایز سلولهای چربی می شود.همچنین ترشح مونوسیت کموتراکتانت پروتئین 1 2(MCP-1) در سلولهای چربی کاهش یافته در حالی که ترشح آدیبونکتین افزایش می یابد که سبب مهار التهاب در سلول های چربی می گردد. در ادامه ساپونین همانند دی اسژنین میسلهای بزرگی از اسیدهای صفراوی و ملکولهای ساپونین در روده کوچک شکل می گیرد و این میسلها مانع از جذب کلسترول گشته و سبب دفع آنها در مدفوع می گردد . دی اسژنین همچنین سبب کاهش میزان TG و کاهش میزان بیان mRNA ژنهای چربی ساز(FAS3,SCD4-1,ACC5)می گردد (Uemura et al., 2011).
تخم شنبلیله آلکالوییدی بنام تریگونیلین دارد که ترکیبی شبیه اسید نیکوتینیک است و می تواند در کاهش TG موثر باشد( Goodman & Gilman,2001)
برخی مطالعات اثرات کاهنده چربی خون شنبلیله را به ساپوژنین نیز نسبت می دهند که سبب افزایش دفع کلسترول صفراوی شده که در نهایت بدن برای سنتز مجدد نمکهای صفراوی میزان کلسترول پلاسما را کاهش می دهد، در ضمن اثرات کاهنده چربی خون همچنین به ترکیبات شبه استروژنی آن مرتبط است که بطور غیر مستقیم باعث افزایش هورمون تیروئیدی T4 می شود (Basch et al,2003) .
مطالعات صورت گرفته بر روی گیاه شنبلیله نشان دهنده اثرات مفید بر سلامتی همچنین توانایی بالای این گیاه در زمینه های مختلف درمانی می باشد. گرچه از نظر سنتی شنبلیله گیاهی بی خطر است با این حال مطالعات صورت گرفته بر روی شنبلیله نیز اثرات مضر معنی داری را نشان ندادند. ولی احتمال ایجاد مشکلات گوارشی مانند اسهال در استفاده از دوزهای بالا (بیشتر از 100 گرم در روز پودر یا دانه شنبلیله در روز) مخصولا در افرادی با سابقه حساسیت وجود داردBaquer,2013) &(Yadav .
تحقیقات موجود در مورد اثر این دارو بر انواع چربی های خون در ایران بسیار محدود است و سوالات زیادی در این زمینه وجود دارد. بیشتر مطالعات صورت گرفته تاثیر این گیاه را بر قند خون بررسی نموده اند. توجه به ترکیبات بیو شیمیایی موجود در این گیاه ، تحقیق حاضر را به منظور بررسی اثر تخم شنبلیله بر , HDL-c6, LDL-c7,Tchol8 ,TG9 TG افراد مبتلا به هایپرلیپیدمی با دوز و روشی متفاوت از مطالعات صورت گرفته (با دوز 5 گرم در روز بصورت خوراکی بر روی نمونه انسانی )طراحی نمودیم تا در صورت بهره مندی این داروی گیاهی از خواص مورد نظر، بتوان آن را بعنوان یک وسیله مناسب جهت کنترل هایپرلیپیدمی پیشنهاد نمود.
1-3 اهداف و فرضیات :
1-3-1 هدف اصلی (General Objective):
تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدی خون
1-3-2 اهداف فرعی ((Specific Objectives:
تعیین میزان پروفایل لیپیدی خون قبل و بعد از مداخله بر حسب سن
تعیین میزان پروفایل لیپیدی خون قبل و بعد از مداخله بر حسب جنس
تعیین میزان نسبتLDL/HDL قبل و بعد از مداخله در هر دو گروه بر حسب سن
تعیین میزان نسبتLDL/HDL قبل و بعد از مداخله در هر دو گروه بر حسب جنس
تعیین میزان نسبتCHOLESTROL/HDL قبل و بعد از مداخله در هر دو گروه بر حسب سن.
تعیین میزان نسبتCHOLESTROL/HDL قبل و بعد از مداخله در هر دو گروه بر حسب جنس.
1-3-3 اهداف کاربردی ( :(Applied Objectives
در صورت تایید فرضیه ی این طرح استفاده از پودر تخم شنبليله در افراد مبتلا به هايپرليپيدمي ممکن است در كاهش چربي های خون به آنها كمك نمايد.
1-3-4 فرضیه ها (Hypothesis) یا سؤال های پژوهش:
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيركاهنده بر ميزان LDL خون گروه آزمون دارد.
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيرافزاينده بر ميزان HDL‌ خون گروه آزمون دارد.
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيركاهنده بر ميزان TG خون گروه آزمون دارد.
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيركاهنده بر ميزان كلسترول خون گروه آزمون دارد.
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيركاهنده بر نسبت LDL/HDL خون گروه آزمون دارد.
مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله تاثيركاهنده برنسبت Chol/HDL خون گروه آزمون دارد.
تری گلیسیرید در مردان پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
تری گلیسیرید در سنین بالاتر پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
کلسترول LDL در مردان پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
کلسترول LDL در سنین بالاتر پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
کلسترول تام در مردان پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
کلسترول تام در سنین بالاتر پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله کاهش بیشتری خواهد یافت.
HDL در مردان پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله افزایش بیشتری خواهد یافت.
HDLدر سنین بالاتر پس از 2 ماه مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله افزایش بیشتری خواهد یافت.
فصل دوم: بررسی متون
2-1مقدمه :
با توجه به فواید بسیار گیاه شنبلیله و اثرات درمانی متعددی که در مورد این گیاه ذکر شد، مطالعات متعددی خواص درمانی این گیاه را مورد بررسی قرار دادند که بسته به هدف و طراحی مختلف آنها چه بر روی حیوان و چه بر روی انسان غالبا تاثیرمثبت درمانی شنبلیله را مورد تایید قرار دادند، بنا به هدف مطالعه کنونی که موید تاثیر شنبلیله بر کاهش چربی های خون می باشد برخی مطالعات صورت گرفته در ایران و سایر نقاط جهان را مورد بررسی قرار می دهیم.
2-2 مبانی نظری پژوهش :
گیاه شنبلیله از دیر باز نقش گسترده ای را در درمان و پیشگیری بر عهده داشته است. تحقیقات انجام شده نیز بربسیاری از این کاربردهای سنتی صحه نهاده و ارزش درمانی این گیاه و قابلیت های گیاهان دارویی را به روشنی نشان داده است. ترکیبات شاخص در دانه شنبلیله شامل ساپونین ها، آلکالوئیدها و فیبرهای موسیلاژی می باشد که بیشتر خواص درمانی شنبلیله به آنها اختصاص دارد. از جمله ساپونین های مهم این گیاه که غالب خواص در مانی را به آن نسبت می دهند، دیوسژنین (Diosgenin) است. و همچنین آلکالوئید شاخص این گیاه تریگونیلین (Trigonillin) است. با نگاهی اجمالی چنین بنظر می رسد که ترکیبات مذکور موجود در این گیاه یکی از عوامل مهم در ایجاد اثرات مفید شنبلیله بوده که توجه بیشترتحقیقاتی به این دسته از مواد طبیعی را می طلبد.
2-3مروری بر مطالعات انجام شده :
2-3-1 مطالعات انجام شده درایران :
در مطالعه دلفان و همکاران اثر مصرف جداگانه و توام دانه جوانه زده شنبليله و کلوفيبرات بر سطح سرمی چربی های خون و ايجاد رگه های چربی در آئورت 25 خرگوش نر سالم بررسی شده است. خرگوشها به پنج گروه پنج تايی تقسيم شدند و برای مدت 45 روز به ترتيب شامل گروه يک: رژيم غذايی نرمال بدون دريافت دارو، گروه دو: رژيم غذايی پرچرب بدون دريافت دارو، گروه سه: رژيم غذايی پرچرب به اضافه کلوفيبرات ( 200 ميلی گرم دو بار در روز)، گروه چهار: رژيم غذايی پر چرب به اضافه کلوفيبرات (50 ميلی گرم دو بار در روز) و گروه پنج: رژيم غذايی پرچرب به اضافه کلوفيبرات (200 ميلی گرم دو بار در روز) و پودر دانه جوانه زده شنبليله (600 ميلی گرم دو بار در روز)بودند. نتایج نشان داد که کلسترول تام، LDL، و تری گليسيريد در گروههای سه، چهار و پنج در طی مطالعه نسبت به گروه دو افزايش کمتری داشت، در صورتی که افزايش HDL در اين گروهها نسبت به گروه دو بيشتر بود. علاوه بر اين شدت کمتری از درگيری آئورت با رگه های چربی در گروه پنج ديده شد.نتایج مطالعه نشان داد که مصرف دانه جوانه زده شنبليله همراه با کلوفيبرات،نقش موثری در پيشگيری و درمان هيپرليپيدمی و آترواسکلروز در خرگوش داشت(P<0.05) (Delfan et al., 2010) .
در مطالعه روغنی و همکاران برای موشهای صحرایی نر به مدت هشت هفته عصاره آبی شنبلیله به میزان mg/kg 200 روزانه تجویز شد، نتایج حاکی از کاهش معنی داری در میزان LDL و افزایش معنی دار میزان HDL موشهای دیابتی پس از دو ماه بود(Roghani et al.,2005) .
Ghorbani و همکاران تاثیر ترکیب گیاهی شامل سیر،دارچین،گردو،سیاهدانه،شنبلیله،گزنه را بر چربی های خون موشهای دیابتی شده با آلوکسان بررسی نمودند. موشها به سه گروه کنترل سالم،کنترل دیابتی و مداخله دیابتی که ترکیب دارویی دریافت می کردند تقسیم شدند و گروه سوم با دوز 15در صد وزنی ترکیب گیاهی تغذیه شد. نتایج مطالعه نشان داد که میزانTG,FBS وکلسترول سرم گروهی که ترکیب گیاهی دریافت کردند در مقایسه با گروه کنترل سالم و دیابتی کاهش معنی داری داشت.(Ghorbani et al.,2013)
در مطالعه کساییان و همکاران بر روي 23 بيمار ديابتي تیپ دو انجام گرفت. نمونه ها از بين بيماران داوطلب كه از داروهاي كاهنده قند و چربي خون استفاده نمي كردند يا مقدار مصرف داروي آنها در طول مدت مطالعه ثابت بود، انتخاب شدند. اين افراد روزانه از 10 گرم پودر تخم شنبليله در دو نوبت قبل از غذاي ظهر و شب، استفاده كردند. به طور همزمان، بررسي مصرف مواد غذايي، قد و وزن، فشار خون و آزمايشهايFBS ، HbA1c، TG،وT-Chol  (كلسترول تام)،HDL-C  و LDL-C از آنان به عمل آمد. يافته ها حاكي از كاهش معني دار میزان FBS، TG ، VLDL در بيماران، متعاقب مصرف تخم شنبليله بودندKassaian et al.,2009) ) .
2-3-2 مطالعات انجام شده در جهان :
در مطالعه اي كه Muraki و همكاران بر روي موش هاي ديابتي انجام دادند نشان داده شد كه شنبليله مي‌تواند از اختلالات متابوليكي موجود نظير مقاومت به انسولين، اختلالات چربي، و كبد چرب بكاهد ( Muraki et al., 2012). همچنین در مطالعه Vijayakumar و همكاران نشان داده شد كه عصاره دانه گياه شنبليله مي تواند باعث كاهش تري گليسريد و كلسترول حيوانات آزمايشگاهي شده و همچنين وزن آنها را نيز كاهش دهد. اين مطالعه نشان داد كه اين كاهش در ميزان چربي هاي خون و نيز وزن كاملا به دوز دارو همچنین زمان مصرف آن وابسته است (Vijayakumar et al., 2010) .
در تحقیق Sharma و همکاران روی افراد دیابتی تیپ یک نتیجه گرفته شد که مصرف روزانه 10 گرم تخم شنبلیله و مخلوط در نان مصرفی می تواند FBS, TG, Tchol, LDL-C, VLDL-C را کاهش دهد. در این مطالعه تخم شنبلیله بر HDL-C تاثیری نداشت( Sharma et al., 1990) .
در مطالعه Hannan و همکارانش تاثیر فیبر محلول دانه شنبلیله بر قند و چربی خون، مقاومت انسولینی و تجمع پلاکتی موشهای دیابتی تیپ دو مورد بررسی قرار گرفت. پس از مصرف 28 روز فیبر خوراکی به میزان 5/0 mg به ازای هر کیلو گرم وزن بدن نتایج مطالعه نشان داد که مصرف فیبر محلول دانه شنبلیله باعث کاهش معنی دار لیپید های آتروژنیک مثل TG,Chol,LDL-C و افزایش معنادار HDL شد( Hannan et al., 2003).
در مطالعه Guptaو همکاران تاثیر دانه شنبلیله بر کنترل گلایسمی و مقاومت انسولینی روی 23 بیمار دیابتی(12 نفر مداخله و 13 نفر شاهد) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از بهبود کنترل گلایسمی بعلاوه کاهش معنی دار TG و مقاومت انسولینی همچنین افزایش معنی دار HDLبود (Gupta et al., 2001).
مداخله با5/12 میلی گرم در روز از ساپونین های استروئیدی خالص سازی شده از شنبلیله به ازای 300 گرم وزن بدن حیوانات به مدت 4-2 هفته، بصورت معنی داری(p<0.001) میزان کلسترول پلاسما را در موشها ی دیابتی شده با استرپتوتوزوتوسین کاهش داد ولی بر میزان تری گیسیرید تاثیری نداشت(Petit et al., 1995).
افزودن میزان 2 یا 8 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن از پودر شنبلیله به غذای موشهای سالم و دیابتی شده با آلوکسان به مدت 2 هفته باعث کاهش وابسته به دوز میزان کلسترول کل سرم،تریگلیسیرید، LDL, VLDL و همچنین باعث افزایش کلسترول HDL در موش دیابتی شده با آلوکسان شده است. (Khosla et al., 1995)
وقتی پودر شنبلیله به میزان 20،30،60درصد جیره غذایی و سه فرم مکمل تهیه شده از شنبلیله (چربی زدایی شده ، بودن ساپونین و ساپونین خام ) به مدت 2 هفته به خرگوشهایی که به مدت 9 هفته غذایی با چربی بالا دریافت کرده بودند، تجویز شدند، وضعیت چربی پلاسما را اصلاح نمودند و پودر شنبلیله و هر سه فرم مکمل باعث کاهش کلسترول و تری گلیسیرید خون شدند(p0<0.01). هیچ کدام از رژیم های فوق بر روی کلسترول HDL خون تاثیر نداشتند ولی نسبت کلسترول کل به HDL خون را کاهش دادند (p<0.01) .مکمل ساپونین خام در مقایسه با پودر شنبلیله و سایر مکمل های دیگر موثرتر بود(Al-Habori et al., 1998).
فصل سوم :روش پژوهش
3-1 مقدمه :
این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی (Randomized clinical trial) و به مدت 8 هفته بوده، 49 نفر شرکت کننده واجد شرایط در این مطالعه به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند و در ابتدا و انتهای مطالعه متغیر های مورد بررسی در کلیه افراد شرکت کننده در مطاله اندازه گیری شده و میزان تغییر آنها بین افراد هر گروه همچنین بین افراد دو گروه کنترل و مداخله ،مقایسه شد و در نهایت تاثیر این گیاه بر روی چربی خون مورد بحث قرار گرفت .
3-2 نوع پژوهش :این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی می باشد.
3-3 جامعه پژوهش :
این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی بوده و 49 بیمار مبتلا به هايپرليپيدمي كه در طيف باليني مصرف داروهاي شيميايي كاهنده چربي خون قرار نداشتند و در عمل توصيه نیاز به تغيير سبك زندگي که شامل ورزش و رژيم غذايي داشتند، وارد مطالعه شدند. افراد واجد شرايط در ابتدا بصورت تصادفي در يكي از دو گروه مطالعه (مداخله یا کنترل) قرار گرفتند. بیماران از مراجعین به بیمارستان بعثت نهاجا از پاییز سال 1392 تا تابستان سال 1393 بودند که پس از تشخیص پزشک و دارا بودن شرایط ورود به مطالعه (1- سن بالاي 18 سال و كمتر از 65 سال، 2- داراي آزمايش مربوط به چربي های خون با یکی از فاکتورهای(mg/dl 135 <LDL ،mg/dl40 >HDL ،mg/dl 200<chol ،mg/dl 150<TG )
بودند، بطور داوطلبانه وارد مطالعه شدند. کلیه افراد در ابتدای مطالعه آموزش های تغذیه ای در ارتباط با رژیم غذایی مناسب جهت کاهش چربی خون و تغییر سبک زندگی را دریافت نمودند، گروه مداخله علاوه بر این روزانه یک ساشه (ساشه ها توسط شرکت دارو های گیاهی دینه قزوین، ایران تولید و بسته بندی شده بودند) که حاوی5 گرم پودر دانه شنبلیله بود، همراه یکی از وعده های غذایی نهار یا شام به مدت 8 هفته دریافت می نمودند.
شرايط ورود و خروج
• شرايط ورود به مطالعه :
امضاي رضايتنامه آگاهانه ورود به مطالعه(consent form)
سن بالاي 18 سال و كمتر از 65 سال
داراي آزمايش مربوط به چربي های خون با یکی از فاکتورهای زیر
(mg/dl 135 <LDL ،mg/dl40 >HDL ،mg/dl 200<chol ،mg/dl 150<TG )
به بیماران کتبا یک فرم اطلاع رسانی در مورد طرح مداخله مطالعه داده شد.
• شرايط خروج از مطالعه :
داشتن بيماري زمينه اي از قبيل ديابت، (IHD) Iscemic heart disease، فشار خون بالا، سندرم متابوليك، بیماری عروق محیطی، بیماری عروق کرونر و …
LDL بيشتر از 190 كه بيمار نياز به درمان دارويي دارد (براي افراد سالم يا با يك ريسك فاكتور).
LDL بيشتر از 160 كه بيمار نياز به درمان دارويي دارد (براي افراد با دو ريسك فاكتور يا بيشتر).
* عوامل خطرساز:
1- سیگار
2- هیپرتانسیون(>140/90 mmHg)
3-HDL پایین (كمتر از40)
4- سابقه بیماری عروق کرونر در سنین پایین در خانواده (کمتر از 55 سالگی در جنس مذکر درجه اول و در جنس مؤنث کمتر از 65 سالگی)
5- سن بالا تر از 65 سال
نکته مهم : دیابت ملیتوس، بیماری عروق محیطی معادل بیماری عروق کرونر محسوب می شوند. ( CAD) equivalent Coronary artery disease
3-4 روش نمونه گیری و حجم نمونه :
در اين مطالعه بيماران مبتلا به هايپرليپيدمي كه در طيف باليني مصرف داروهاي شيميايي كاهنده چربي خون قرار نداشتند و در عمل توصيه به تغيير سبك زندگي شامل ورزش و رژيم غذايي مي شدند به صورت تصادفی وارد مطالعه شدند.
بيماران واجد شرايط در ابتدا بصورت تصادفي در يكي از دو گروه مطالعه قرار گرفتند. رژیم شناس با مشارکت پزشك معالج پس از بررسي واجد شرايط بودن بيمار براي ورود به مطالعه بسته ها (که شامل ساشه های حاوی پودر شنبلیله به میزان 5 گرم برای بالغین در هر ساشه و به تعداد 60 عدد ساشه در هر بسته بوده که مورد نیاز مصرف فرد در طول مطالعه می باشد)را در اختيار افراد گروه مداخله قرار داده و توصیه های لازم تغذیه ای و توصیه به انجام فعالیت فیزیکی به فرد بیمار صورت پذیرفت و شماره بسته مربوطه را با شماره بيمار ثبت مي نمودند در مورد گروه کنترل پس از اینکه افراد گروه کنترل بصورت تصادفی از بین بیماران واجد شرایط مشخص شدند به آنها تنها توصیه های تغذیه ای لازم و توصیه به انجام فعالیت فیزیکی صورت گرفت.
تعداد نمونه براي هر گروه طبق فرمول زير و بر اساس مقاله Snaker و همكاران براي HDL, LDL , TG و كلسترول حجم نمونه محاسبه شد كه بالاترين حجم نمونه براي كلسترول بدست آمد (Snaker et al., 2006).
تعداد نمونه40نفر به شرح ذیل
n=(2×s^2 〖(z_(1-∝⁄2)+z_(1-β))〗^2)/d^2
S=10 mg/dl ,d=10 mg/dl ,α =0.05 ,β =0.2
n=(2×〖10〗^2 〖(z_0.975+z_0.8)〗^2)/〖(10)〗^2 =16
تعداد نمونه با توجه به فرمول مقابل در هر گروه 16 نفر می باشد که با در نظر گرفتن ریزش نمونه تعداد افراد هر گروه را به 20 نفر گرد نمودیم. و با در نظر گرفتن دو گروه 20 نفره در نتیجه تعداد کل نمونه مداخله مطالعه 40 نفر می باشد.
3-5 روش گرد آوری داده ها:
اطلاعات دموگرافیک بیماران از طریق چک لیست اولیه که جهت افراد در بدو ورود به مطالعه تکمیل می شد و داده های آزمایشگاهی و آنتروپومتریک با اندازه گیری در ابتدا و انتهای مطالعه انجام گرفتند.
3-6 ابزار گردآوری داده ها :
میزان کلسترول توتال HDL,TG, و FBS با روش CHOD – PAP Enzymatic colorometric و LDL=chol – (TG/s+HDL) محاسبه گردید. تستهای فوق با دستگاه Premium Biolis 24i همگی با کیتهای شرکت پارس آزمون ساخت ایران انجام شد.
میزان پروفایل های چربی همچنین قند خون ناشتا کلیه بیماران قبل از مطالعه اندازه گیری شد. پس از هشت هفته از شروع مطالعه کلیه آزمایشها و اندازه گیری های فوق تکرار شد و نتایج حاصل با مقادیر اولیه مقایسه شد.
همچنین داده های دموگرافیک نیزدر چک لیست هایی که برای افراد شرکت کننده در ابتدای ورود به مطالعه فراهم شده بود، گردآوری شد.نمونه چک لیست در قسمت پیوستها می باشد.
3-7 روش تجزیه و تحلیل داده ها :
با استفاده از نرم افزار17 SPSS داده ها تجزيه شد. متغيرهاي عددي به صورت ميانگين و انحراف معيار و متغير هاي كيفي به صورت تعداد و در صد بيان شد. براي مقايسه دو گروه در مورد متغير هاي كمي از تست هاي آماري Paired t-testيا من ويتني استفاده شد و براي مقايسه متغيرهاي كیفي از كاي اسكوار استفاده شد. در مورد بررسي تغييرات هر گرو ه از آزمون t زوجی و Wilcoxanاستفاده شد. در تمامي آزمونها ميزان p كمتر از 05/0 به عنوان سطح معني داري تلقي شد.
3-8 مکان و زمان مطالعه :
این مطالعه از پاییز سال 1392 تا تابستان سال 93در بیمارستان بعثت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نهاجا ) واقع در شهر تهران صورت گرفت. نمونه ها از بین مراجعین به این بیمارستان بودند که پس از واجد شرایط بودن و رضایت از شرکت در مطالعه ،وارد مطالعه شدند.
3-9 محدودیت های پژوهش :به علت تلخ بودن پودر دانه شنبلیله و در عین حال طولانی بودن زمان مداخله برخی از افراد در ابتدا و در حین مطالعه از همکاری انصراف دادند .
3-10 ملاحظات اخلاقی :
كليه افراد رضايتنامه كتبي ورود به طرح را امضا کردند. با توجه به اينكه در اين طرح افرادي وارد شد ند كه سطح چربي خون آنها واجد شرايط دريافت داروهاي کاهنده چربی های خون نبود و بايد با تغيير شیوه زندگي ميزان افزايش چربي خون خود را كاهش می دادند در این زمینه به کلیه آنها توصیه های مربوط به تغيير شیوه زندگي انجام شد. اين تغييرات شامل فعالیت فیزیکی مناسب (لازم است حداقل پنج روز در هفته، هر روز نیم ساعت پیاده روی تند و یا ورزشهای ایزوتونیک و هوازی مثل شنا، دو، دوچرخه سواری و … داشته باشد)، ترک سیگار، رژیم غذایی مناسب (کاهش مصرف غذاهای حاوی چربیهای اشباع، مصرف ماهی حداقل هفته ای 3 بار، مصرف سبزیجات، میوه جات، حبوبات و لبنیات کم چربی به مقدار زیاد ) بود.پروتوکل این طرح قبل از شروع ، مداخله به تایید کمیته اخلاق پزشکی دانشگاه با شماره 5959/20/د مورخه 24/4/1392قرار گرفت. این طرح در سامانه کارآزمایی بالینی ایران (IRCT) با شماره IRCT2013111815452N1 مورخه 29/10/1392 ثبت گردیده است.
13-11 تعریف واژه ها :
سن, بر اساس شناسنامه, سال
جنس, بر اساس فنوتيپ انسان ها به دو تیپ مرد/زن
تري‌گليسريد, نوع چربی خون,شکلی از چربی در جریان خون که بوسیله شیلو میکرون از روده جذب و با کمک لیپو پروتئینهای با دانسیته خیلی کم VLDL و مقداری هم لیپو پروتئینهای با دانسیته کم LDL منتقل می شود. واحد اندازه گیری برحسب mg/dl (Pagana & Pagana, 2010).
كلسترول, نوع چربی خون، چربی اصلی که باعث بیماریهای آرتریو اسکلروتیک عروق می شود، همچنین برای تولید ویتامینD ، استروئید ها،هورمونهای جنسی،اسیدهای صفراوی و غشای سلولی لازم است.واحد اندازه گیری برحسب میلی گرم/دسی لیتر mg/dl (Pagana & Pagana, 2010).
LDL) Low Density lipoprotein(كلسترول, نوع چربی خون, لیپو پروتئین با وزن مخوص کم و غنی از کلسترول بوده و کلسترول آن در بافتهای محیطی رسوب کرده و آتروژنیک می باشد. ناقل کلسترول از کبد به بافت ها است. واحد اندازه گیری بر حسب mg/dl (Pagana & Pagana, 2010)
HDL) High Density Lipoprotein(كلسترول, نوع چربی خون, لیپو پروتئین با وزن مخصوص بالا و ناقل کلسترول از اندام ها به کبد می باشد. واحد اندازه گیری ان میلی گرم/دسی لیتر mg/dl (Pagana & Pagana, 2010)
سیگار, مصرف سيگار
سابقه بیماری عروق کرونر در سنین پایین در خانواده, کمتر از 55 سالگی در جنس مذکر درجه اول و در جنس مؤنث کمتر از 65 سالگی
فصل چهارم : یافته ها

یافته ها :
افراد مورد مطالعه 49 نفر بودند که شامل24 نفر در گروه مداخله ( 17 مرد و 7 زن) و 25 نفر در گروه کنترل ( 17 مرد و 8 زن) بودند. میانگین سن افراد شرکت کننده در مطالعه 66/11 ± 65/ 37 سال بود ( گروه مداخله 73/11 ± 22/37 سال و گروه کنترل 79/11± 08/38سال ). اختلاف معنی داری بین دو گروه در ابتدای مطالعه از نظر سن Tchol, TG, LDL, FBS, و نسبت های آتروژنیک Tchol/HDl, LDL/HDL وجود نداشت (جدول شماره 1) .
یافته ها حاکی از کاهش معنی داری در میزان FBS , TG , TChol , LDL افراد گروه مداخله طی مطالعه بودFBS(p=0.04),TG(p=0.042), Tchol(p=0.003) و LDL(p=0.013) در حالیکه تغییرات معنی داری در این شاخص ها گروه کنترل حاصل نشد.(p>0.05) همچنین میزان HDL افراد درهیچیک از دو گروه در طی مطالعه تغییر معنی داری نداشت.(به ترتیب در گروه مداخله 0.655 p=و در گروه کنترل p=0.460) .
نسبتهای LDL/HDL و Tchol/HDL در ابتدا و انتهای مطالعه برای کلیه افراد شرکت کننده محاسبه گردید ، تغییرات نسبتهای فوق در هر دوگروه مداخله و کنترل درطول مطالعه معنی دار نشد.(p>0.05) نتایج حاصل از آزمونهای آماری آزمایشگاهی در جداول 2 و3 آمده است.
جدول شماره1: مقايسه دو گروه در ابتداي مطالعه تاثير مصرف خوراكي پودر تخم شنبليله بر پروفايل ليپيدیمداخلهکنترلP valueسن(سال)37/22 ±11/7338/07 ±11/790/79TG (mg/dl)209/75 ±81/92208/11±103/460/95TC (mg/dl)208/33 ±27/20210/89 ±53/110/76LDL(mg/dl)123/82 ±33/46135/89 ±41/630/12HDL(mg/dl)41/19 ±7/6642/89 ±10/130/84FBS(mg/dl)95/52 ±5/9196/33±11/020/25LDL/HDL(Ratio)2/96 ±0/782/16±0/800/19TC/HDL(Ratio)5/057±0/163/87±1/070/06
جدول شماره 2: خصوصیات افراد گروه مداخله قبل و بعد از مطاله تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدیبعدقبلP valueمیزان اختلافTG (mg/dl)۲۰۹/۷۵ ± ۸۱/۹۲۲۰۲/۲۰ ± ۸۳/۰۹۰/۰۴۲55/7TC (mg/dl)۲۰۸/۳۳ ± ۲۷/۲۰۲۰۶/۳۲±۱۹/۱۲۰/۰۰۳01/2LDL (mg/dl)۱۲۳/۸۲ ±۳۳/٤٦۱۲۰/۷۴ ±۲٦/۷۱۰/۰۱۳08/3HDL(mg/dl)۴۱/۱۹ ±۷/٦٦۴۱/۵۴±۷/۸٦۰/٦٥35/0-FBS (mg/dl)۹۵/۵۲ ±٥/۹۱۹۳/۱۳ ±۲/۳۰۰/۰٤39/2LDL/HDL (Ratio)۲/۹۶ ±۰/۷۸۲/۹۷ ±۰/٦٦۰/۹۱01/0-TC/HDL (Ratio)۵/۰۵ ±۰/۱٦۵/۰۴ ±۰/۸۸۰/۹۰01/0خصوصيات افراد شرکت کننده در ابتدا و انتهای مطالعه تاثير مصرف خوراکی پودر تخم شنبليله بر پروفايل ليپيدیخصوصيات افراد شرکت کننده در ابتدا و انتهای مطالعه تاثير مصرف خوراکی پودر تخم شنبليله بر پروفايل ليپيدی
جدول شماره 3: خصوصیات افراد گروه کنترل قبل و بعد از مطاله تاثیر مصرف خوراکی پودر تخم شنبلیله بر پروفایل لیپیدیقبلبعدP valueمیزان اختلافTG (mg/dl)۲۰۷/۰۴ ±۳۸/۱٦
۲۰۸/۱۱ ±۱۰۳/٤٦۰/۰٦۱07/1TC (mg/dl)۲۱۱/۳۲ ±۳٤/۰۰
۲۱۰/۸۹ ±٥۳/۱۱۰/۹٦43/0-LDL (mg/dl)۱۳۵/۸۴ ±۲٥/٦۷
۱۳۵/۸۹ ±٤۱/٦۳۰/۱٦05/0HDL(mg/dl)۴۳/۷۱ ±۹/٥٤ ۴۲/۸۹ ±۱۰/۱۳ ۰/٤٦82/0FBS (mg/dl)۹۵/۸۵ ±۱۰/۱٥
۹۶/۳۳ ±۱۱/۰۲٤۰/۳۲48/0LDL/HDL (Ratio)۲/۲۴±۰/۷۳۲/۱۶±۰/۸۰۰/٤۳08/0-TC/HDL (Ratio)۳/۷۴±۰/۹٥۳/۸۷±۱/۰۷۷ ۰/۳٦13/0
ارتباط متغیر های مورد بررسی در دو گروه مطالعه بر حسب سن و جنس بررسی گردید.که به شرح ذیل



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید